Dwór w Dłużewie

Dłużew był gniazdem rodowym Dłużewskich herbu Pobóg, którzy występują w źródłach już w XV wieku. Wieś została po raz pierwszy wzmiankowana w 1514 roku, kiedy księżna mazowiecka Anna pożyczyła 600 kop groszy od Stanisława z Żelawina vel z Dłużewa herbu Pobóg (ok. 1486–1551) pod zastaw jednej części Dłużewa. Druga część majątku była zastawiona u Andrzeja Zaliwskiego herbu Junosza (ok. 1467–1521). Z uwagi na to, iż zastawy nigdy nie zostały wykupione, doprowadziło to do trwałej zmiany właścicieli. Prawdopodobnie przed 1530 rokiem wieś wraz z okolicznymi ziemiami przestała być własnością książęcą, a stała się szlachecką. Około 1530 roku powstał tu folwark. W 1563 roku na Dłużewie i Woli Dłużewskiej gospodarowali Stanisław II Dłużewski (ok. 1512–1569) oraz Jan z Żelawina (ok. 1519–1581), synowie Stanisława z Żelawina. Dłużewscy byli właścicielami Dłużewa od XVI aż do XX wieku, gospodarując nim przez około 400 lat.

W 1783 roku majątek był własnością wdowy po chorążym Franciszku Dłużewskim (ur. ok. 1700), N. Roztworowskiej (ur. ok. 1710). W 1841 roku urodził się tu Jan Nepomucen Dłużewski (1841–1863). Studiował on w szkole wojskowej w Saint-Cyr we Francji. Po powrocie do rodzinnego Dłużewa uwłaszczył chłopów i przystąpił do powstania styczniowego. Został ranny w walce i zmarł w Krakowie w 1863 roku. W 1857 roku otworzył się spadek po zmarłych właścicielach Dłużewa: Erazmie Adolfie Aleksandrze Dłużewskim (1814–1856), sędzim pokoju powiatu sennickiego, oraz Józefie Aleksandrze Mariannie z Dzwonkowskich herbu Przeginia (1811–1853). Majątek odziedziczyli ich synowie: Ludwik Roman Kazimierz (1842-1886), ożeniony z Ludwiką z Carossich (1842–1929), oraz Józef Saturnin Dłużewski (1843–1902), ożeniony z Jadwigą z Gniazdowskich herbu Korab (1850–1896).

W 1909 roku właścicielem był syn Ludwika i Ludwiki, Stanisław Dłużewski (1865–1935), oraz jego żona Anna Wilhelmina z domu Werner (1875–1937). Majątek w 1935 roku odziedziczyły ich córki: Wanda Rzewuska (1903–2011) i majorowa Zofia Kańska (1900–1979). Zofia Kańska spłaciła siostrę i w 1938 roku w księgach hipotecznych figurowała jako jedyna właścicielka. Część dworu przeznaczyła na letni pensjonat, aby podreperować finanse rodzinne. Funkcjonował on aż do wybuchu II wojny światowej.

W chwili wybuchu wojny w pensjonacie przebywało piętnaście harcerek. Pomagały one w opiece nad trzydziestką dzieci pochodzących z rodzin, które znalazły tu schronienie, uciekając przed działaniami wojennymi. Zofia Kańska czyniła starania, aby gospodarstwo mogło sprawnie funkcjonować i zapewnić wyżywienie wszystkim potrzebującym. W 1939 Wanda Dłużewska na Janku, Na łąkach w Lasominie, 1925 r., Archiwum fotograficzne Narcyza Witczaka-Witaczyńskiego, Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna roku przybyła tu pisarka Zofia Nałkowska (1884–1954), spędzając w pensjonacie cztery dni.