Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Gowinie

W 1215 roku niejaki Henryk przekazał Gowino cystersom z Oliwy, którzy z kolei przeznaczyli wieś na potrzeby zakonu cysterek w Żarnowcu. Około pięćdziesiąt lat później książę pomorski Świętopełk II odebrał te ziemie w zamian za Wierzchucino (lub Gardlino) oraz Lubkowo. W 1365 roku wielki mistrz krzyżacki Winrych von Kniprode nadał Gowino na dziedziczną własność Piotrowi z Rusocina oraz Wojciechowi i jego braciom, również z Rusocina.

gowin gut mapa

W XV wieku doszło do podziału wsi na Gowino Duże i Małe. W kolejnych stuleciach majątek przechodził w ręce różnych właścicieli, wśród których znaleźli się: Bachowie, Bolszewscy, Dąbrowscy, Gowińscy, Liśniewscy, Dombrowscy, Przebendowscy, Gibsonowie i Keyserlingkowie. W 1750 roku wieś należała do rodziny Żelewskich. Według katastru kontrybucyjnego z 1772/1773 roku właścicielami Małego Gowina byli Antoni Lewiński (Anton von Lewinsky) i Ignacy Przebendowski (Ignatz von Prebendow). Z kolei Małe Gowino było w posiadaniu Ignacego Przebendowskiego, Antoniego Lewińskiego, Jakuba Gowińskiego (Jacob von Gowinsky), Jakuba Żelewskiego (von Zelewsky), Jakuba Dąbrowskiego (von Dombrowsky), Jana Sychowskiego (von Sychowsky) oraz Michała Gowińskiego (Michel von Gowinsky).

W latach 1780-1781 właścicielami Dużego Gowina byli: Bernardyna Przebendowska, Świchowski i Jakub Gowiński. Z kolei Małe Gowino posiadali Bernardyna Przebendowska, Antoni Lewiński, Dąbrowski, Michał Gowiński oraz spadkobiercy po Żelewskim.

W 1832 roku Małe Gowino należało do spadkobierców po Janie Dąbrowskim i do Józefa Gowińskiego. Jego udział należał później do Luizy Gowińskiej z domu Szymańskiej. Duże Gowino należało z kolei do Michała Gowińskiego, a potem do Józefa Labudy (Joseph Labudda).

aleksander gibson

ród Gibsone

W latach 1782–1786 właścicielem Gowina był Alexander von Gibson, wielki konsul brytyjski w Gdańsku. Równolegle część majątku posiadał w 1782 roku von dem Bach-Gowiński.

ród von Gowinski

właściciele Gowina 1772

Józef von Dąbrowski

W 1929 roku jako dzierżawców majątku wymienia się Teofila Paszke oraz Jana Płomina.

właściciele majątku w Gowinie 1929

Historia po 1945 roku

Obecnie przekształcony dwór wykorzystywany jest jako budynek mieszkalny. Niejednolite elewacje świadczą o licznych zmianach wprowadzanych przez kolejnych właścicieli.

Architektura

Dwór został wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku z kamienia i cegły. Jest otynkowany, o półtorakondygnacyjnej bryle, z pozornym ryzalitem na osi elewacji. Nakryty jest dachem dwuspadowym.

opis folwarku w Gowinie

opis dworu w Gowinie

Źródła wiedzy

Bibliografia:

  • Inwentarz dóbr rzucewsko-wejherowskich z roku 1711
  • Radosław Kamiński, Dwory i pałace powiatu wejherowskiego. Historia, architektura, 2024
  • Gazeta Toruńska 1875, R. 9 nr 38
  • Ledebur, Leopold von (1799-1877), Adelslexicon der Preussischen Monarchie. T. 1 (A-K)
  • Festschrift zur Feier des fünfzigjährigen Bestehens des Königlichen Gymnasiums zu Neustadt Westpr. 1907
  • Ledebur, Leopold von (1799-1877), Adelslexicon der Preussischen Monarchie. T. 3 (T-Z)
  • Manthey, Stanisław, Księga adresowa gospodarstw rolnych ponad 50 hektarów województwa pomorskiego, Toruń 1929
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II
  • Żernicki-Szeliga, Emilian (1826-1910), Geschichte des polnischen Adels : nebst einem Anhange : Vasallenliste des 1772 Preussen huldigenden polnischen Adels in Westpreussen
  • Thorner Presse 1893, Jg. XI, Nro. 115 + Beilage
  • Thorner Presse 1890, Jg. VIII, Nro. 48
  • Klotzke, Zbigniew, Parafia i kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca w Luzinie, Luzino 200
  • Rembalski Tomasz, Własność szlachecka w północno-zachodnich powiatach prowincji Prusy Zachodnie w latach 1772-1834. Spisy, Gdańsk 2025

Zdjęcia:

  • Radosław Kamiński, 2025 r.

Data publikacji artykułu:

30 czerwiec 2026