Przejdź do głównej treści

Dwór w Grzebowilku

dwór w Grzebowilku

Autorka: Danuta Kazimierska, 2021 r.

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
695
Data wpisu do rejestru zabytków:
14 kwiecień 1962
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Własność prywatna

Historia dworu w Grzebowilku

Grzebowilk został założony w połowie XVI wieku w dobrach Rudzińskich herbu Prus III. Założycielem wsi był prawdopodobnie Stanisław Rudziński (ok. 1520–?), ożeniony z Katarzyną Ciołkówną (ok. 1530–?) z Ostrołęki, córką Jana Ciołka herbu Ciołek. To właśnie ona została właścicielką majątku po śmierci męża. Wyszła ponownie za mąż za Jana Lipskiego. Małżeństwo do 1580 roku zarządzało majątkiem w imieniu małoletniego Franciszka Rudzińskiego. Gdy Franciszek osiągnął pełnoletność, przejął majątek i w 1600 roku przeniósł siedzibę rodową z Borkowa do Grzebowilka. Po jego śmierci dobra odziedziczył syn, Hieronim Rudziński, ożeniony z Elżbietą Domaszewską herbu Jastrzębiec. Ich synami byli: zakonnik jezuita Władysław (1636–1683), proboszcz miński Stanisław (1659–1661) oraz Samuel (1648–1686). Samuel był pierwszym senatorem w rodzie i kasztelanem czerskim. Był właścicielem Grzebowilka już od 1648 roku. Ożenił się około 1646 roku z Marianną Grabianką, która wniosła mu w posagu dobra Pogorzel. Po śmierci Samuela właścicielką została jego żona Marianna. Prawdopodobnie to ona przed 1700 rokiem założyła w Grzebowilku folwark. Po niej majątek przeszedł na syna Kazimierza Rudzińskiego (1676–1759), kasztelana czerskiego, wojewodę mazowieckiego i regimentarza. W 1760 roku dobra odziedziczył jego syn Michał Rudziński (1730–1764), wojewoda mazowiecki. Po nim właścicielką była jego żona Elżbieta Eustachia z Potockich Rudzińska (1720–1781). Następnie właścicielem Grzebowilka w latach 1783–1795 był ich syn Antoni Rudziński (1754-1821), który w 1795 roku sprzedał folwark Teofilowi Bieczyńskiemu herbu Łodzia (1767–po 1803), szlachcicowi i kapitanowi wojsk koronnych. Jego żoną była Marianna z Markowskich. Ich syn, Feliks Tomasz Bieczyński (1799–1885), urodził się w Grzebowilku. Był polskim inżynierem wojewódzkim w Lublinie, absolwentem Uniwersytetu Warszawskiego i uczestnikiem powstania listopadowego. Jest autorem koncepcji pierwszych parków miejskich Lublina, w których łączył rzeźbę terenu, doliny rzeczne, starannie dobraną roślinność, ścieżki i rzeźby w spójną kompozycję ogrodową, powiązaną z krajobrazem miasta.

W 1800 roku Teofil Bieczyński sprzedał majątek Grzebowilk Michałowi Domańskiemu herbu Larissa.

Pod koniec XIX wieku Grzebowilk był w rękach Karczewskich. Na początku XX wieku majątek należał do Tadeusza Rychłowskiego, który na terenie folwarku założył cegielnię, zarządzaną przez Spółkę Kanadyjską. Od 1920 roku właścicielem był Zygmunt Poradowski, który w 1926 roku założył Spółkę Wodną i zmeliorował 18 ha pól folwarcznych. Wydzielił on teren o powierzchni 24 hektarów i założył dla niego osobną księgę hipoteczną pod nazwą „Folwark Leśniczówka Grzebowilk”. W 1944 roku majątek został rozparcelowany, jednak właściciel pozostawił sobie resztówkę z dworem o powierzchni 5,5 ha, którą zachował również po wojnie.

W 1939 roku, w wyniku działań wojennych, cały folwark uległ poważnym zniszczeniom.

Historia po 1945 roku

W 1959 roku majątek Zygmunt Poradowski przepisał w drodze zapisu testamentowego na swoją siostrzenicę Marię Rogozińską. Nowa właścicielka wprowadziła się do dworu w 1970 roku. Na terenie parku założyła sad oraz hodowlę norek. W 1993 roku dwór przeszedł na własność Marii Teresy i Apolinarego Gałeckich.

Architektura

Budynek został wzniesiony na przełomie XVIII i XIX wieku. Według miejscowej tradycji uchodził on za myśliwski dwór ks. Józefa Poniatowskiego. Pierwotnie dwór był drewniany, o konstrukcji zrębowej, oszalowany, otynkowany i parterowy. Był wielokrotnie przebudowywany w XIX i XX wieku. Rozplanowano go na planie prostokąta. Jego dzisiejsza forma jest wynikiem rekonstrukcji z lat 1987–1991, przeprowadzonej według projektu architekta Apolinarego Gałeckiego. Dwór ma charakter klasycystyczny, jest parterowy i nakryty dachem czterospadowym. Posiada czterofilarowy ganek, zwieńczony na osi trójkątnym naczółkiem.

Źródła wiedzy

Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026

Data publikacji artykułu:

12 kwiecień 2026
Dwór w Grzebowilku
Dwór w Grzebowilku, 1986 r.
Autor: Stanisław Fiedorczuk, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Grzebowilku
Dwór w Grzebowilku, 1986 r.
Autor: Stanisław Fiedorczuk, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Grzebowilku
Dwór w Grzebowilku, 1986 r.
Autor: Stanisław Fiedorczuk, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Grzebowilku
Dwór w Grzebowilku, 2006 r.
Autor: Paweł Krupa, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Grzebowilku
Dwór w Grzebowilku, 2006 r.
Autor: Paweł Krupa, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Grzebowilku
Dwór w Grzebowilku, 2021 r.
Autorka: Danuta Kazimierska