Przejdź do głównej treści

Dwór w Mierzynku

dwór w Mierzynku
Autor: Radosław Kamiński, 2025 r.
Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
1069
Data wpisu do rejestru:
04 grudzień 1984
Stan zachowania:
W remoncie
Zastosowanie:
Własność prywatna

Historia dworu w Mierzynku

Pierwsza historyczna wzmianka o wsi Mierzynko pochodzi z 1392 roku. Wówczas dwaj mieszkańcy, Jerogniew i Nikusz, złożyli przysięgę wierności przed Michaelem von Slavekow. Do 1658 roku miejscowość wchodziła w skład majątku Roszczyce. W 1544 roku książę szczecińsko-pomorski Barnim nadał w lenno kilka łąk w granicach Mierzynka i Gartkowic Jerzemu von Krockow.

Z dokumentów z 1742 roku wynika, że właścicielem Mierzynka był wówczas ród von Lantow. Przy niewielkim folwarku istniał już wtedy dwór oraz ogród użytkowy. W tym samym roku w majątku urodził się syn Petera von Lantow. Rodzina ta zarządzała dobrami przez kolejne 35 lat.

W 1777 roku wieś przeszła w ręce Jakoba Georga von Mach, który po siedmiu latach przekazał majątek staroście Johannowi Leopoldowi von Mach. Ten wydał swoje dwie córki za mąż: starszą w 1800 roku za szlachcica Dziedzielskiego, młodszą w 1802 roku za von Krahna. Ród von Mach pozostał właścicielem Mierzynka do 1897 roku. W latach 1818–1841 dobra oddano w dzierżawę von Głowińskiemu.

W 1871 roku majątek odziedziczył prawnuk Johanna Leopolda von Mach, Johann von Krahn, który w 1897 roku sprzedał go Oskarowi von Bonin. Po jego śmierci dziedzicami zostały jego żona Eliza z domu Milczewska oraz ich dzieci. W 1911 roku sprzedali oni Mierzynek Emilowi Blockowi, właścicielowi pobliskiego majątku w Chynowiu.

Na początku XX wieku majątek przeszedł gruntowną modernizację. Powstał nowy dwór, do którego prowadziła aleja kasztanowa. Na północ od niego założono dziedziniec folwarczny w kształcie wydłużonego prostokąta, otoczony z trzech stron zabudowaniami gospodarczymi.

W 1922 roku w sąsiedztwie dworu wzniesiono niewielki budynek na fundamentach z XIX wieku. Nakryto go dachem czterospadowym z wieżyczką zegarową, zwieńczoną metalowym kogutem wskazującym kierunek wiatru. Na ścianie od strony folwarku zamontowano dzwon wyznaczający początek i koniec pracy robotników. Wewnątrz budynku znajdował się również mechanizm wagi do ważenia płodów rolnych.

Ogród rozciągał się na południe i zachód od dziedzińca. Jego zachodnią granicę wyznaczał brzeg Jeziora Salińskiego, wzmocniony kamiennym nabrzeżem. Część reprezentacyjną oddzielono od folwarcznej szpalerem pięciu lip. Teren majątku zdobiły również fontanny. Po prawej stronie dworu znajdowała się szklana oranżeria z egzotycznymi ptakami, a po lewej figura Jezusa w Ogrójcu.

Budynek dworu od strony wschodniej i północnej otoczono murem z bloków granitowych. Wjazd prowadził przez kutą bramę metalową z drewnianymi skrzydłami bocznymi.

Ostatnim gospodarzem Mierzynka był Heinrich Peschko, dyplomowany rolnik, który wraz z żoną Evą-Luise z domu Haselau przejął majątek w 1942 roku od jej ojca. Ojciec Evy-Luise nabył dobra w 1911 roku od Elise von Bonin z Bożegopola Małego.

Według niektórych źródeł rodzina Blocków pozostała właścicielem Mierzynka aż do końca II wojny światowej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do wsi Emil Block został zastrzelony.

Historia po 1945 roku

Po 1945 roku majątek w Mierzynku został przejęty przez państwo i stał się siedzibą Państwowego Gospodarstwa Rolnego (PGR). W budynku dworu urządzono biura administracyjne, natomiast piętro zaadaptowano na mieszkania pracownicze.

W kolejnych dekadach majątek zaczął stopniowo tracić swój dawny blask. Choć w latach 70. XX wieku przeprowadzono remont obiektu, nie powstrzymało to postępującej degradacji. Wraz z kryzysem państwowego rolnictwa w latach 80. upadały także majątki ziemskie wchodzące w skład struktur PGR. Los Mierzynka nie odbiegał od ogólnokrajowej tendencji – podobnie jak wiele innych zespołów dworskich został rozgrabiony przez okoliczną ludność, a jego wyposażenie uległo rozproszeniu.

Nowym etapem w historii majątku było przejęcie go przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa 1 sierpnia 1992 roku. Następnie, 1 lipca 1995 roku, dobra oddano w dzierżawę Przedsiębiorstwu Rolno-Handlowo- Przemysłowemu „Agroland”. Od 16 września 1997 roku dzierżawcą została spółka „Polfarm”.

Obecnie dwór w Mierzynku znajduje się w rękach prywatnych. Nowy właściciel prowadzi jego remont z zamiarem przywrócenia budowli dawnej świetności; do tej pory wyremontowano dach, a także oczyszczono park.

Architektura

Dwór wzniesiono na początku XX wieku i założono go na rzucie zbliżonym do kwadratu, z ryzalitami po stronie wschodniej i południowej. Układ wnętrz został znacznie zmieniony w stosunku do pierwotnego. Budynek jest podpiwniczony, dwukondygnacyjny, nakryty charakterystycznym trzyelementowym dachem, którego każda część ma formę dachu dwuspadowego, ustawionego szczytowo względem elewacji.

Dwór wzniesiono z cegły, a stropy piwnic wykonano z elementów ceramicznych. Elewacje są otynkowane, z zastosowaniem pozornego boniowania. Częściowo zachowała się oryginalna stolarka okienna i drzwiowa.

Źródła wiedzy

Bibliografia:

  • Gerturda Pierzynowska, Dwory, parki i folwarki Kociewia i Kaszub, Tczew 1998.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI, s. 359.
  • Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego, Pruszcz Gdański 2010.
  • Rejestr zabytków nieruchomych – stan na 16.03.2017.

Zdjęcia:

  • Nina Herzberg-Zielezińska, 2015 r.
  • Michał Piotrowski, 2020 r.
  • Radosław Kamiński, 2025 r.
  • Katarzyna Rozmarynowska, Kazimierz Jarosz, 1983 r., Ewidencja parkowa, domena publiczna, www.zabytek.pl
  • Krzysztof Główczyk, 1988 r., Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl

Data publikacji artykułu:

01 lipiec 2026
dwór w Mierzynku
Dwór Mierzynko, 1983 r.
Źródło: Katarzyna Rozmarynowska, Kazimierz Jarosz, Ewidencja parkowa, domena publiczna, www.zabytek.pl
dwór w Mierzynku
Dwór Mierzynko, 1988 r.
Źródło: Krzysztof Główczyk, Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
dwór w Mierzynku
Dwór Mierzynko, 1988 r.
Źródło: Krzysztof Główczyk, Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
dwór w Mierzynku
Dwór Mierzynko, 2020 r.
Autor: Michał Piotrowski
dwór w Mierzynku
Dwór Mierzynko, 2020 r.
Autor: Michał Piotrowski
dwór w Mierzynku
Dwór Mierzynko, 2020 r.
Autor: Michał Piotrowski