Dwór w Warszkowie

Warszkowo (niem. Warschkau) to wieś o średniowiecznym rodowodzie, której najwcześniejsze wzmianki pojawiają się prawdopodobnie około 1400 roku w tzw. kopenhaskich tabliczkach woskowych, choć zapis ten jest niepewny. Pewne źródło dotyczące miejscowości pochodzi dopiero z 11 grudnia 1404 roku, kiedy to komtur gdański Albrecht von Schwarzburg nadał wieś Nuwerder (czyli późniejsze Warszkowo) Clausowi von Oste i Heinrichowi Breslau. Nazwa Neuwerder nie utrzymała się jednak w dalszym użyciu.

W kolejnych stuleciach wieś figurowała wśród dóbr starościńskich, szczególnie w okresie tzw. zastawu gdańskiego (1657–1678), co świadczy o jej znaczeniu administracyjnym i gospodarczym. Z dokumentów królewskich wynika, że zawierano z mieszkańcami wieloletnie kontrakty na użytkowanie ziemi – znane są umowy z rolnikami datowane na 1718 i 1752 rok, każda na okres 50 lat.

Z rejestru składek z 1773 roku wynika, że Warszkowo składało się z majątku Köllmera (należącego do Jakoba Krausego), gospodarstwa sołeckiego typu Freischulzen obejmującego 5 łanów (Hufen), sześciu gospodarstw dzierżawnych typu emphyteusis oraz młyna położonego poza centrum wsi. Mieszkańcy byli w większości wyznania luterańskiego. Na terenie miejscowości istniała także kolonia domków określana jako Przietkowski alias Proinken. Młynarz w Warszkowie cieszył się szczególnymi przywilejami, a sołtys miał prawo połowu ryb w pobliskim jeziorze Retzke.

Statystyki z 1789 roku wymieniają Warszkowo jako królewską wieś i młyn z 16 kominami, administracyjnie podporządkowane urzędowi w Pucku (Putzig). Na mocy umów z 25 lutego i 29 kwietnia 1820 roku sześciu rolników ze wsi uzyskało status wolnych właścicieli – każdy z posiadaniem trzech łanów ziemi. Byli to m.in.: Bartsch, Preiß, Strehlke, Baasemann, Burbath i Ronke.

Administracja lokalna (Schulzenamt) związana była z gospodarstwem sołeckim (Freischulzengut), które przez długi czas należało do rodziny Preuß. W 1838 roku przeszło ono jednak w ręce Georga Cieske w wyniku wymiany majątkowej.

Według danych statystycznych z 1869 roku Warszkowo wraz z młynem Warschkauer Mühle pozostawało królewską wsią rolniczą, posiadającą majątek sołecki (Freischulzerei) oraz pięć gospodarstw rolnych. Liczyło wówczas 249 mieszkańców, wśród których 95 osób było wyznania katolickiego.