Przejdź do głównej treści

Historia folwarku w Gniewinku

Gniewinko (niem. Gnewinke) zostało założone przez zakonnice cysterski z Żarnowca. Po 1400 roku wieś została im odebrana. W 1575 roku książę szczecińsko- pomorski Jan Fryderyk przekazał Gniewinko wraz z przynależnościami w lenno Ernstowi, Claussenowi, Martinowi, Jürgenowi i Deringenowi Weyherom (Weiherom). Rodzina Weiherów pozostawała właścicielem wsi do 1658 roku. W tym roku Franz Weiher, syn sędziego Ernesta, odebrał hołd lenny z pobliskiego Gniewina, a jego jedyna córka wniosła Gniewino oraz Gniewinko jako posag do rodziny Natzmerów.

W 1711 roku właścicielami Gniewinka i Gniewina była rodzina Jatzkow. Na początku XVIII wieku Gniewinko, podobnie jak sąsiednie majątki, stało się własnością Johanna Ernsta von Rexin. Jego syn, Michał Ernest von Rexin, generał-porucznik wojsk polskich, kapitan gwardii królewskiej oraz starosta malborski i tczewski, w 1758 roku utworzył w dobrach majorat. Pierwotnie powstała ordynacja Woedtke Gnewin (Wódka – Gniewino). Po kilku latach majątek został podzielony: w latach 1769 1773 ordynatem gniewińskim był Fryderyk Ernest von Rexin, dziedzic Łętowa, natomiast ordynatem w Wódce Karol Ludwik von Rexin.

W XIX wieku obie ordynacje ponownie stanowiły jeden majorat, a siedziba właściciela znajdowała się w Wódce. W 1843 roku dobra odziedziczył tajny radca Johann Fryderyk Karol Aleksander von Rexin. Do Rexinów należały również majątki w Salinie, Świchowie, Gniewinie i Gniewinku. Majątek w Gniewinku prawdopodobnie był oddawany w dzierżawę przez cały ten czas; w 1892 roku jego dzierżawcą był Krohse, a właścicielem Alexander von Rexin.

Na początku XX wieku, do wybuchu I wojny światowej, właścicielem dóbr był Alexander von Rexin, a po nim jego spadkobiercy. Majątek dzierżawił Walter Mentz.

Przed wybuchem I wojny światowej Gniewinko i Gniewino nabył Max von Pirch, natomiast Wódkę, Salino i Świchowo pani von Krause. Majątek w Gniewinku dzierżawił do czasu parcelacji Egon von Pirch. Prawdopodobnie sytuacja ta nie uległa zmianie do momentu rozpoczęcia parcelacji dóbr.

Po 1936 roku majątek w Gniewinku został rozparcelowany. Prawo nabycia ziemi przysługiwało wyłącznie ludności wyznania ewangelickiego. Nadzór nad tymi pracami sprawował niejaki Felski.

Historia po 1945 roku

W 1945 roku większość ludności niemieckiej uciekła do Niemiec, natomiast pozostali mieszkańcy zostali wysiedleni w kolejnych latach. Pofolwarczne gospodarstwa przydzielono polskim osadnikom, którzy przybyli ze wschodnich terenów II Rzeczypospolitej. Po parcelacji dawnych majątków obiekty pofolwarczne zostały podzielone i przystosowane do nowych funkcji mieszkalnych lub inwentarskich. W sąsiedztwie starszej zabudowy powstały nowe domy mieszkalne oraz budynki gospodarcze i inwentarskie. Część pierwotnych obiektów zespołu nie zachowała się, gdyż zostały rozebrane. Obecnie odnowiony dom dzierżawcy, zwany „dworem”, pełni funkcję budynku mieszkalnego.

Architektura

W zespole folwarcznym zachował się dom dzierżawcy, który miejscowi nazywają dworem. Zespół powstał w 2 połowie XIX wieku.

Dom dzierżawcy wzniesiono na planie prostokąta, z elewacją frontową skierowaną na południe, a szczytami usytuowanymi na linii wschód–zachód. Jest to budynek parterowy, wzniesiony z cegły, częściowo otynkowany, z przybudówkami od frontu oraz przy elewacji zachodniej. Od strony północnej dodano symetryczną wystawkę. Dwuspadowy dach pokryto ceramiczną dachówką zakładkową. Kolejne przebudowy oraz wymiana stolarki spowodowały niemal całkowitą utratę pierwotnych cech architektonicznych.

Źródła wiedzy

Bibliografia:

Zdjęcia:

  • Radosław Kamiński

Data publikacji artykułu:

29 czerwiec 2026