Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Zglechowie

Zglechów to wieś szlachecka założona po 1521 roku przez ród Siennickich. Pierwsza wzmianka o niej pojawiła się w 1528 roku w akcie erekcyjnym parafii w Siennicy. Folwark we wsi powstał około 1525 roku. W źródłach i publikacjach można spotkać także nazwę Zglechówek, być może odnoszącą się właśnie do folwarku.

Pierwszym znanym właścicielem był Stanisław Siennicki herbu Roch II (Kolumna). Po nim majątek przeszedł w ręce Mikołaja Siennickiego, a następnie jego żony Katarzyny. W drugiej połowie XVI wieku Zglechów obejmował 14 włók ziemi. Znajdowały się tu wówczas: folwark (wzmiankowany w 1603 roku), młyn (odnotowany w 1569 roku) oraz karczma (wzmiankowana w 1564 roku). Źródła parafialne z przełomu XVI i XVII wieku informują, że wieś płaciła dziesięcinę na utrzymanie plebana, a folwark – na utrzymanie wikariuszy.

Do lat 20. XVII wieku Zglechów pozostawał w rękach Siennickich. W 1622 roku został zastawiony u Mikołaja Cieciszewskiego herbu Kolumna. Ponieważ dług nie został spłacony, wieś przeszła na własność Cieciszewskich. W 1640 roku właścicielem był Marcin Cieciszewski, w latach 1663–1674 chorąży liwski Paweł Cieciszewski, a w latach 1689–1715 Józef Gabriel Cieciszewski. Po jego śmierci majątek przejęli synowie Hieronim i Mikołaj.

Hieronim II Cieciszewski władał dobrami w latach 1724–1749. Po jego śmierci wygasła linia Cieciszewskich wywodząca się od Marcina. W 1749 roku Zglechów przeszedł w ręce Jana VIII Cieciszewskiego, syna Jacentego i potomka kasztelana liwskiego Stanisława.

W 1774 roku właścicielem został cześnik mielnicki Benedykt Tarkowski herbu Klamry, który ożenił się z Marianną Cieciszewską. Jeszcze w tym samym roku wieś nabył Ignacy Cieciszewski, a następnie odsprzedał ją wraz z Lasominem Julianowi Rogowskiemu herbu Nabram.

Prawdopodobnie około 1794 roku Zglechów kupił kanonik Józef Puszet herbu własnego. Władał nim do 1808 roku.

Kolejnym właścicielem był Stanisław Truszczyński. Od jego nazwiska wieś przez pewien czas w pierwszej połowie XIX wieku nazywano Truszczynem. Wówczas folwark zajmował 20 włók. Dwór i folwark Zglechów zostały zaznaczone na austriackiej mapie topograficznej West Gallicien z 1804 roku oraz na wszystkich późniejszych mapach polskich, rosyjskich i niemieckich.

W połowie XIX wieku, dzięki małżeństwu, majątek przeszedł w ręce Bogusławskich. W 1837 roku Salomea Truszczyńska, córka Stanisława i Julianny, poślubiła Józefa Łukasza Bogusławskiego herbu Ślepowron, oficera Wojska Polskiego i dzierżawcę folwarku Żelazna. Po śmierci Julianny Truszczyńskiej w 1859 roku małżonkowie stali się pełnoprawnymi właścicielami Zglechowa.

Salomea Bogusławska zmarła w 1867 roku, a Józef Łukasz w 1876 roku. Majątek odziedziczył ich syn, Wiktor Kajetan Tadeusz Bogusławski (1839–1912), który około 1880 roku sprzedał Zglechów Julianowi i Annie z Bujalskich Świętochowskim.

W 1882 roku folwark obejmował 601 mórg, w tym: 235 mórg gruntów ornych i ogrodów, 37 mórg łąk, 2 morgi pastwisk, 303 morgi lasów oraz 24 morgi nieużytków. Zabudowę stanowiło 12 budynków drewnianych.

W grudniu 1904 roku z inicjatywy ks. Ludwika Stempkowskiego w Siennicy powstał tajny komitet, mający na celu przywrócenie języka polskiego w seminarium nauczycielskim, szkołach początkowych i urzędach. Jednym z jego aktywnych członków był hr. Załuski, zarządca majątku Zglechów.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Świętochowscy sprzedali majątek Skarbowi Państwa. Część gruntów rozdzielono między okolicznych chłopów, natomiast resztówkę z dworem i folwarkiem kupili Józef Jan i Salomea ze Skarżyńskich Świątkowscy.

Świętochowscy pozostawili po sobie ślad w postaci nowo założonej wsi Świętochy, powstałej na początku XX wieku na południe od Zglechowa. Po sprzedaży majątku przenieśli się do Rudna i Rudzienka pod Kołbielą.

Świątkowscy pozostali właścicielami resztówki Zglechowa wraz z dworem do czasu reformy rolnej w 1944 roku.

Historia po 1945 roku

Na mocy dekretu PKWN o reformie rolnej z 1944 roku majątek Świątkowskich został znacjonalizowany, a dotychczasowi właściciele utracili posiadłość. Obecnie w dworze znajdują się częściowo mieszkania, a częściowo jest opuszczony. Jego stan wyraźnie się pogorszył w ostatnich latach, a elewacja południowa zarosła krzakami.

Architektura

Dwór w Zglechowie powstał w drugiej połowie XVIII wieku, prawdopodobnie dla Rogowskich. Jest to budynek drewniany, oszalowany, z boniowanymi narożami, parterowy, posadowiony na niewielkiej skarpie, z której rozpościera się rozległy widok na południe. Obiekt rozplanowano na rzucie wydłużonego prostokąta. Elewacja frontowa pierwotnie była zwieńczona dachem czterospadowym o stromych połaciach, lekko wygiętych nad okapem i krytym gontem. Na osi znajdował się zabudowany ganek frontowy. Pod koniec II wojny światowej dach przebudowano na dwuspadowy, kryty papą, a jednocześnie obniżono kalenicę. Podczas inwentaryzacji w 1949 roku odsłonięto zachowane stare ściany drewniane, wzmocnione i usztywnione lisicami.

Źródła wiedzy

Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026

Data publikacji artykułu:

15 lipiec 2026
Dwór w Zglechowie
Dwór w Zglechowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Dwór w Zglechowie
Dwór w Zglechowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Dwór w Zglechowie
Dwór w Zglechowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Dwór w Zglechowie
Dwór w Zglechowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło