Przejdź do głównej treści
Pałac w Małej Wsi
Pałac w Małej Wsi
Województwo mazowieckie

W 1576 roku Mała Wieś wymieniana jest jako Belsko Małe. Stanowiła wówczas część dóbr belskich i wchodziła w skład klucza majątków należących do rodziny Belskich herbu Przerowa. Gniazdem rodowym Belskich był niedaleko położony Belsk.

Pałac w Kobylinie
Pałac w Kobylinie
Województwo mazowieckie

W 1939 roku majątek kupiła Luciana Frassati-Gawrońska (1902-2007), żona polskiego dyplomaty II RP, ambasadora w Wiedniu Jana Gawrońskiego (1892-1983). Luciana Frassati-Gawrońska współpracowała z polskim podziemiem w początkach okupacji, m.ni. wywiozła z Polski żonę generała Władysława Sikorskiego.

Dwory i Pałace Mazowsza

Mazowieckie obiekty rezydencjalne

Obszar obecnego województwa mazowieckiego jest większy od historycznego Mazowsza. Obejmuje on od wschodu część regionu podlaskiego z Siedlcami, od południa zaś ziemię sandomierską z Radomiem stanowiącą część Małopolski. Z tego obszaru została wyłączona część dawnych mazowieckich ziem: łowicka i częściowo Kurpie. Zróżnicowany zasób zabytkowy województwa mazowieckiego jest więc silnie uzależniony od odrębności historyczno-kulturowej poszczególnych regionów województwa.

Okazałe rezydencje pałacowo-parkowe zaczęły powstawać w XVII i XVIII wieku z fundacji magnaterii i króla. Z kolei charakterystyczne dwory polskie z kolumnowym gankiem w otoczeniu parkowym, zaczęły powstawać w XIX wieku, kiedy nastąpił rozwój gospodarczy.

Wielokulturowy charakter Mazowsza tworzyło osadnictwo żydowskie, niemieckie i holenderskie. Po 1918 r., w II RP odbudowa ze zniszczeń wojennych wzmogła rozwój zabudowy w regionie. Stolica odrodzonej Polski stała się ważnym ośrodkiem administracyjnym, handlowym i kulturalnym z nową architekturą mieszkaniową, użytkową i reprezentacyjną, a modernizm zaczął wypierać style historyczne. Zniszczenia II wojny światowej uszczupliły krajobraz zabytkowy Mazowsza. Po 1945 r. zabytki stolicy częściowo odbudowano według ówczesnych możliwości i koncepcji konserwatorskich.

Obiekty zagrożone - czytaj więcej

Obiekty rezydencjalne w województwie mazowieckim w podziale zabytków zagrożonych tworzą najliczniejszą grupę (40; 8,2%). Ze względu na liczbę zagrożonych zabytków w kolejności występują założenia zieleni (35; 3,68%) oraz obiekty folwarczne (24; 6,42%), których odsetek jest wysoki. Z zamków, których zasób obejmuje tylko 14 obiektów, zagrożony jest 1 (7,1%), co przekłada się na wysoki udział procentowy w zasobie zabytków o tej funkcji w województwie.

Rozmieszczenie zabytków zagrożonych jest nierównomierne. Najwięcej zabytków rezydencjonalnych odnotowano w powiecie ciechanowskim (8; 29,63% zasobu), założeń zieleni zaś w powiecie mławskim (17; 56,67%). Po 4 obiekty folwarczne odnotowano w powiatach grójeckim (16%), radomskim (40%) oraz Warszawie (17,39%). Po 4 obiekty mieszkalne odnotowano w powiatach piaseczyńskim (5,88%) i Radomiu (2,82%).

Lokalizacja zagrożonych obiektów rezydencjonalnych wynika z historycznego rozmieszczenia siedzib drobnej szlachty na Mazowszu w rejonach, gdzie gleby były najlepsze. Do grupy zagrożonych obiektów rezydencjonalnych należą przede wszystkim dwory i pałace, często z nieuregulowanym stanem prawnym, znajdujące się w małych miejscowościach. Zagrożone obiekty zieleni to najczęściej parki towarzyszące obiektom rezydencjonalnym lub jedyne pozostałości po zespołach dworsko-parkowych. Trzecią grupę stanowią obiekty folwarczne wchodzące w skład zespołów dawnych majątków ziemskich.

Pozostałe obiekty z grupy zagrożonych wchodzą w skład zespołów dworskich i pałacowych, są to 3 obiekty w zespole zamkowym (zamek, park i wozownia) w Szreńsku (pow. Mławski); 5 obiektów łącznie z pałacem w Błędowie (pow. grójecki) i 4 budynki w zespole dworskim w Kuszlewie (pow. łosicki).

Fragmenty tekstu pochodzą z Raportu o stanie zachowania zabytków nieruchomych w województwie mazowieckim. Zabytki wpisane do rejestru zabytków (księgi rejestru A i C), wyd. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Michał Sekuła, Warszawa 2017.



Najnowsze wpisy z województwa mazowieckiego

Zapoznaj się z najnowszymi wpisami o dworach i pałacach z naszej Bazy DIPP.

Dwór Wiązowna-Zagórze
Dwór Wola Ducka
Dwór Zamajdan-Olszyny
Pałac Wiązowna

Andrzej Rola-Stężycki

Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki
- autor tekstów i zdjęć

Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki (ur. 1945) – wywodzący się z Grójca, publicysta, dziennikarz, historyk i genealog o ugruntowanym dorobku. Członek Związku Literatów na Mazowszu, Polskiego Towarzystwa Heraldycznego i Rosyjskiego Towarzystwa Genealogicznego. Współpracownik wielu instytucji naukowych. Regionalista specjalizujący się w głównie w dziejach Mazowsza Południowego.

Czytaj dalej

Z dziennikarstwem związany od 1974 roku. Publikował w prasie warszawskiej oraz regionalnej, w takich periodykach, jak: Radomir – informator turystyczno-krajoznawczy Z.W. PTTK w Radomiu, Tygodnik Radomski, Gazeta Grójecka, Kurier Grójecki, Gazeta Ludowa (organ PSL), Odcienie, Między nami i Miesięczniki Rycki w Rykach, Życie Żyrardowa. Verbum Nobile – organ Związku Szlachty Polskiej, Kolekcjoner Włocławski, Pro Memoria – kwartalniki historyczny, w którym pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego, Pomost – Miesięcznik Polonii Amerykańskiej i Dziennik Związkowy w Chicago (USA), PRO FIDE REGE et LEGE, Gazeta Powiatowa – w Legionowie, Narrator w Chełmnie, Wieści Węgrowskie, Gazeta Łochowska, Teka Extra w Czeladzi, Nasza Ziemia Odrzywolska, Głos Weterana i Rezerwisty – organ Związku Żołnierzy Wojska Polskiego, Echo Przysuskie, Ziemia Przysuska, Głos Przysuski, Znad Drzewiczki i Głos z serca Polski. Od 2000 roku stale współpracuje z Okolicą. Gazetą Południowego Mazowsza.

Fotograf – autor wielu wystaw fotograficznych odnoszących się do Grójeckiego, prezentowanych w różnych regionach Polski.

Autor 35 książek, ponad 100 monografii genealogicznych i 400 obszernych artykułów z zakresu historii Polski, regionu, genealogii i krajoznawstwa. Także wielu referatów naukowych z dziejów ziemiaństwa mazowieckiego, publikowanych w Zeszytach Zambrowskich, ciechanowskich Zeszytach Literackich i wydawnictwach naukowych Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Laureat nagród literackich Złote Pióro Związku Literatów na Mazowszu, za Książki Roku: 2018 pt. Odrzywół. Gród Dobrogosta, 2020 pt. Nieznamierowice. Niegdyś miasto i 2022 – Stężyccy herbu Rola. Dzieje rodziny w zarysie.

Związany działalnością społeczną i publicystyczną z Grójcem, Ciechanowem, Łochowem i Przysuchą, oraz gminami Odrzywół i Rusinów w powiecie przysuskim.

Dyrektor Instytutu Genealogii. Odznaczony m.in.: Odznaką Honorowej ORP Tadeusz Kościuszko – 2004, medalami honorowymi: Zasłużony dla powiatu grójeckiego - 2010, Pro Masovia – 2015 - za wybitne zasługi i całokształt działalności na rzecz województwa mazowieckiego i Za zasługi dla Gminy Grójec – 2019, oraz tytułami: Zasłużony dla gminy Odrzywół – 2018, Honorowy Prezes Towarzystwa Przyjaciół Grójca – 2020, Honorowy Obywatel Wsi Nieznamierowice – 2021 i Honorowy obywatel miasta Odrzywół - 2024. Posiadacz prestiżowej Odznaki Honorowej Zasłużony dla kultury polskiej – 2021. Uhonorowany przez marszałka Województwa mazowieckiego – Dyplomem Uznania, za popularyzację dziedzictwa kulturowego oraz kształtowanie świadomości historycznej mieszkańców Mazowsza – 2022.

Piotr Libicki

Piotr Libicki - autor tekstów

Piotr Libicki (ur. 1973 r.), historyk sztuki, członek Stowarzyszenia Historyków Sztuki, autor i współautor przewodników i książek, w tym serii poświęconej dworom i pałacom wiejskim w Wielkopolsce, w Małopolsce, na Mazowszu i na Podkarpaciu. W latach 1999-2009 współpracownik Telewizji Polskiej w Poznaniu, autor i współautor ponad 100 programów krajoznawczych i reportaży. W latach 2013-2015 gościnny wykładowca w Instytucie Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM, a w latach 2018-2019 w Instytucie Historii Sztuki UAM. Od 2013 roku pełnomocnik Prezydenta Miasta Poznania ds. estetyki miasta.

Katarzyna Kozłowska

Katarzyna Kozłowska

Z zawodu ekonomistka, z pasji genealożka i miłośniczka historii, współprowadząca stronę Pacyna ocalić od zapomnienia, prezes Koła Gospodyń Wiejskich "Wszyscy Razem" w Czarnowiewspółautorka książki "Pacyna ocalić od zapomnienia. Ludzie i czasy", autorka wyszukiwarki zmarłych cmentarza parafialnego w Pacynie, animatorka kultury.