Historia dworu w Łętowie
Wieś Łętowo pojawia się w dokumentach już w 1383 roku. W lęborskich aktach sądowych Gneomar z Sellensina zobowiązał się wówczas do wypłacenia odszkodowania i przekazania kielicha o wartości 10 marek pewnemu panu z Łętowa za zamordowanie jego krewnego. W 1406 roku wspomniany jest Sulimir Schultheiß z Łętowa jako poręczyciel, a w latach 1411 i 1413 występuje Stefan z Łętowa, raz jako oskarżyciel, a raz jako odbiorca aktu pojednania. W 1437 roku wieś określono jako dobra na prawie polskim, za które właściciel opłacał podatek w wysokości półtorej marki, jednego kolońskiego denara oraz jednego funta wosku.
Łętowo było jednym z najstarszych majątków w okolicy. Od 1523 do 1711 roku (inne źródła podają rok 1756) należało do szlacheckiego rodu von Lantow (Lantowskich). Następnie ziemie przeszły w ręce Oberhauptmanna, czyli zwierzchnika powiatu lęborsko-bytowskiego. W 1746 roku majątek należał do Boguslawa Friedricha von Breitenbacha, właściciela Bożegopola Wielkiego. Wkrótce Łętowo trafiło do rodziny von Rexin. W 1773 roku zmarł Georg Ernst von Rexin, a jego córka Augusta Ernestine von Rexin poślubiła kapitana Albrechta Wilhelma von Krockow. W 1784 roku właścicielką majątku była pani von Krockow, a następnie jej córka i zięć z rodu von Pirch, którzy gospodarzyli tu do 1799 roku.
W 1804 roku Łętowo kupił od Pirchów za 20 tys. talarów von Diezelsky (Dziczelski). Najprawdopodobniej już wówczas istniał tu drewniany dwór z założeniem parkowym oraz zabudowaniami folwarcznymi.
30 sierpnia 1832 roku majątek zakupił Karl Wilhelm von Koß (Koss), deputowany departamentu rolniczego. Za jego czasów wzniesiono nowy dwór i zabudowania gospodarcze, a park znacznie powiększono. Założenie obejmowało aleję grabową oraz szpaler prowadzący do stawu z kamienną skarpą i alejkami spacerowymi. 3 marca 1846 roku dobra odziedziczył jego syn Wilhelm Theodor von Koß, a następnie Henning von Koß, który zmarł w 1885 roku. Majątkiem zarządzała wdowa po nim, Julie von Koß z domu Bergell.
W 1898 roku dobra zakupił Emil Aschendorff, który już w 1902 roku sprzedał je Spółdzielni Rolniczej z Berlina. Po jej upadku w 1906 roku majątek przejął Urząd Podatkowy, a dobra stały się domeną państwową. W tym czasie odnowiono wszystkie budynki. Od 1906 roku przez niemal dekadę dzierżawcą był Eckhard Fließbach, właściciel majątków w Prusewie i Brzynie. Wprowadził się on do dworu w Łętowie wraz z rodziną w 1909 roku. Fiskus przeznaczył znaczne środki na modernizację majątku: wybudowano nowy dwór, zmodernizowano budynki gospodarcze oraz wzniesiono gorzelnię.
W latach 1923–1945 Łętowo należało do rodziny Heyerów (Hajerów). Przeprowadzili oni istotne zmiany w wystroju dworu: pojawiły się piece z ozdobnymi koronami, atlasowe tapety, wzorzysty dywan, żyrandole oraz nowa boazeria schodów. Przed dworem założono owalny klomb.
Ostatnim niemieckim ajentem był dr Heinrich Heyer. W 1945 roku, na wieść o zbliżającej się Armii Czerwonej, rodzina ukryła najcenniejsze przedmioty w lesie i uciekła do Niemiec.
Po zakończeniu II wojny światowej majątek w Łętowie przeszedł na własność Skarbu Państwa, a jego administracją zajęła się gmina Choczewo. Użytkownikiem dworu została Stacja Hodowli Roślin w Żelaźnie. Budynek zasiedlono rodzinami pracowników gospodarstwa, co wiązałosię z przekształceniem wnętrz i zniszczeniem pierwotnego układu architektonicznego. Przez długi czas dwór nie był remontowany. Dopiero w latach 70. XX wieku przeprowadzono drobne prace naprawcze, które jednak nie wpłynęły znacząco na stan techniczny budynku. Po likwidacji PGR majątek przeszedł w ręce Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
W wyniku przetargu ogłoszonego przez Agencję 1 sierpnia 1995 roku dobra trafiły do spółki AGRO-FUTURE na zasadzie dzierżawy z możliwością wykupu. W styczniu 1998 roku nowym dzierżawcą został Krzysztof Osuch, który użytkował około 1200 ha ziemi w Łętowie, Gardkowicach i Żelaźnie, specjalizując się w uprawie pszenicy i rzepaku.
Chociaż planowano remont dworu po uzyskaniu zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, do jego realizacji ostatecznie nie doszło. Obecnie obiekt znajduje się w rękach prywatnego inwestora, który planuje rewitalizację. Planowane jest nadanie mu funkcji turystycznych.
Dwór ukończono w 1910 roku jako murowany z cegły budynek posadowiony na kamiennych fundamentach, otynkowany i osadzony na wysokich piwnicach sklepionych odcinkowo. Obiekt jest jednokondygnacyjny, z dwukondygnacyjnym ryzalitem frontowym oraz mieszkalnym poddaszem. Nakryty dachem mansardowym z naczółkami. Założony na rzucie prostokąta, z pozornym ryzalitem na osi elewacji frontowej. Od strony zachodniej ryzalit poprzedza drewniana weranda ze schodami, natomiast od wschodu przylega weranda z tarasem. Elewacje pozbawione są podziałów architektonicznych. Fasada frontowa, siedmioosiowa i symetryczna, wyznaczona jest przez prostokątne okna zamknięte półkoliście, z zachowaną oryginalną stolarką.
Horst Zienke, jeden z pracowników dworu, tak wspominał to miejsce (cyt. za G. Pierzynowską, 1998):
[…] w dworze tętniło życie, Hajerowie byli dobrymi i życzliwymi ludźmi, dbali o swoich pracowników. Na święta każda rodzina otrzymywała paczkę (masło, cukier, kawę, owoce), każdy też mógł korzystać z majątkowych koni do pracy na swoim polu.
- Opisana historia jest fragmentem z przewodnika Niny Herzberg-Zielezińskiej i Radosława Kamińskiego, pt. Dwory i Pałace Pomorza. Powiat wejherowski, 2026.
Bibliografia:
- Gerturda Pierzynowska, Dwory, parki i folwarki Kociewia i Kaszub, Tczew 1998.
- Marzena Szypulska-Kimilu, Dworki i pałace gminy Choczewo (historia i stan obecny), Choczewo 2003.
- Beata i Tomasz Żmuda-Trzebiatowscy, Ziemia Wejherowska na dawnych pocztówkach, Gdańsk 2004.
- Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego, Pruszcz Gdański 2010.
- Irena Elsner, Dzieje gminy Choczewo do 1945 roku, Amberg 2012.
- Rejestr zabytków nieruchomych – stan na 02.03.2016.
Zdjęcia:
- Nina Herzberg-Zielezińska, 2023 r.
- Jerzy Dubiel, www.zamkilubuskie.pl, ok. 1910 r.
- Irena Elsner, lata 20-30 XX w.
- Maria Czerniak, Iwona Strzelecka, Wojciech Strzelecki, 1986 r., Ewidencja parkowa, domena publiczna, www.zabytek.pl
- I. Szułdrzyńska, 1991 r., Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
Data publikacji artykułu:









Sklep
Ogłoszenia








