Przejdź do głównej treści

Dwór w Kątach

dwór w Kątach

Autor: Piotr Libicki

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
419
Data wpisu do rejestru zabytków:
14 kwiecień 1993
Stan zachowania:
Przebudowany
Zastosowanie:
Dom Pomocy Społecznej w Kątach

Historia dworu w Kątach

Kąty to dawna wieś szlachecka, założona przez ród Cieciszewskich herbu Roch II (Kolumna). Po raz pierwszy pojawia się w źródłach pisanych w 1528 roku, w akcie erekcyjnym parafii w Siennicy. W 1601 roku Kąty zostały wydzielone z dóbr Lasomin i sprzedane Pawłowi Cieciszewskiemu, który zaledwie siedem lat później, w 1608 roku, odsprzedał je Wojciechowi Łączyńskiemu herbu Nałęcz. To właśnie Łączyński był inicjatorem założenia we wsi folwarku, co miało miejsce po 1608 roku. Ród ten władał Kątami do lat 20. XVIII wieku. Około 1714 roku majątek został zastawiony u Boguszewskiego i, najpewniej w wyniku braku spłaty, przeszedł na własność Józefa Boguszewskiego herbu Ostoja, który figuruje jako właściciel w latach 1724–1735.

W kolejnych dziesięcioleciach dobra znalazły się w rękach Orlewskich herbu Cielątkowa. W 1752 roku jako właściciel wymieniany jest Maciej Orlewski. W 1820 roku wieś Kąty należała już do Jacka Kolumny Cieciszowskiego, przedstawiciela linii wywodzącej się od Aleksa Cieciszowskiego.

W drugiej połowie XIX wieku majątek nabyła rodzina Czarnieckich. Najprawdopodobniej był to August Czarniecki herbu Łodzia (1828–1894), dziedzic Dobryszyc i Rząsawy, sędzia pokoju w starostwie radomskim, a także radca towarzystwa ubezpieczeń. Jego żoną była Wanda Miączyńska herbu Suchekomnaty (1830–1904). Po śmierci Augusta i Wandy Czarnieckich dobra przejął ich syn Henryk Piotr Marian Czarniecki (1860–1920), żonaty z Zenobią Smoleńską (1866–1948). Zenobia była ostatnią właścicielką majątku przed wybuchem II wojny światowej.

Historia po 1945 roku

Po 1945 roku majątek został znacjonalizowany i przeszedł na własność Skarbu Państwa. Początkowo w dawnym dworze urządzono dom spokojnej starości, następnie izbę porodową. Od 1975 roku mieści się tu Dom Pomocy Społecznej.

Architektura

Dwór w Kątach jest murowany z cegły na zaprawie wapiennej, wzniesiony prawdopodobnie w połowie XIX wieku, a następnie rozbudowany na przełomie XIX i XX wieku. Rezydencja składa się z dwóch wyraźnie różniących się części: starszej, parterowej części wschodniej, stanowiącej pierwotny korpus dworu, oraz późniejszego, piętrowego skrzydła zachodniego. Część parterowa, datowana na połowę XIX wieku, została posadowiona na podpiwniczeniu i posiada mieszkalne poddasze. Przykrywa ją dach dwuspadowy z dwiema półkolistymi lukarnami po każdej stronie połaci dachowej.

Źródła wiedzy

Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026

Data publikacji artykułu:

28 kwiecień 2026
dwór w Kątach Lata 1908-1912
dwór w Kątach, lata 1908-1912
Źródło: Wieś Ilustrowana, styczeń 1913, Biblioteka cyfrowa POLONA, domena publiczna
dwór w Kątach 1982
Dwór w Kątach, 1982 r.
Autorka: Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Kątach 1995
Dwór w Kątach, 1995 r.
Autorka: Bożena Perzyna, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Kątach 2015
Dwór w Kątach, 2015 r.
Autor: Paweł Ajdacki, 2015 r.
dwór w Kątach 2015
Dwór w Kątach, 2015 r.
Autor: Paweł Ajdacki, 2015 r.