Dwory i Pałace Polski: dwór Salino I historia i właściciele
Podziel się:

Dwór w Salinie

Poznaj niezwykłą historię dworu w Salinie.

  • dwór w Salinie
Informacje ogólne

Lokalizacja: województwo pomorskie, powiat wejherowski, gmina Gniewino

Rodzaj obiektu:
Dwór
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Agroturystyka
Numer rejestru zabytków:
122
Numer dawnego
rejestru zabytków:
11
Organ wpisujący:
Wojewódzki Konserwator Zabytków w Gdańsku
Data wpisu do rejestru:
10 listopad 1959

Posiadasz więcej informacji
o obiekcie? Skontaktuj się z nami!

Zapoznaj się z historią dworu w Salinie

Przeczytaj więcej informacji o dworze w Salinie. Poznaj jego historię. Przeczytaj o ciekawej legendzie i dowiedz się jak zmieniał się dwór na przestrzeni lat. Miłego czytania!

Historia

Salino to wieś, która zaliczana jest do najdawniejszych osad kasztelanii białogardzkiej, późniejszej Ziemi Lęborskiej. Po raz pierwszy wymieniane jest już w XII wieku, kiedy na wyspie Jeziora Salińskiego znajdował się gród należący do kasztelanii białogradzkiej. Wieś była też wymieniana w dokumencie z 1268 roku. Dobra został wtedy nadane przez przez ksiecia pomorskiego Warcisława II cystersom z klasztoru w Buku. Salino posiadało wtedy słowiańską nazwę Sawulino. W dokumencie tym wymieniono też Michała, prepozyta Salina, który stanął jako świadek w sprawie sądowej wytoczonej przez księcia gdańskiego Warcisława II. Późniejsze nazwy brzmiały Zawolin lub Sawelin (1379), Zawoliniec (1583), Sawulina, Smulino (1648), Saulin (1652) i Saulino. W 1344 roku Wielki Mistrz zakonu krzyżackiego Ludolph König darował Salino jako wyposażenie szpitala Świętego Ducha w Gdańsku. Jednak w 1378 roku szpital pozbawiono dochodów, zachowując jedynie probostwo, w zamian za dochody z ław mięsnych w Gdańsku. W 1379 roku wieś zostaje wydzierżawiona na prawie chełmińskim Wojciechowi Czerepowi (Jerep). W 1384 roku kolejny Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Konrad Zölcner uchylił prawo lokacji na rzecz kościoła św. Ducha. W 1468 roku wieś znalazła się w rękach Poszkowskiego z Wódki (Witków), ale już w 1493 roku z nadania księcia pomorskiego Bogusława X stała się własnością Wawrzyńca Krokowskiego. Po jego śmierci w 1507 roku Salino przypadło jego synom - Janowi i Jerzemu.

Wawrzyniec Krokowski w 1494 roku bezprawnie przejął patronat nad kościołem w Salinie. W 1528 roku Krokowscy zamienili kościół w Salinie na zbór ewangelicki, a poddanym siłą narzucili protestantyzm. Spór o jego zwrot trwał długo. Sprawa zakończyła się w sądzie, który nakazał zwrócić wsi szpital Świętego Ducha w Gdańsku pod groźbą klątwy. Krokowscy pomimo to zlekceważyli wyrok. Nie pomgły również napomnienia rektora uniwersytetu w Wittenberdze. W okolicznych wsiach ogłoszono ich ekskomunikę, odprawiano egzorcyzmy oraz wypędzanie szatana z zamku w Krokowej. Jeden z potomków Krokowskich najprawdopodobniej przegrał posiadłość w karty. Nowym właścicielem w 1658 roku został Bnin (Boain) Solicki. Nabył on Salino oraz pobliską Wódkę (Witków) w drodze zastawu.

W XVI i XVII wieku wieś należała do rodu von Chinow. W 1704 roku Salino, za zarobione pieniądze na wojnie, kupił Johan Ernest von Rexin, generał lejtnant wojsk koronnych (1696 – 1768), z woli Króla Augusta II, Starosta Malborski. Salino do 1756 roku należało do syna Ernesta - Michała Ernesta von Rexin, który utworzył majorat ze swoich dóbr: Gniewino, Świechowo, Wódka, nie włączając Salina, które w 1748 roku zostało wydzierżawione rodzinie Lipińskich. Tak wynika z tekstu dokumentu, podpisanego 17 sierpnia 1756 roku przez Fryderyka Wielkiego. W 1762 roku dobra salińskie weszły już w skład wyżej wspomnianego majoratu i należały do Franciszka Ludwika von Rexin. Po nim dobra odziedziczył jego syn - Karol Ludwik von Rexin, pułkownik-porucznik wojsk polskich, właściciel majatków w Chynowie i Żelaźnie. Kolejnym właścicielem od 1829 roku był August Krzysztof von Rexin, oficer armii pruskiej, kawaler krzyża żelaznego I klasy. W 1844 roku doszło do połączenia dwóch majątków: Wódka-Gniewino. Całość należała do Rzeczywistego Tajnego Radcy Johana Fryderyka Karola Aleksandra von Rexin. Prawdopodobnie rezydował on w Wódce, a Salino przeznaczył na resztówkę, w którym dożywotnie żyli starsi i zubożali członkowie jego rodziny. Około 1890 roku na przyległym do majątku cmentarzu wybudowano rodzinną kaplicę Rexinów.

W 1911 roku majątki Salino i Wódka zostały sprzedans rodzinie von Krauze i były w ich posiadaniu do 1945 roku.

Dwór

Dwór znajdujący się w Salinie ma konstrukcję ryglową. Pokryty jest z mansardowym dachem, z trzciną/słomą. Pochodzi z XVII wieku (niektóre źródła wskazują na 1758 rok) i został wzniesiony przez ówczesnych właścicieli – ród von Rexin. Dwór był własnością rodziny do I wojny światowej. Służył on wtedy jako resztówka, czyli dom pogodnej starości dla najstarszych członków rodu. Herby rodów von Rexin i von Krauze (właściciele wsi do 1945 roku) umieszczone były w sieni dworu. Obecnie znajdują się w miejscowym kościele.

Dokonana w XX wieku ostatnia rozbudowa budynku całkowicie zniekształciła oryginalny plan dworku z charakterystycznymi alkierzami narożnymi, które były typowe dla staropolskich dworków. Niegdyś był on nazywany Szwedzkim Zameczkiem. Być może było to związane z faktem, że jeden z członków rodu von Rexin służył na szwedzkim dworze.

Po II wojnie światowej dwór wszedł w skład PGR-u. Groziła mu całkowita likwidacja. Okoliczna ludność dewastowała obiekt m. in. wykorzystywali rozkradzione części budynku na opał lub kradli cegły. Dzięki zabiegom wojewódzkiego konserwatora zabytków w Gdańsku Panu Br. Mieszkiewskiemu dworek został całkowicie odrestaurowany i oddany harcerzom na stanicę wodną. Później obiekt przejęły Gdańskie Zakłady Radiowe T-18, które wykorzystywały obiekt w okresie letnim na kolonie dla dzieci pracowników.

Późniejszym właścicielem była firma „Technirol" w latach 1972 – 1975 (według projektu architekta Kazimierza Jarosza). Podniesiono wtedy dach dworku, ponieważ pierwotnie poddasze nie miało pokoi mieszkalnych, dobudowano również kuchnię. Po pożarze, który miał miejsce w 1987 roku, dwór został na nowo odbudowany i od 1994 – 2000 roku był własnością firmy „Hydromex". Od 2004 roku dwór jest własnością prywatną. Później służył za ośrodek wypoczynkowy oraz dom pracy twórczej. W 1987 dwór częściowo spłonął, ale został starannie odnowiony. W 2004 roku nabyła go osoba prywatna i utworzyła w nim gospodarstwo agroturystyczne.

Dwór alkierzowy w Salinie jest dworem polskim chociaż tereny na których został zbudowany należały do Polski tylko przez 27 lat (od 1630 do 1657).

Legenda

Dworowi towarzyszy legenda o Białej Damie. W wietrzne wieczory wyłania się ona w stroju ślubnym z jeziora i przychodzi do dworu, nawołując babcię, aby błagać o jej przebaczenie. Jedna z córek Rexina zakochała się w junkrze pruskim. Babcia broniąca polskości rodu nie udzieliła błogosławieństwa młodym i rzuciła klątwę. Kulig weselny wraz z parą młodych pochłonęła toń jeziora. Interesujące jest, że w zapiskach historycznych dotyczących Salina, istnieje wzmianka o kuligu, który utopił się w jeziorze Salińskim, a przy brzegu wyspy położonej na jeziorze znaleziono fragmenty płóz od sań.

Źródła wiedzy
  • Mamuszka F., Lasy, woda i . . . Historia w dawnej kasztelanii białogradzkiej [w:] Kaszëbë, nr 4, Gdańsk 1958.
  • Echo Krajoznawców i Turystów, nr 3, Gdańsk 1958.
  • Jantarowe Szlaki, nr 5-6, Gdańsk 1963.
  • Bartkiewicz A., Walendziak T., Piechotą szlakiem Salinki [w:] Jantarowe Szlaki, nr 3, Gdańsk 1997.
  • Pierzynowska G., Dwory, parki i folwarki Kociewia i Kaszub, Tczew 1998.
  • Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego, Gdańsk 2010.
  • Rejestr zabytków nieruchomych – stan na 02.03.2016.
  • Część materiałów została udostępniona dzięki uprzejmości obecnego właściciela.
  • www.salino.pl 

Opracowała: Nina Herzberg-Zielezińska, zdjęcia: wizytacja terenowa, 31.05.2015 r.

logo dwory i pałace polski

Copyright © 2020 Dwory i Pałace Polski. Powered by Indico S.C.  & Joomla! CMS 

Znajdż nas na:

Instagram Facebook Facebook youtube

Kontakt

Indico S.C. , Wałowa 10/3, 84-200 Wejherowo
NIP: 5882424318, REGON: 366309509
tel. + 48 58 778-21-30,
tel. kom +48 505-505-016

 

Kontakt z redakcją:

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Najpopularniejsze regiony