Twój koszyk jest pusty

Pałac w Czerniejewie
Pałac w Czerniejewie
Województwo wielkopolskie

Prawdziwie królewska rezydencja, jedna z najokazalszych – jeżeli nie najokazalsza – w Wielkopolsce. Wczesnoklasycystyczny pałac wzniesiono dla generała Jana Lipskiego w latach 1771-1775 na fundamentach dawnego zamku. Architektem był zapewne Ignacy Graff z Rydzyny.

Pałac w Posadowie
Pałac w Posadowie
Województwo wielkopolskie

Wielka Łęka była niegdyś własnością Krzysztofa hrabiego z Brudzewa Mielżyńskiego. Majątek należał do rodziny hrabiów Mielżyńskich przez kilka pokoleń, przechodząc albo jako wiano albo drogą kupna kilkakrotnie z rąk rodziny hrabiów Mielżyńskich do rodziny hrabiów Mycielskich i na odwrót.

Pałac w Pakosławiu
Pałac w Pakosławiu
Województwo wielkopolskie

Wieś wzmiankowana po raz pierwszy pod koniec XIV w. Była własnością szlachecką. W 1580 r. jako właściciele wymieniani są: Marcin Lwowski i Marcin Pakosławski. Następnie wymieniani są Ostrorogowie. Od 1767 r. Pakosław wchodził w skład dóbr brodzkich Sylwestra Sczanieckiego, starosty średzkiego, posła na sejm.

Dwory i Pałace Wielkopolski

Obiekty rezydencjalne w województwie wielkopolskim

Obszar województwa wielkopolskiego pokrywa się w znacznej mierze z regionem historycznym, etnograficznym oraz gospodarczym – Wielkopolską. Dawna Polonia Maior, czyli Wielka Polska, położona jest na Pojezierzu Wielkopolskim (na północy) i na Nizinie Południowowielkopolskiej.

Na terenie województwa wielkopolskiego wpisane do rejestru są według danych bazy NID 7153 obiekty nieruchome, co stanowi 10,103% w skali kraju. Jest 8 Pomników Historii obej- 31 2. III. mujących 46 obiektów, w tym 1 archeologiczny. Na Liście światowego dziedzictwa UNESCO nie ma żadnego obiektu. W marcu 2017 r. 8. Pomnikiem Historii został układ urbanistyczny miasta Rydzyny

Specyfika historyczno-kulturowa województwa wielkopolskiego, jego wielkość, wysoka liczba i różnorodność obiektów objętych ochroną prawną stwarzały w trakcie prac weryfikacyjnych określone trudności. Region cechuje wysokie nasycenie (pod względem zasobności jest drugi w kraju) zabytkowymi obiektami nieruchomymi różnego typu. Wielkopolska to również region o największym zagęszczeniu rezydencji i folwarków w Polsce.

Jedną z najbardziej licznych grup obiektów w Wielkopolsce są rezydencje (790 obiektów, co stanowi znaczącą liczbę procentową w skali kraju, bo aż 16,30%). Rezydencjom towarzyszyły parki i ogrody (1039; 13,95% zasobu krajowego). W wielu przypadkach po zespołach pałacowo-dworsko-parkowych pozostały tylko parki i ogrody, wielokrotnie jako jedyna większa zieleń wśród zabudowy wsi oraz w układzie pól uprawnych. Przy rezydencjach i parkach powstawała zabudowa folwarczna.

Zespoły pałacowo-parkowe i dworsko-parkowe są charakterystyczną cechą województwa wielkopolskiego. Najwięcej rezydencji o różnej formie usytuowana jest w powiatach gnieźnieńskim, gostyńskim, kościańskim oraz poznańskim. Duże ich nasycenie występuje również w powiatach rawickim, szamotulskim, średzkim i śremskim. Najmniej wpisanych do rejestru zabytków takich obiektów spotyka się w powiatach chodzieskim (7), złotowskim (7) i pilskim (5). Obszar ten przez długi czas znajdował się poza granicami regionu i jako peryferyjny charakteryzował się słabymi warunkami glebowymi. Niewiele tego typu obiektów znajduje się również w powiecie ostrowskim (7), obszarze w znacznej mierze zalesionym i z rozległymi posiadłościami Radziwiłłów w Antoninie oraz Bagateli. Wśród najlepszych realizacji rezydencjonalnych należy wymienić Czerniejewo, Dłoń, Kórnik, Lewków, Pawłowice, Racot, Rogalin, Turew i Zakrzewo (pow. gnieźnieński). Prezentują one przeróżne style, a wielkość rezydencji odzwierciedla zamożność właściciela. Nie dla wszystkich obiektów czas okazał się łaskawy, część z nich uległa zniszczeniu, część powróciła do spadkobierców byłych właścicieli, a część pozostaje w opuszczeniu nieużytkowana, nawet gdy posiada użytkownika bądź właściciela. Pałacom i dworom towarzyszyły parki w zdecydowanej większości o formie krajobrazowej. Parki o formie komponowanej są nieliczne w regionie – to park francuski (w części) w Rogalinie, w Posadowie z ponad 200-letnimi cisami czy też barokowe założenie (w znacznej mierze zniszczone) w Łomnicy w powiecie nowotomyskim. Część parków i ogrodów powstałych w XVII i XVIII w. była przekształcana w formę krajobrazową w XIX i XX w. Zdecydowana większość to parki nieduże, od kilku do kilkunastu hektarów, które stanowiły oprawę wiejskich siedzib ziemiańskich. Największym parkiem w województwie jest park w Gołuchowie o powierzchni 162 ha wraz z częścią leśną. Ponad 50,0 ha zajmuje krajobrazowy park w Wąsowie (gm. Kuślin, pow. nowotomyski), stanowiący oprawę barokowego pałacu Sczanieckich oraz neogotyckiego zamku Hardtów. Obok usytuowano zespół imponujących zabudowań folwarcznych zbudowanych z cegły i z kamienia oraz kolonię mieszkalną dla robotników folwarcznych. Bezcenną wartość prezentują parki miasta Poznania oraz zieleń tzw. Ringu. Zdecydowana większość zabudowań folwarcznych powstała wraz z rozwojem gospodarstw, wprowadzeniem upraw przemysłowych ziemniaka, buraka cukrowego oraz nowych ras i metod hodowli. Zabudowa objęta ochroną powstała po połowie XIX w. (w przewadze w ostatniej ćwierci) oraz w pierwszych dziesięcioleciach XX w. Zastąpiła ona w dużej mierze często nietrwałą zabudowę drewnianą. Najwięcej imponujących zespołów usytuowanych jest w powiatach gostyńskim, kościańskim, poznańskim i rawickim.

W województwie ochroną objętych jest 776 obiektów rezydencjonalnych. Najwięcej z nich usytuowanych jest w powiatach konińskim, kościańskim, leszczyńskim, pilskim, wągrowieckim i wrzesińskim. 86,98% znajduje się w stanie dobrym (bądź względnie dobrym), 11 obiektów nie istnieje, a nadal figuruje w rejestrze. 88 obiektów (11,34%) jest zagrożonych. Rozmieszczone są one dość równomiernie w województwie.

Obiekty zagrożone - czytaj więcej

Zagrożone są obiekty folwarczne, dwory, pałace, które znajdują się w zarządzie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Najczęściej dzierżawcy nie są zainteresowani remontem (często zbędnych z punktu widzenia obecnych systemów gospodarowania w rolnictwie) stodół, spichlerzy i budynków inwentarskich. Bywa też, że dwory i pałace sprzedane prywatnym właścicielom niszczeją i bezskutecznie latami oczekują na remont lub odpowiednie zabezpieczenie. Niejednokrotnie właścicielami stają się spadkobiercy byłych właścicieli, którzy często nie mają środków na utrzymanie odzyskanego spadku i nie przeprowadzają remontu. W przeszłości bowiem to zaplecze rolnicze, czyli folwarki, utrzymywało w świetności rezydencje. Wielokrotnie spadkobiercy bezskutecznie usiłują odzyskane posiadłości dalej odsprzedać

Zagrożonymi obiektami są też parki towarzyszące istniejącym rezydencjom. Bywa, że to jest jedyny ślad, gdy zabrakło dworu czy pałacu. Bardzo często narażone są one na budowanie na ich obszarze różnego rodzaju obcych obiektów, jak hydrofornie, garaże, boiska piłkarskie. Ostatnio wkracza na ich teren zabudowa mieszkalna oraz gospodarcza. Park kusi, aby pobudować w jego obrębie dom mieszkalny. Wielokrotnie parki stanowią teren, gdzie wyrzuca się śmieci. Wiele z nich, z zachowanym starodrzewem i zatartym pierwotnym układem kompozycyjnym, jest silnie zarośniętych samosiejkami. Często też stanowią one jedyne grupy zieleni w rolniczym krajobrazie Wielkopolski i są ozdobą miejscowości, jej dominantą, gdy brakuje kościoła.

Można jednak zaobserwować również pozytywny trend jakim staje się fakt utrzymywania w dobrym stanie wielu zespołów rezydencjonalnych. Zauważalny jest wzrost świadomości co do wartości posiadanych obiektów. Przykład stanowią tu m.in. prywatni właściciele folwarku w Wąsowie w powiecie nowotomyskim i Baborówka w powiecie szamotulskim.

Liczbowe i procentowe przedstawienie obiektów rezydencjalnych w Wielkopolsce:

Bardzo liczną grupą w rejestrze są obiekty rezydencjonalne – dwory i pałace (86,98%; 675 obiektów na 776 ogółem). Tylko w 7 powiatach ich stan jest w 100% dobry. Najliczniej występują one w powiatach kaliskim (22), grodziskim (19), kępińskim i wolsztyńskim (po 13). Najliczniejsza grupa znajduje się w powiecie poznańskim – 59 (88,06%) na 61 ogółem. Następnie w  powiatach gostyńskim – 38 (95,00%) na 40 ogółem, leszczyńskim – 37 (97,37%) na 38, gnieźnieńskim i szamotulskim – po 33 (97,06%) na 34 ogółem. Poza Koninem, gdzie 1 z 2 obiektów jest w stanie dobrym, najniższy procent znajduje się w powiatach złotowskim (57,14%; 4 na 7), obornickim (63,94%; 14 na 22) oraz słupeckim (64,71%; 11 na 17). Niski procent prezentuje również powiat ostrzeszowski (60,00%), gdzie 3 obiekty na 5 są w stanie dobrym.

Fragmenty tekstu pochodzą z Raportu o stanie zachowania zabytków nieruchomych w województwie wielkopolskim. Zabytki wpisane do rejestru zabytków (księgi rejestru A i C), wyd. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2017.



Najnowsze wpisy z województwa wielkopolskiego

Zapoznaj się z najnowszymi wpisami o dworach i pałacach z naszej Bazy DIPP.

Pałac Unia
Pałac Żabiczyn
Dwór Żółcz
Dwór Chwałkowice

Redaktorzy DIPP wielkopolskiego
Nina Herzberg-Zielezińska

Nina Herzberg-Zielezińska

Myślę, że mogłabym siebie określić jako pasjonatkę i obrończynię zabytków. Jestem poszukiwaczką interesujących miejsc oraz historii. W realizowaniu wytyczonych sobie celów czy projektów jestem ambitna i uparta. Krótko mówiąc nie daje łatwo za wygraną. Od życia oczekuję samych pozytywnych wrażeń. Choć kocham swoje rodzinne miasto – Wejherowo – to uwielbiam podróżować, nie tylko za granicę ale również po Polsce. 

Moja przygoda z obiektami rezydencjalnymi rozpoczęła się od wycieczki do pałacu w Karżniczce i pomysłu na pracę magisterską. "Historyczne rezydencje powiatu wejherowskiego - krajobraz kulturowy i narracje"  dały początek mojej nowej pasji. To wtedy rozpoczęłam poszukiwania dworów i pałaców i odkryłam, że jest ich naprawdę dużo. Obecnie pracuję nad skatalogowaniem wszystkich obiektów rezydencjalnych w całej Polsce. 

logo dwory i pałace polski

Copyright © 2020 Dwory i Pałace Polski. Powered by Indico S.C.  & Joomla! CMS 

Postaw mi kawę na buycoffee.to

Znajdż nas na:

Instagram Facebook Facebook youtube

Kontakt

Indico S.C. , Przyjaźni9, 84-215 Gowino
NIP: 5882424318, REGON: 366309509

Kontakt z redakcją:

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.