Przejdź do głównej treści

Pałac w Ciekocinku

pałac w Ciekocinku
Autor: Andrzej Herzberg, 2021
Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Pałac
Numer rejestru zabytków:
1669
Data wpisu do rejestru:
08 lipiec 1998
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Kompleks Pałac Ciekocinko Hotel Resort & Wellness

Historia pałacu w Ciekocinku

Pierwsza historyczna wzmianka o Ciekocinku pochodzi z 24 czerwca 1362 roku. W dokumencie komtura gdańskiego zakonu krzyżackiego Gieselbrechta von Dudelsheim wieś została nadana wiernemu Vicke (Wichenowi) na prawie chełmińskim, z poleceniem zasiedlenia nadanych dóbr nowymi osadnikami. Przez kolejne trzy stulecia Ciekocinko funkcjonowało jako typowa wieś gospodarcza.

W dniu 19 kwietnia 1621 roku ostatni książę pomorski Bogusław XIV przekazał majątek Matzke Borckemu jako wyraz uznania za jego wierność i zasługi. W 1658 roku Ciekocinko przeszło na własność rodu von Krockow z linii Osieki, w którego rękach pozostawało do 1804 roku. Po śmierci Ernsta Matthiasa von Krockow majątek często zmieniał właścicieli, trafiając najpierw do braci von Jasmund, którzy w 1803 roku sprzedali go Ernstowi Ludwigowi von Bülowowi oraz Wernerowi Ludwigowi von Bülowowi. W następnych dziesięcioleciach właścicielami byli m.in. Johann Ludwig Gaulen (lub Canlen), Treubrodt, w 1853 roku Hänichen, w 1864 roku Leo von Braunschweig, a w latach 1905–1934 rodzina von Ewest.

To właśnie von Ewestowie wznieśli w 1910 roku nowy, okazały pałac na miejscu dawnego dworu, który nie przetrwał do naszych czasów w pierwotnej formie. W 1934 roku majątek zakupił dr Wilhelm Koops, weterynarz powiatu lęborskiego, ostatni właściciel Ciekocinka przed zakończeniem II wojny światowej.

Rodzina Koopsów

Informacje o rodzinie Koopsów są częściowe i niekiedy sprzeczne. Wiadomo, że dr Wilhelm Koops urodził się prawdopodobnie w 1880 roku. Jego żoną była Lore z domu Götsch (1886–1938). Para miała czterech synów:

  • Klaus Koops (ur. 1918) – zginął 1 września 1939 roku.
  • Heinrich Koops (ur. 1920) – cierpiał na porażenie dziecięce i przez całe życie był inwalidą. Po wojnie mieszkał i pracował jako nauczyciel w miejscowości Wyk na wyspie Föhr. Jest autorem fundamentalnego dzieła poświęconego historii regionu: Heimatbuch Kreis Lauenburg/Pommern
    (1967).
  • Wilhelm Koops (ur. 1922) – kształcił się u Fritza Ulrichsa w majątku Lübtow (dzisiejsze Lubiatowo). W czasie wojny dostał się do niewoli amerykańskiej w Tunezji jako podporucznik. Po wojnie osiadł w Schuby (Szlezwik-Holsztyn), gdzie prowadził 30 hektarowe gospodarstwo i założył rodzinę. Zmarł w 1986 roku.
  • Peter Koops (ur. 1924) – postrzelony w kolano podczas polowania, nie został wcielony do wojska. Istnieją przekazy, że prowadził samotną partyzancką walkę przeciwko Armii Czerwonej po jej wkroczeniu na Pomorze. Miał zastrzelić wielu radzieckich żołnierzy, a jego towarzyszem był 16-letni Hans-Joachim Gemkow z Ciekocinka, który został później deportowany wraz z ojcem do łagru w Workucie. Peter Koops został w końcu zdradzony, pojmany przez patrol radziecki i rozstrzelany. Jego ciało miała pochować żona pastora Benckendorffa.

Ucieczka z Ciekocinka

W obliczu zbliżającego się frontu w marcu 1945 roku dr Wilhelm Koops schronił się u sąsiada i przyjaciela, Fritza Ulrichsa z Lubiatowa. Wraz z grupą sześciu osób (m.in. Erich Mentzel, Fritz i Ursula Ulrichs, Hedwig Reckow i inni) 14 marca 1945 roku wyruszyli w dramatyczną podróż trzema wozami zaprzężonymi w konie przez zajęte przez Armię Czerwoną Pomorze. Po niemal pięciu miesiącach, 2 sierpnia 1945 roku, dotarli do granicy brytyjskiej strefy okupacyjnej w okolicach Lubeki i przekroczyli ją bezpiecznie.

Dr Wilhelm Koops zmarł pod koniec lat 60. w miejscowości Rotenbek niedaleko Hamburga. Jego wnuk Klaus Koops obecnie mieszka w Lubece, gdzie pracuje jako rusznikarz. Regularnie odwiedza Ciekocinko, szczególnie podczas tradycyjnego styczniowego polowania na Pomorzu.

Historia po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej majątek w Ciekocinku został przejęty przez Państwowe Nieruchomości Ziemskie. W 1950 roku utworzono tu Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR) Ciekocino. W kolejnych latach zarząd nad majątkiem wielokrotnie przechodził w ręce różnych jednostek gospodarki państwowej. Przez długi czas działały tu m.in.:

  • Inspektorat PGR Żelazno
  • Stacja Hodowli Roślin (SHR) Kurowo
  • Kombinat Rolny Żelazno

W strukturze organizacyjnej majątku zachodziły częste zmiany:

  • 1957–1959 – PGR Ciekocino
  • 1959–1960 – Inspektorat PGR Żelazno
  • od 1960 – ponownie PGR Ciekocino
  • 1968–1970 – Stacja Hodowli Roślin Kurowo
  • 1970–1980 – Kombinat Rolny Żelazno
  • od 1980 roku – SHR Kurowo
  • 1998 rok – przejęcie przez Agencję Nieruchomości Rolnych

W 2004 roku nowym właścicielem zespołu pałacowo folwarcznego został Tomasz Bałuk. Zniszczony przez dekady działalności PGR-owskiej obiekt przeszedł gruntowną renowację i został przywrócony do dawnej świetności. Obecnie w pięknie odrestaurowanym pałacu mieści się luksusowy hotel, elegancka restauracja oraz stadnina koni. Pałac jest jedynie częściowo dostępny dla turystów przejezdnych, niebędących gośćmi hotelowymi. Niemniej warto go zobaczyć chociaż z zewnątrz.

Architektura

Wzniesiony w 1910 roku pałac jest murowany z cegły, posadowiony na fundamentach z kamienia i cegły. Elewacje otynkowano i ozdobiono skromnymi płycinami dekoracyjnymi. Bryła pałacu została ukształtowana w sposób zróżnicowany – centralna część jest jednokondygnacyjna, południowa dwukondygnacyjna, z jednokondygnacyjnym ryzalitem frontowym zakończonym tarasem. Od strony północnej wznosi się trzykondygnacyjna wieża. Całość osadzona jest na wysokich suterenach.

Budynek zaprojektowano na rzucie prostokąta, z wyraźnie zarysowanym ryzalitem w południowej części elewacji frontowej oraz płytkim ryzalitem po stronie zachodniej. Przed nim znajduje się ganek wsparty na czterech kolumnach. Wnętrza mają układ trzy- oraz dwuipółtraktowy. Na osi ryzalitu frontowego znajduje się kwadratowa sień z antresolą. W wieży umieszczono boczną klatkę schodową. Zadaszenie obiektu stanowią zróżnicowane formy dachów mansardowych i naczółkowych. Elewacje, zwłaszcza frontowa, jedenastoosiowa, cechują się nieregularnym układem. Wejście główne znajduje się na osi ryzalitu i poprzedzone jest schodami.

Wygrana na loterii

Jednym z najbardziej nietypowych epizodów w historii majątku w Ciekocinku była wygrana na loterii. Na początku XIX wieku, dokładnie w 1811 roku, ówcześni właściciele, bracia von Bülow, za zgodą króla pruskiego postanowili przekazać majątek jako nagrodę w publicznej loterii zorganizowanej w Berlinie. Losowanie odbyło się 11 października 1811 roku. Zwycięski los o numerze 45863 trafił do Johanna George’a Bussa z Berlina, który zajmował się handlem posiadłościami ziemskimi. Tym samym został on nowym właścicielem Ciekocinka, co stanowi rzadki i intrygujący przypadek przejęcia majątku drogą losowania.

Źródła wiedzy

Bibliografia:

  • Marzena Szypulska-Kimilu, Dworki i pałace w gminie Choczewo (historia i stan obecny), Chczewo 2003.
  • Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego, Pruszcz Gdański 2010.
  • Irena Elsner, Dzieje gminy Choczewo do 1945 roku, Amberg 2012.
  • Irena Elsner, O przeszłości gminy Choczewo cz. 3, Amberg 2020.
  • Rejestr zabytków nieruchomych – stan na 02.03.2016.
  • www.ciekocinko.pl

Zdjęcia:

Data publikacji artykułu:

29 czerwiec 2026
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, lata 20. XX w.
Źródło: Archiwum Muzeum w Lęborku
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, sprzed 1945 r.
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, lata 90. XX w.
Źródło: Wojciech Strzelecki, Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, 1986 r.
Źródło: Maria Czerniak, Iwona Strzelecka, Wojciech Strzelecki, Ewidencja parkowa, domena publiczna, www.zabytek.pl
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, 2002 r.
Autor: Maciej Kurpiewski
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, 2005 r.
Autor: Radosław Kamiński
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, 2005 r.
Autor: Radosław Kamiński
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, 2023
Autorka: Nina Herzberg-Zielezińska
Pałac w Ciekocinku
Pałac w Ciekocinku, 2021
Autor: Andrzej Herzberg
Pałac w Ciekocinku stajnia
Pałac w Ciekocinku, stajnia, 2021
Autor: Andrzej Herzberg
Pałac w Ciekocinku stajnia
Pałac w Ciekocinku, widok od strony parku, 2021
Autor: Andrzej Herzberg
Pałac w Ciekocinku stajnia
Pałac w Ciekocinku, stajnia, 2021
Autor: Andrzej Herzberg