Historia pałacu w Zwartowie
Pierwsza wzmianka o Zwartowie pochodzi z dokumentu z dnia 6 stycznia 1364 roku. Tego dnia komtur gdański Zakonu Krzyżackiego, Ludeke von Essen, nadał rycerzowi Peterowi von Littow (Lettow) jedną trzecią wsi Swartow (Zwartowo), zgodnie z polskim prawem rycerskim. Pozostałe dwie części wsi należały wówczas do Przedma von Swartow, który pełnił funkcję koloderera, czyli zarządcy majątków zakonnych. W późniejszym czasie wspomniane dwie części przeszły na własność rodu von Jatzkow, na mocy aktu nadania z 1527 roku. Już wówczas istniał osobny majątek położony w pobliżu, znany jako Małe Zwartowo lub Zwartówko, będący własnością rodziny von Lantow.
W okresie od 1650 do 1750 roku zarówno Zwartowo, jak i Zwartówko znajdowały się w rękach rodu von Krockow z linii Pieszcz (Pesster). Początkowo zarządcą majątku był Ernst von Krockow. W 1704 roku przekazał on Zwartowo pani Żychlińskiej z domu von Krockow, która po czterech latach sprzedała posiadłość Georgowi Ernstowi von Krockow oraz jego żonie Philippine Hedwig. Po nich dobra przeszły w ręce rodu von Somnitz. Z zapisów rodowej kroniki wynika, że pierwszym właścicielem Zwartowa i Zwartówka z tej rodziny był Franz von Somnitz, a po nim jego syn Johann Friedrich von Somnitz. Franz wzniósł parterowy dwór, w pobliżu którego powstały zabudowania gospodarcze, a nieco dalej założono warzywnik i sad. Do całego założenia prowadziły dwa wjazdy od strony zachodniej i wschodniej. W części południowej posadzono wiele drzew, co zapoczątkowało powstanie parku.
W 1800 roku właścicielem majątku został tajny radca, hrabia Münster-Meinhöfel. Po nim posiadłość odziedziczył generał-pułkownik i adiutant monarchy o tym samym nazwisku. Król Fryderyk Wilhelm III odwiedził niegdyś swego adiutanta w tej rezydencji. Właściciel sprzedał następnie majątek panu von Hagenowi, a w 1849 roku nabył go von Arnim. Od 1853 roku dobra znalazły się w rękach barona von Hammerstein, znanego z zamiłowania do przepychu i elegancji. Za jego czasów dwór został przebudowany: podwyższono go o jedno piętro, a wnętrza wzbogacono o liczne zdobienia. Przed elewacją frontową założono ozdobny park o prostokątnym kształcie, otoczony regularnymi alejami drzew. Drugą część majątku stanowił folwark z budynkami gospodarczymi rozlokowanymi wokół dziedzińca.
Po śmierci barona majątek odziedziczył jego syn, który jednak zginął tragicznie w krótkim czasie. W 1863 roku dobra przeszły więc na jego brata, barona Wilhelma Joachima von Hammerstein. W 1885 roku właścicielem został von Schierstädt z Trzebiechowa, który przekazał zarządzanie majątkiem administratorom. W 1904 roku Zwartowo zakupił ziemianin Küster z Pischen w Dolnych Łużycach. Nowy właściciel znacznie rozbudował dwór: w jego wschodniej części powstała sala balowa, a od strony ogrodu dodano taras ze schodami prowadzącymi do parku. W kolejnych latach rodzina Küsterów systematycznie rozwijała majątek, a sam dwór wzbogacano o liczne detale architektoniczne, nadając mu arystokratyczny charakter. W 1945 roku właścicielem majątku był Walter Küster.
Na początku 1945 roku w Zwartowie mieszkała pani Küster wraz z dziećmi. Jej mąż, kapitan rezerwy Wehrmachtu, przebywał w wojsku. Tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej do wsi udało mu się bezpiecznie przetransportować rodzinę: żonę, córkę Ingeborg oraz dwóch synów, Jobsta i Wulfharta, do Szlezwiku-Holsztynu. Zwartowo nie ucierpiało w wyniku działań wojennych, dzięki czemu zabytki pozostały nienaruszone. Pałac został jednak zajęty przez 19. Dywizję Armii Radzieckiej.
Po zakończeniu II wojny światowej majątek w Zwartowie przeszedł na własność Skarbu Państwa. W 1948 roku część folwarczną przejęła Stacja Hodowli Roślin Żelazno. Sam pałac został przekazany Ministerstwu Sprawiedliwości i zaadaptowany na potrzeby ośrodka resocjalizacyjnego dla więźniów. W budynku utworzono także Ośrodek Wypoczynkowo-Szkoleniowy „Relaks”.
W 1973 roku w użytkowej części poddasza niespodziewanie wybuchł pożar. Prawdopodobną przyczyną zdarzenia było niewłaściwe użytkowanie urządzenia elektrycznego. Dzięki szybkiej interwencji straży pożarnej udało się uchronić konstrukcję główną pałacu przed zniszczeniem. Podczas odbudowy, prowadzonej za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku, użytkowe poddasze zostało podwyższone i wykonano nowe murowane ściany działowe. Pałac otrzymał także nowe pokrycie dachowe z dachówki zakładkowej. Prace remontowe trwały do 1976 roku.
Pałac był ponownie remontowany w ostatnich latach, niestety w trakcie prac usunięto secesyjny ganek wejściowy w fasadzie.
Obecnie w pałacu mieści się Ośrodek Doskonalenia Kadr Służby Więziennej w Suchej, Oddział Zamiejscowy Zwartowo. Z racji swojego charakteru obiekt jest niedostępny na co dzień; jego aktualna nazwa to Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej.
Pałac wzniesiono w trzeciej ćwierci XVIII wieku, a następnie przebudowano po 1853 roku. Wówczas budynek podwyższono o jedną kondygnację. Kolejna rozbudowa miała miejsce w 1904 roku, kiedy dobudowano skrzydło wschodnie oraz piękny secesyjny ganek wejściowy w fasadzie (usunięty w ostatnich latach).
Pałac założono na rzucie prostokąta, z prostopadle dobudowanym skrzydłem wschodnim oraz oranżerią w narożniku pomiędzy nimi. Do skrzydła wschodniego dostawiono współczesną przybudówkę od strony wschodniej.
Pałac jest murowany z cegły, posadowiony na kamienno-ceglanych fundamentach. Elewacje są otynkowane, dachy pokryte dachówką zakładkową. Bryła główna jest dwukondygnacyjna, podpiwniczona; w części zachodniej zachowały się ślady starszego sklepienia kolebkowego. Dach naczółkowy.
Skrzydło wschodnie jest jednokondygnacyjne, również podpiwniczone; w piwnicach zachowany jest strop odcinkowy, wsparty na żeliwnych legarach. Skrzydło to nakryte jest dachem mansardowym. Układ wnętrz w korpusie głównym i skrzydle wschodnim jest dwutraktowy; oranżeria jednoprzestrzenna. Na osi korpusu znajduje się kwadratowa sień z klatką schodową. Od strony południowej, wzdłuż całej elewacji ogrodowej, zbudowano współczesny taras z trzema biegami schodów prowadzącymi do ogrodu.
Elewacja frontowa, skierowana na północ, jest jedenastoosiowa, zwieńczona trójkątnym szczytem w partii dachu. W jej centralnej części znajdują się trzy prostokątne okna zamknięte półkoliście; pozostałe okna są prostokątne, ujęte w tynkowe obramienia. W górnej kondygnacji nad częścią okien znajdują się odcinkowe gzymsy nadokienne. Przyziemie elewacji jest boniowane, wyższe partie rozczłonkowane profilowanymi gzymsami międzykondygnacyjnymi. Otwór drzwiowy na osi środkowej flankowany jest dwiema drewnianymi kolumienkami podtrzymującymi dwuspadowy daszek.
- Opisana historia jest fragmentem z przewodnika Niny Herzberg-Zielezińskiej i Radosława Kamińskiego, pt. Dwory i Pałace Pomorza. Powiat wejherowski, 2026.
Bibliografia:
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV, s. 680.
- Gertruda Pierzynowska, Dwory, parki i folwarki Kociewia i Kaszub, Tczew 1998.
- Marzena Szypulska-Kimilu, Dworki i pałace w gminie Choczewo (historia i stan obecny), Choczewo 2003.
- Urlich Dorow, Upadek pomorskich majatków rolnych na przykładzie powiatu lębotskiego, Pruszcz Gdański 2010.
- Irena Elsner, Dzieje gminy Choczewo do 1945 roku, Amberg 2012.
Zdjęcia:
- Iwona Olkowska, Cestivon, 2025 r.
- Nina Herzberg-Zielezińska, 2016 r.
- Udostępniła Irena Elsner, data nieznana
- Zbiory Muzeum w Lęborku, lata 20. XX w.
- Karta zielona, 1959 r., domena publiczna, www.zabytek.pl
- A. Szułdrzyński, 1991 r., Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
- Wojciech Strzelecki, Lata 90. XX w., Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
- Radosław Kamiński, 2004 r.
Data publikacji artykułu:

Pałac w Zwartowie, data nieznana

Pałac w Zwartowie, fragment pocztówki, data nieznana

Pałac w Zwartowie, data nieznana

Pałac w Zwartowie, lata 20. XX w.

Pałac w Zwartowie, 1959 r.

Pałac w Zwartowie, 1991 r.

Pałac w Zwartowie, Lata 90. XX w.,

Pałac w Zwartowie, 2004 r.

Pałac w Zwartowie, 2016 r.

Pałac w Zwartowie, 2025 r.

Pałac w Zwartowie, 2025 r.

Sklep
Ogłoszenia








