Historia dworu w Żakowie
Żaków to stara wieś szlachecka, założona w latach 20. XVI wieku w ziemi czerskiej, nad rzeczką Piasecznicą, w czasie intensywnej kolonizacji dóbr Siennica przez synów Dadźboga Siennickiego herbu Roch II. Po raz pierwszy wzmiankowano ją w 1528 roku w akcie erekcyjnym parafii w Siennicy.
W wyniku podziału dóbr po Dadźbogu Siennickim (ok. 1521 roku) obszary położone na południowy wschód od Siennicy, w tym okolice Żakowa i Granicznika, przypadły prawdopodobnie Mikołajowi Siennickiemu, który z czasem przyjął nazwisko Drozdowski. Do połowy XVII wieku wieś pozostawała we władaniu Drozdowskich, następnie wróciła do Siennickich herbu Roch II. Ci ostatni hojnie wspierali okoliczne parafie – w 1689 roku chorąży czerski Jan Paweł Siennicki ufundował darowiznę z dóbr żakowskich na kościół w Parysowie, a w 1693 roku ofiarował drewno na budowę nowej świątyni w Siennicy.
Po śmierci Jana Pawła Siennickiego w 1700 roku Żaków odziedziczyła jego żona, Teresa z Oborskich Siennicka (pierwszy raz zamężna z Janem Uścińskim). Była córką Jana Oborskiego i Zofii z Łopackich. W 1715 roku jako właściciel wsi wymieniany jest Wojciech Łopacki herbu Lubicz, który wszedł w spór z Mikołajem Kurowickim, plebanem w Siennicy, o sumę 1 500 florenów zapisaną jeszcze przez Teresę z Oborskich na rzecz kościoła.
Około 1727 roku Kazimierz Rudziński herbu Prus III (1676–1759) planował nabyć dobra Żaków i prawdopodobnie to on przejął je od Łopackich. Następnie wieś przeszła w ręce jego syna, Michała Kazimierza Rudzińskiego (1730–1764), który w 1760 roku ufundował stałe wsparcie dla ojców reformatów z Siennicy, także z dochodów folwarku żakowskiego. Po jego śmierci majątek przeszedł na wdowę, Eustachię Elżbietę z Potockich Rudzińską (1720–1781), a po niej w 1781 roku na syna Antoniego (1754–1821). Był on ostatnim z rodu Rudzińskich, który posiadał Żaków. W 1796 roku sprzedał dobra wraz z Drozdówką i Kulkami Janowi Wierzbickiemu herbu Jastrzębiec (1750–?), żonatemu z Franciszką z Olszewskich.
Wierzbicki, będący jednocześnie właścicielem pobliskiego Jeruzala, w 1798 roku ofiarował fundusze z Żakowa na kościoły w Jeruzalu i Siennicy. Folwark pojawia się na mapach topograficznych od 1804 roku (West Gallicien) oraz w 1839 roku (Topograficzna Karta Królestwa Polskiego). Obok niego funkcjonowały karczma i cegielnia. Po śmierci Jana Wierzbickiego dobra odziedziczył syn Bazyli Piotr (1776–1852), major armii Księstwa Warszawskiego, żonaty z Teofilą z Lenartów. Po jego śmierci dziedziczyli dzieci: Hipolit, Michał i Justyna, lecz już w 1815 roku Michał przejął całość, spłacając rodzeństwo. Zadłużenie majątku doprowadziło jednak do jego licytacji w 1824 roku.
Na licytacji Żaków wraz z Drozdówką, Zającem i Kulkami nabył Michał Chełkowski, który szybko odstąpił je Ignacemu Franciszkowi Stawiarskiemu herbu Nałęcz (1776–1835), mężowi Barbary z Wierzbickich (1767–1853). Po śmierci Ignacego dziedzicami zostali wdowa i dzieci: Franciszek, Seweryn, Ignacy Fabian, Magdalena oraz Józefa (zamężna z Ryxem). W 1841 roku Ignacy Fabian Stawiarski (1816–1896) spłacił rodzeństwo i został jedynym właścicielem. Jeszcze w tym samym roku poślubił Albinę ze Święckich herbu Ślepowron (1817–1899), której posag umożliwił spłatę zadłużenia.
W 1859 roku Żaków przeszedł w ręce Jana Karola Konstantego Flatta herbu Płużyca (1823–1903), ożenionego z Marianną Grodzicką herbu Łada (1827–?). W latach 60. XIX wieku właścicielem był Nikodem Wojda. Wśród kolejnych posiadaczy wymieniani są Gustaw i Marianna z Suskich Rychtarscy oraz Józef Hebel. W latach 70. XIX wieku majątek przejął carski generał Piotr Aleksandrowicz Stiepanow (1805–1891), zapewne w nagrodę lub w drodze licytacji. W 1874 roku do dóbr należały folwarki Żaków i Huta Żakowska (Marynin), nomenklatura Zając oraz młyn Kulki.
W 1885 roku folwark obejmował 597 mórg, w tym 398 mórg gruntów ornych i ogrodów oraz 148 mórg lasów, a także 21 budynków drewnianych i 3 murowane. Stosowano płodozmian 5- i 10-polowy. To właśnie Piotr Stiepanow wzniósł w Żakowie istniejący do dziś dwór. Po jego śmierci w 1891 roku właścicielką została Ludmiła Lewandowska, prawdopodobnie córka generała.
W 1894 roku od dóbr odłączono 122 dziesięciny ziemi, tworząc „Towarzystwo Żakówek”. W okresie międzywojennym majątek zmienił nazwę na Willa Żaków. Tuż po I wojnie światowej przeszedł w ręce Hieronima i Zuzanny z Zielińskich Kieniewiczów. Hieronim Kieniewicz herbu Rawicz (1901–1961) był bratem Stefana Kieniewicza (1907–1992), znanego historyka XIX wieku i powstania styczniowego. Wkrótce jednak Kieniewiczowie sprzedali dobra Maksymilianowi Czapkowi, inżynierowi samochodowemu, który do 1936 roku modernizował dwór.
Ostatnimi właścicielami przed II wojną światową byli Stefan i Zofia Pikulscy. W tym czasie dawne ziemie folwarczne stały się własnością wspólnoty wiejskiej.
Podczas okupacji niemieckiej dwór został ograbiony przez Niemców. Po wojnie przeszedł na własność Zofii Pikulskiej oraz Stefana i Adeli Kulków. W 1949 roku dwór wraz z dwuhektarowym parkiem przejęła Gromadzka Rada Narodowa. Budynek przeznaczono na szkołę, a część terenu pod budowę remizy Ochotniczej Straży Pożarnej.
Szkoła podstawowa działała tu do 1999 roku, a od strony północnej dobudowano do dworu parterowy aneks, zaburzający historyczną bryłę. Na początku XXI wieku posiadłość zakupił Jarosław Cybulski – znany koneser win i właściciel winiarni w Chotyni. Po generalnym remoncie oraz budowie pawilonu parkowego otworzył tu luksusowy hotel z restauracją i winoteką.
Dziś w zespole dworsko-parkowym mieści się Hotel-Restauracja-Winoteka „Pałac Żaków”.
Dwór w Żakowie to budowla eklektyczna z elementami klasycyzmu i neorenesansu, wzniesiona pod koniec XIX wieku, najpewniej dla generała Piotra Aleksandrowicza Stiepanowa. Jest to obiekt murowany z cegły, otynkowany, o nieregularnej bryle, częściowo parterowy z mieszkalnym poddaszem, częściowo piętrowy. Został rozplanowany na rzucie prostokąta. Elewacja frontowa jest sześcioosiowa i wzbogacona monumentalnym portykiem kolumnowym w porządku jońskim, zwieńczonym trójkątnym naczółkiem z okulusem. Portyk posadowiono na wysokim tarasie z rozbieżnymi schodami i balustradami tralkowymi. Elewacja północno-wschodnia posiada otwarty taras z balustradą, nad którym znajduje się balkon z wyjściem przez porte-fenêtre. Elewacja południowo-zachodnia wzbogacona jest o część piętrową, zwieńczoną neogotyckim szczytem schodkowym ze sterczynami. Całość nakryta została dachami dwuspadowymi, krytymi dachówką ceramiczną. Dekoracja elewacji obejmuje m.in. rozetki na belkowaniu i fryzach, ozdobne wsporniki gzymsów, płaskie pilastry oraz bogato zdobione obramienia okienne. Okna sześciopolowe posiadają dekorowane parapety, a nad nimi wachlarzowate rozety w formie muszli z głowami kobiecymi.
Mimo powojennych ingerencji w bryłę dwór zachował swój reprezentacyjny charakter i do dziś stanowi perełkę architektury rezydencjonalnej Mazowsza.
Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026
Data publikacji artykułu:







Sklep
Ogłoszenia








