Pałac w Wolinii

Wieś Wolinia (niem. Wollin) po raz pierwszy została wzmiankowana w 1313 roku. Do połowy XVI wieku stanowiła część majątku rodziny von Puttkamer, a następnie została podzielona na oddzielne części. W 1590 roku we wsi istniało sześciu dzierżawców. Na początku XVIII wieku majątek ponownie scalił Georg Dietrich von Puttkamer, który do 1715 roku wykupił wszystkie należące wcześniej do rodziny części. Jego syn, również Georg Dietrich, powiększył rodzinny majątek o kolejne wsie, które w spadku przekazał swoim synom. Wolinia przypadła najmłodszemu z nich.

Budowa zespołu pałacowo-parkowego w Wolinii rozpoczęła się w XV wieku. W drugiej połowie XVIII wieku pałac został przebudowany i uzyskał formę zbliżoną do współczesnej. Składa się z budynku głównego oraz dwóch symetrycznych parterowych skrzydeł bocznych, zwieńczonych szczytami o rokokowej dekoracji. Rezydencję otacza ogród założony na wzór francuski, a w jego sąsiedztwie do dziś zachowały się ruiny neogotyckiego grobowca dawnych właścicieli.

Posiadłość pozostawała w rękach rodziny von Puttkamer aż do 1878 roku. Wówczas Gustaw von Puttkamer utracił rodową siedzibę wskutek oszustwa dokonanego przez handlarza wełny ze Słupska – Steina. Został on aresztowany i osadzony w słupskim więzieniu, lecz podczas nieudanej próby ucieczki popełnił samobójstwo. Majątek w Wolinii nie wrócił już do rodziny von Puttkamerów.

W 1882 roku właścicielem pałacu był już Philipp von Braunschweig z Podola Wielkiego, a po jego śmierci posiadłość przejął jego syn Leo von Braunschweig, a następnie wnuk o tym samym imieniu (†1928). Ostatnim przedstawicielem rodu i właścicielem pałacu w Wolinii został w 1928 roku prawnuk Philipp – Philipp von Braunschweig (IV pokolenie).

W czasie II wojny światowej Wolinia przeżyła dramatyczne chwile. W marcu 1945 roku wieś była przepełniona uchodźcami. 7 marca pojawiły się tu oddziały SS, które następnego dnia o świcie ruszyły na wschód. Rozkaz ewakuacji mieszkańcy otrzymali dopiero 9 marca, zaledwie kilka godzin przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Tylko trzynastu osobom udało się dotrzeć do Gdyni, a trzem przedostać statkiem do Danii. Po zakończeniu wojny większość ludności niemieckiej wyjechała za Odrę. W 1953 roku w Wolinii mieszkały jeszcze 23 rodziny niemieckie, z czego 6 wywodziło się bezpośrednio ze wsi. Z biegiem lat pozostała ludność niemiecka zasymilowała się z napływową ludnością polską, a ostatnie osoby wyjechały do Niemiec jeszcze w latach 70. XX wieku w ramach akcji „łączenia rodzin”.

Po 1945 roku majątek przejęło PGR Pobłocie, a pałac przez wiele lat pozostawał niezamieszkany.

Obecnie ten unikatowy zespół pałacowo-parkowy jest wystawiony na sprzedaż.

Georg-Dietrich von Puttkamer (ur. 2 lutego 1681 r. w Wollini, zm. 15 września 1754 r. tamże) wywodził się z pomorskiej rodziny szlacheckiej Puttkamer. Był królewskim polskim generałem porucznikiem, starostą powiatowym oraz panem dworu w Wollini.

Georg-Dietrich von Puttkamer

Był drugim synem Fabiana Gottlieba von Puttkamera, pana na Wollini (zmarłego 3 maja 1684 r. w pojedynku), oraz Heleny Gottliebe von Puttkamer z domu von Polenz (zmarłej w 1690 r. w Wollini). Dwukrotnie wchodził w związki małżeńskie i miał łącznie dziesięcioro dzieci – pięć córek i pięciu synów.

Z pierwszą żoną, Irlandką Anną Katarzyną von Straßburg, adoptowaną córką generała carskiej Rosji Patricka Gordona (noszącą nazwisko von Straßburg), miał córkę i dwóch synów, w tym Aleksandra Dietricha von Puttkamera, który później pełnił funkcję administratora dystryktu Stolp. Drugie małżeństwo zawarł z Esterą Anną von Somnitz, córką pana majątku Petera-Christopha von Somnitz zu Bewersdorf i jego żony Sophie von Versen (z domu Tietzow). Z tego związku urodziły się cztery córki i trzech synów.

Esther Anna von Somnitz

Karierę wojskową rozpoczął w wieku szesnastu lat. Najpierw służył w Brandenburgii, następnie w Danii, a od 1699 roku w armii rosyjskiej. Jako rosyjski oficer uczestniczył w działaniach Wielkiej Wojny Północnej. W 1706 roku przeszedł do polskiej służby wojskowej, gdzie dosłużył się stopnia generała porucznika i pozostał w polskich siłach zbrojnych aż do przejścia na emeryturę w 1741 roku. W 1714 roku otrzymał od króla pruskiego Fryderyka Wilhelma oficjalne zezwolenie na przejście na stronę polską. Uważany jest za starostę sokołowskiego.

Dzięki fortunie zdobytej podczas służby w armiach zagranicznych, von Puttkamer w 1715 roku wykupił wszystkie udziały w ojcowskich dobrach w Wollini i mógł wybudować tam reprezentacyjny dwór wraz z zabudowaniami gospodarczymi.

Współcześni pozostawili barwny obraz jego osobowości. Opisywano go jako człowieka łączącego głęboko religijny charakter z „rosyjskim pragnieniem despotycznej samowoli”. Był hojny wobec Kościoła i troszczył się o rozwój szkolnictwa w swoich majątkach, ale jednocześnie ostro sprzeciwiał się wszelkim próbom naruszania jego praw ziemskich przez duchowieństwo. Potrafił używać skrajnych metod – przykładem była sytuacja, gdy próbował powściągnąć nadmierną religijną gorliwość jednego z kaznodziejów, którego postawa niemal doprowadziła do śmierci jego drugiej żony, znanej z wielkiej pobożności.

Nieporozumienia z duchowieństwem były trwałe – świadczy o tym choćby prośba generała z 1732 roku, w której domagał się przeniesienia parafii z Wolinii do Cecenowa, gdyż nie chciał mieć dłużej do czynienia z pastorem ze Stowięcina (prośbę odrzucono), a także skarga kościelna z 14 listopada 1742 roku, w której zarzucono mu zakłócanie nabożeństw.

Georg-Dietrich von Puttkamer zasłynął również z ogromnej siły fizycznej. Wspominano, że na rozległych terenach swoich dóbr własnoręcznie zabijał wilki, uzbrojony jedynie w laskę i siekierę.

Georg-Dietrich von Puttkamer (1733-1795) - syn Georga.

W Wolinii znajduje się cmentarz ewangelicki, na którym pochowani są m. in. przedtawiciele rodu von Braunschweig. Są to kolejno:

Leo von Braunschweig (1835-1895) 

Marie Cecilie von Braunschweig z domu Blanckensee (1836-1912) - żona Leo 

Jurgen von Braunschweig (1906-1911) - syn Marie z domu von Bentivegni i Leo - rotmistrza i asesora rządowego

Akt urodzenia Jurgena von Braunschweig

Fredrich von Braunschweig (zm. 1916)

Leo von Braunschweig (1865-1928), jego żoną była Nora Eleonore von Bentivegni (1878-1948)

Katharina von Braunschweig (zm. 1934)

Magdalena von Braunschweig (zm. 1942)

Urodziłam się w tym pałacu w 1948 r. Mój tato - Alfons Wierzchowski, dostał nakaz pracy w 1945 r. i był dyrektorem gospodarstwa przejętego przez Polskę po właścicielach niemieckich. Przez kilka lat po wojnie większość mieszkańców tej wsi to byli Niemcy. Cała służba pałacowa również. Pamiętam panią Grawer która była akuszerką i zarazem nianią . Mieszkaliśmy do 1951. 

• M. Mazur, H. Soja, Ziemia Słupska - dzieje i kultura: objaśnienia do mapy etnograficzno-historycznej powiatu słupskiego, Słupsk 2003.
• Rejestr Zabytków Nieruchomych, stan na 01-09-2016.
• www.muzeumkluki.pl 
• www.zabytek.pl

Opracowała: Nina Herzberg-Zielezińska

Zdjęcia: 

• Biuro nieruchomości adresujemy
• Ewidencja parkowa, 1977 r., www.zabytek.pl
• Aukcja internetowa
• www.puttkamer.org