Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Borkowie Lęborskim

Pierwsza wzmianka o Borkowie pochodzi z 1348 roku. W dokumencie nadania, wystawionym przez gdańskiego komtura Gerharda von Stegena za zgodą Wielkiego Mistrza Tusemera, Bartoszowi Rossitzowi przyznano dwa gospodarstwa: Roszczyce i Borkowo. Nadania dokonano na prawie magdeburskim.

W 1488 roku książę Bogusław X przekazał wsie Roszczyce i Borkowo w lenno Laffrentzowi von Krockow. W 1756 roku Borkowo zostało oddzielone od kompleksu roszczyckiego. W tym czasie jedna część majątku, obok Strzeszewa i Górnego Komaszewa, należała do prezydenta von Grumbkowa, druga natomiast do Johanna von Tesmara (Tesmar).

W 1784 roku siedem ósmych Borkowa znajdowało się w posiadaniu kapitana Josepha Wulffa von Tesmara, a pozostała część należała do jego kuzynów, braci Bernharda i Heinricha Ferdinanda. W 1804 roku właścicielem całego majątku (części A i B) został Joseph Wilhelm von Tesmar.

W 1819 roku dziedzicem Borkowa został Friedrich Wilhelm von Tesmar, a w 1864 roku jego syn Albert von Tesmar. Po jego śmierci majątkiem zarządzała wdowa. Od 17 września 1892 roku do 1930 roku właścicielem był Friedrich von Tesmar.

W 1931 roku oddział Pomorskiej Spółki Rolnej z siedzibą w Słupsku przeprowadził parcelację majątku. Powstało wówczas 26 gospodarstw rolnych. Jedno z nich, wraz z częścią lasu, przejął Harald von Tesmar, syn Friedricha.

W 1934 roku jedno ze skrzydeł dworu zajmowała niewielka grupa żeńskiego hufca pracy. Kobiety wspomagały lokalne gospodynie w pracach domowych oraz w opiece nad dziećmi.

Historia po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej majątek w Borkowie Lęborskim został upaństwowiony. Dwór przeszedł na własność gminy i został zaadaptowany na cele mieszkalne. W kolejnych dekadach pełnił funkcję wielorodzinnego budynku komunalnego.

Obiekt pozostaje dziś w rękach prywatnych. Po gruntownym remoncie został zaadaptowany na cele agroturystyczne i funkcjonuje jako Pałac pod Czerwonym Bukiem. Stanowi atrakcyjne miejsce do organizacji uroczystości rodzinnych oraz kameralnego wypoczynku. Choć liczba pokoi jest niewielka, obiekt chętnie odwiedzają zarówno turyści, jak i okoliczni mieszkańcy. Z roku na rok dostrzegalna jest systematyczna poprawa infrastruktury.

Architektura

Neoklasycystyczny dwór w Borkowie Lęborskim zbudowano w połowie XIX wieku dla rodu von Tesmar. Powstał on na miejscu starszej siedziby. Budynek wzniesiono z cegły, osadzono na kamiennym fundamencie i zaprojektowano na planie prostokąta. Dwór przykrywa dach dwuspadowy, a jego fasadę wyróżnia centralnie umieszczony, piętrowy ryzalit pozorny z głównym wejściem. Budynek zachował wyraźne cechy stylu neoklasycystycznego. W jego sąsiedztwie rozciąga się park krajobrazowy.

Ciekawostki
  1. Latem 1934 roku w magazynie zbożowym dawnego majątku odbyły się pierwsze wspólne dożynki. W kolejnych latach uroczystości przeniesiono do dawnej sali balowej pałacu, gdzie organizowano także wesela, zebrania wiejskie oraz inne wydarzenia lokalne. W okresie międzywojennym do Borkowa regularnie przyjeżdżało kino objazdowe; projekcje filmowe również odbywały się w pałacowej sali balowej.
  2. Pamiątką po dawnych właścicielach, rodzinie von Tesmar, jest zachowany, choć zrujnowany, grobowiec rodowy. Jeszcze pod koniec 1945 roku w mauzoleum znajdowało się 5 cynowych trumien i 4 trumienki dzieci ze szczątkami rodziny byłych właścicieli dworu. Tuż po wojnie cmentarz został zdewastowany – doszło do włamania do mauzoleum, a kości zmarłych zostały porozrzucane. Dopiero w 2001 roku miejscowy ksiądz podjął decyzję o zebraniu szczątków i pochowaniu ich z należnym szacunkiem we wspólnym grobie, znajdującym się po zewnętrznej stronie muru cmentarza. Mimo zamurowania wejścia pustakami dach pozostaje dziurawy i grozi zawaleniem. Jeszcze kilka lat temu we wnętrzu można było zobaczyć zniszczone trumny. Cały cmentarz jest zaniedbany – grobowce są zarośnięte i przez to niemal niewidoczne. Miejsce to nie jest odpowiednio oznaczone, brakuje także właściwego ogrodzenia cmentarza oraz zabezpieczenia mauzoleum, co sprawia, że obiekt niszczeje z roku na rok.
Źródła wiedzy

Bibliografia:

  • Irena Elsner, Dzieje gminy Choczewo do 1945 r., Amberg 2012.

Zdjęcia:

  • Radosław Kamiński, 2024 r.
  • J. Piórkowska, 1991 r., Karta biała, domena publiczna
  • Krystyna Babnis, Teofilia Lebledź-Gruda, 2001 r., Karta biała, domena publiczna
  • Właściciele "Pałacu pod Czerwonym Bukiem"

Data publikacji artykułu:

26 czerwiec 2026
Rodzina von Tesmar przed pałacem w Borkowie Lęborskim

Rodzina von Tesmar przed pałacem w Borkowie Lęborskim, data nieznana

Udostępnili właściciele dworu
Harald von Tesmar przed pałacem w Borkowie Lęborskim

Harald von Tesmar przed pałacem w Borkowie Lęborskim, data nieznana

Udostępnili właściciele dworu
Prawdopodobnie członek z rodziny von Tesmar, na koniu przed dworem

Prawdopodobnie członek z rodziny von Tesmar, na koniu przed dworem, data nieznana

Udostępnili właściciele dworu
dwór Borkowo Lęborskie

Dwór w Borkowie Lęborskim, data nieznana

Źródło: Irena Elsner, Dzieje gminy Choczewo do 1945 roku, Amberg 2012
dwór Borkowo Lęborskie 1991 r.

Dwór w Borkowie Lęborskim, 1991 r.

Autorka: J. Piórkowska,, Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
dwór Borkowo Lęborskie 2001 r.

Dwór w Borkowie Lęborskim, 2001 r.

Źródło: Krystyna Babnis, Teofilia Lebledź-Gruda, Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
dwór Borkowo Lęborskie 2024 r.

Dwór w Borkowie Lęborskim, 2024 r.

Autor: Radosław Kamiński