Sklep
Ogłoszenia
Historia dworu w Bożej Woli
Boża Wola to miejscowość o złożonej i fascynującej historii, której początki sięgają średniowiecza. Powstała na terenach nieistniejącej dziś wsi Choiny, mającej korzenie właśnie w tej epoce. Najstarsze tradycje łączą to miejsce z księżną Anną Mazowiecką (1498–1557), ostatnią przedstawicielką linii Piastów mazowieckich. Według przekazu ks. prof. Janusza Chwaluczyka miała ona posiadać na tym terenie drewniany dwór myśliwski, którego kamienne fundamenty z głazów narzutowych stanowią podbudowę obecnej rezydencji. Ślady tych pierwotnych murów można do dziś obejrzeć w piwnicach dworu. Historyczne powiązania księżnej z Janowem (Siennicą) oraz bliskość rezerwatu „Jedlina” sprawiają, że przekazy te wydają się bardzo prawdopodobne – na dawnych mapach zalesienia dochodziły niemal do samej wsi Boża Wola.
W XVII i XVIII wieku dobra należały do rodu Rudzińskich herbu Prus III, wywodzącego się z pobliskiego Rudna. Rodzina ta osiągnęła wówczas znaczną pozycję polityczną – jej przedstawiciele piastowali urzędy marszałków sejmowych i wojewodów mazowieckich, a także byli właścicielami Mińska Mazowieckiego.
Nazwa Boża Wola pojawiła się w źródłach po raz pierwszy w 1862 roku. W 1872 roku właścicielami posiadłości byli Jan Małaszkiewicz oraz Ludwik Rychter. Siedem lat później, w 1879 roku, majątek przeszedł w ręce Gustawa Zielińskiego, a w 1899 roku nabył go hrabia Ludwik Mycielski. W 1905 roku właścicielem został Franciszek (lub Ludwik) Kozłowski. Tuż przed wybuchem I wojny światowej rezydencja należała już do Marii Grimm.
W latach 20. XX wieku Boża Wola znalazła się w rękach Henryka Gustawa Brzeskiego; majątek obejmował wówczas 171 ha. Od 1927 roku właścicielką była Irena Żółkiewska z domu Aleksandrowicz herbu własnego (1900–1978), żona Jana Żółkiewskiego z Żółkwi herbu Lubicz (1898–1957), a w 1939 roku dobra nabył Wacław Gajewski, który pozostał właścicielem również po II wojnie światowej.
Z XIX–XX wieku zachowały się ceglane piwnice o kolebkowych sklepieniach. Przed dworem istniał podjazd z owalnym trawnikiem i fontanną, a obok – kapliczka z 1887 roku z figurą Matki Boskiej. W 1938 roku została ona odnowiona, o czym przypomina inskrypcja: „Panno Święta, co Jasnej bronisz Częstochowy i w Ostrej świecisz Bramie. Opiekuj się nami. 15 VIII 1938”. Obecna figurka pochodzi z Murzasichla i została ustawiona dzięki staraniom państwa Chwaluczyków.
Według lokalnego przekazu przedwojenny właściciel przegrał majątek w karty z ratajem, czyli pracownikiem folwarcznym. Właśnie temu zdarzeniu przypisuje się fakt, że po wojnie dwór w Bożej Woli, w przeciwieństwie do wielu innych okolicznych majątków, nie został upaństwowiony, lecz zachował status własności prywatnej. Uchroniło go to przed przekształceniem w szkołę czy PGR, choć nie przed dewastacją – zarówno budynku, jak i parku, którego cenne drzewa padły ofiarą rabunkowej wycinki.
Po zakończeniu II wojny światowej Boża Wola pozostała w rękach dotychczasowego właściciela, Wacława Gajewskiego, który zarządzał majątkiem do 1956 roku. Kolejne dekady przyniosły stopniową degradację posiadłości.
W 1974 roku dwór wraz z parkiem kupił ks. prof. Ryszard (Janusz) Chwaluczyk, miłośnik tradycji i historii regionu. To on zainicjował gruntowny remont, który zakończono w latach 80. W tym okresie na wschodniej elewacji umieszczono datę „1902”. Nie jest pewne, do czego się ona odnosi – być może do jednej z przebudów, a być może symbolicznie do roku urodzin św. Josemaríi Escrivy (1902–1975), założyciela Opus Dei.
W 1992 roku odnowiony obiekt został przekazany organizacji Opus Dei, która prowadzi tu do dziś Centrum Konferencyjno-Formacyjne „Dworek”.
Dwór w Bożej Woli powstał około 1900 roku, prawdopodobnie na fundamentach wcześniejszej, dziewiętnastowiecznej siedziby z 1872 r., a być może jeszcze starszej, sięgającej czasów myśliwskiego dworu księżnej Anny Mazowieckiej. Podziemia kryją masywne fundamenty z głazów narzutowych, stanowiące relikt najstarszej fazy budowli.
Rezydencja usytuowana jest na wschodnim krańcu wsi, w otoczeniu dawnego parku krajobrazowego. Do dworku prowadzi malownicza, około 150-metrowa aleja, zakończona owalnym podjazdem z murkiem, trawnikiem i niegdyś fontanną. Przy podjeździe stoi kapliczka z 1887 r., stanowiąca ważny element kompozycji przestrzennej.
Sam dwór to murowana, tynkowana, podpiwniczona budowla na planie prostokąta, parterowa z użytkowym poddaszem. Układ wnętrz jest dwutraktowy, a bryłę nakrywa dach naczółkowy z lukarnami. Fasada frontowa zyskuje monumentalny charakter dzięki dwukondygnacyjnemu ryzalitowi, zwieńczonemu falistym szczytem ze sterczynami. Parterowa część ryzalitu mieści podcień arkadowy, a symetrycznie rozmieszczone okna podkreślają harmonię kompozycji. Charakterystyczne są profilowane gzymsy, półkoliście zamknięte otwory okienne, a także faliste szczyty z oknami w ścianach szczytowych, ujętymi w lizeny. Od strony ogrodowej centralnie usytuowane drzwi prowadzą na taras z widokiem na park.
Wnętrze dworu zorganizowane jest wokół sieni sklepionej kolebkowo-krzyżowo. Z niej prowadzi przejście do reprezentacyjnego salonu, w którym zachował się ozdobny piec oraz ścienne płyciny o motywach arkadowych. Jadalnia wyposażona jest w kominek, a kuchnia – w oryginalny trzon kuchenny. Drewniane, zabiegowe schody w narożniku południowo-zachodnim prowadzą na poddasze. Część piwnic posiada sklepienia kolebkowe.
Na pamiątkę najstarszych dziejów Bożej Woli w jednym z pomieszczeń urządzono salę w stylu myśliwskim. Mieściła się tam dawna kuchnia, po której zachowało się ceglane sklepienie. W ten sposób współczesna rezydencja symbolicznie łączy tradycję myśliwskiego dworu Piastów mazowieckich z dziewiętnastowieczną architekturą ziemiańską.
Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026
Data publikacji artykułu: