Przejdź do głównej treści

Dwór w Biebrowie

dwór w Biebrowie
Autorka: Iwona Olkowska, 2025 r.
Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
1447
Data wpisu do rejestru:
31 marzec 1994
Stan zachowania:
Niszczejący
Zastosowanie:
mieszkania

Historia dworu w Biebrowie

Pierwsze wzmianki o wsi Biebrowo pochodzą z 1400 roku. Od średniowiecza należała ona do rodu von Jatzkow. W wykazie wojowników powiatu lęborskiego z 1523 roku wymieniono czterech przedstawicieli tej rodziny: Jürgena Jatzkow zu Bebberow, zu Jatzkow, zu Kerstow i zu Szwartow. Najstarszy znany list lenny z 3 lipca 1527 roku odnosi się do dóbr: Jackowo, Biebrowo, Sasino, Zwartowo, Borkowo, Bargędzino, Kierzkowo i Przebendowo. W 1720 roku właścicielem Biebrowa był Franz Heinrich von Jatzkow, a jego następcą Christian Franz von Jatzkow.

W 1763 roku Ernestine von Jatzkow (ok. 1682–1766), córka właściciela majątku, poślubiła starostę powiatowego i radcę rządu Alexandra Dietricha von Puttkamera (1712–1771). Przejęcie majątku przez rodzinę von Somnitz jest niejednoznaczne. Według różnych źródeł nastąpiło to w 1740, 1763 lub 1782 roku. Pewne jest, że Christoph II von Somnitz (1714–1766) przekazał Biebrowo synowi Franzowi Christophowi (1742–1829), który wkrótce zakupił również Jackowo. W 1774 roku Franz zawarł związek małżeński z Anną Franziską Renatą von Wussow (1749–1800), córką Georga Lorenza von Wussow. Ich córka Klementina wyszła za mąż za radcę rządu von Borriesa w 1799 roku, mając zaledwie 14 lat. W 1804 roku podkomorzy von Somnitz przeniósł się do majątku jackowskiego. Po jego śmierci dobra Biebrowo i Jackowo przejął Carl von Somnitz (1813–1878). Przeprowadzono wówczas urzędowe oszacowanie majątku – wartość Biebrowa wyniosła 7666 talarów. W 1822 roku Carl, ze względu na zły stan zdrowia, planował redukcję majątku i ogłosił możliwość dzierżawy Biebrowa oraz folwarku Danowice.

Następnie właścicielem Biebrowa został Karl Ludwig Boguslaw von Schwerin. Niektóre źródła podają, że w 1827 roku majątek należał do hrabiego Wilhelma von Schwerina, męża Adelheid von Selchow. Rodzina von Schwerin zarządzała majątkiem do 1835 roku. Możliwe, że Karl Ludwig przejął go po Wilhelmie.

Od 1838 roku Biebrowo znajdowało się w rękach Georga Franza Krause, a 19 lipca tego samego roku odziedziczył je jego syn Otto Krause. Wspólnie z właścicielem Jackowa, Wilhelmem Fließbachem, założyli spółdzielnię, której celem była melioracja jeziora biebrowskiego (200 morgów) oraz okolicznych łąk. Obejmowało to również przekształcenia terenów parkowych. Utworzono sieć kanałów melioracyjnych, układ prostokątnych alejek oraz dwa stawy otoczone aleją grabową i szpalerami dębów. W zachodniej części parku powstał ogród warzywny, oddzielony żywopłotem grabowym. W obrębie dziedzińca wzniesiono nowe budynki gospodarcze oraz dom mieszkalny dla pracowników.

16 lutego 1892 roku majątek nabyła wdowa po pułkowniku von Dewitz. 15 lipca przekazała go synowi Philippowi von Dewitz, który 21 kwietnia 1893 roku sprzedał go baronowej Werthern-Wiehe. W 1907 roku majątek przeszedł w ręce Franza Fließbacha z Jackowa. Za jego rządów Biebrowo znacznie się rozwinęło. Między innymi rozbudowano dwór o dwukondygnacyjne przybudówki, przed wejściem powstał owalny klomb z fontanną, a układ wjazdu, z podziałem na część gospodarczą i dworską, został uporządkowany. Całość od strony drogi ogrodzono płotem na kamiennej podmurówce. Park wzbogacono o nowe nasadzenia, a dochody z majątku wynosiły rocznie 3620 marek.

Ostatnim właścicielem przed 1945 rokiem był Hugo Albert Heyer. Wraz z żoną Hedwigą miał troje dzieci – syna i dwie córki. Córka Else została żoną pułkownika Klausa Gaede, który zginął pod Stalingradem. Po jego śmierci mieszkała z dziećmi w dworze rodziców, skąd udało się jej uciec przed Armią Czerwoną. Syn, dr Heinrich Heyer, był dzierżawcą domeny państwowej w Łętowie i zamieszkał z rodziną w tamtejszym pałacu.

Według innych źródeł ostatnimi właścicielami Biebrowa była rodzina Frostów. Po śmierci Franza Fließbacha w 1926 roku majątek przeszedł w ręce jego córki Kathariny Frost, która wraz z rodziną gospodarowała w Biebrowie do 1945 roku. Udało im się wyemigrować do Niemiec.

Historia po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej majątek w Biebrowie został przejęty przez Skarb Państwa i przekazany w zarząd gminie Choczewo. W 1948 roku użytkownikiem majątku została Stacja Hodowli Roślin w Kurowie – Gospodarstwo w Biebrowie. Wraz z rozpoczęciem działalności SHR rozpoczęła się stopniowa degradacja założenia dworsko-folwarcznego.

Dwór zasiedlono rodzinami pracowników gospodarstwa, wokół których zaczęły powstawać prowizoryczne budynki gospodarcze i chlewiki. Część parku przekształcono w działki warzywne. Z biegiem lat zanikła ozdobna zieleń otaczająca dwór, zlikwidowano fontannę, a centralny klomb przekształcono w klepisko. Budynek mieszkalny dla byłych pracowników folwarku, przylegający bezpośrednio do obory, został zasiedlony przez pięć rodzin.

Z powodu braku prac konserwatorskich zabudowania zaczęły ulegać postępującej degradacji. Dopiero w 1978 roku przeprowadzono wymianę pokrycia dachowego dworu, a w 1984 roku wymieniono stropy w jego południowo-wschodniej części. Były to jedyne prace remontowe wykonane do początku lat 90.

Po likwidacji Państwowych Gospodarstw Rolnych Stacja Hodowli Roślin w Kurowie została rozwiązana. Opuszczone budynki gospodarcze w Biebrowie popadały w ruinę. Pozostali w nich jedynie dawni pracownicy i ich rodziny. Zdewastowany majątek został przejęty przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa, która w styczniu 1996 roku sprzedała go Halinie Buchacz.

Nowa właścicielka w krótkim czasie rozpoczęła prace remontowo-porządkowe na terenie całego majątku. W części gospodarczej wyremontowano oborę, w której wznowiono hodowlę bydła. Drugi budynek został zaadaptowany na stajnię. Wiosną 1997 roku rozpoczęto także prace pielęgnacyjne w parku.

Problematyczny pozostawał jednak sam budynek dworu, który wciąż był zamieszkiwany przez dziewięć rodzin. Znaczna część terenów została przeznaczona pod działalność hotelarsko-turystyczną. Powstały wstępne projekty budowy hotelu, basenu, kortów tenisowych i boisk sportowych, jednak inwestycja nie została zrealizowana.

Dwór znajduje się obecnie w rękach prywatnych. Opuszczony przez dawnych mieszkańców, oczekuje na nowych właścicieli. W ostatnim czasie przeprowadzono inwentaryzację zieleni parkowej; na tym jednak prace się zakończyły.

Architektura

Dwór w Biebrowie został zbudowany w pierwszej połowie XIX wieku. Wzniesiono go na planie prostokąta, z późniejszymi dobudówkami: dwukondygnacyjną od południowego zachodu, powstałą na przełomie XIX i XX wieku, oraz dobudówką od północnego zachodu. Bryła budynku jest w całości podpiwniczona (z wyjątkiem dobudówek), jednokondygnacyjna, z użytkowym poddaszem oraz zróżnicowanym dachem: dwuspadowym, naczółkowym oraz płaskim nad dobudówkami. Elewacje zdobione są profilowanymi obramieniami okien, gzymsem cokołowym i okapowym oraz płycinami. Fasada frontowa (północno-wschodnia) ma dziewięć osi, centralne wejście ze schodami oraz trójosiową facjatę z lukarnami. Elewacja południowo-zachodnia, również dziewięcioosiowa, wyróżnia się dwukondygnacyjną dobudówką. Pozostałe elewacje są skromniejsze, z niewielką dekoracją lub jej brakiem. We wnętrzu zachował się detal świadczący o dacie budowy – na suficie w części środkowej widnieje napis „Juni 1893”.

Źródła wiedzy

Bibliografia:

  • Gertruda Pierzynowska, Dwory, parki i folwarki Kociewia i Kaszub, Tczew 1998.
  • Marzena Sztpulska-Kimilu, Dworki i pałace w gminie Choczewo, Choczewo 2003.
  • Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego, Pruszcz Gdański 2010.
  • Irena Elsner, Dzieje gminy Choczewo do 1945 roku, Amberg 2012.
  • Irena Elsner, O przeszłości gminy Choczewo cz. 3, Amberg 2020.
  • Rejestr zabytków nieruchomych – stan na 02.03.2016.

Zdjęcia

  • Nina Herzberg-Zielezińska, 06.06.2015 r.
  • Zdjęcia z drona: Marcin Tymiński, Michał Piotrowski, Tajemnice Pomorza, 2021 r. 
  • Iwona Olkowska, Cestivon, 2025 r.

Data publikacji artykułu:

26 czerwiec 2026
Dwór w Biebrowie, 2025
Dwór w Biebrowie, 2025
Autorka: Iwona Olkowska
Dwór w Biebrowie, 2021
Dwór w Biebrowie, 2021
Autor: Marcin Tymiński, Tajemnice Pomorza
Dwór w Biebrowie, 2021
Dwór w Biebrowie, 2021
Autor: Marcin Tymiński, Tajemnice Pomorza
Dwór w Biebrowie, 2021
Dwór w Biebrowie, 2021
Autor: Marcin Tymiński, Tajemnice Pomorza
Dwór w Biebrowie, 2015
Dwór w Biebrowie, 2015
Autorka: Nina Herzberg-Zielezińska
Dwór w Biebrowie, 2015
Dwór w Biebrowie, 2015
Autorka: Nina Herzberg-Zielezińska
Dwór w Biebrowie, 2015
Dwór w Biebrowie, 2015
Autorka: Nina Herzberg-Zielezińska