Sklep
Ogłoszenia
Historia dworu I w Łężycach
Pierwsza wzmianka o Łężycach pochodzi z 1355 roku, kiedy wieś została założona na prawie niemieckim. W tym czasie funkcjonowała tu karczma. W 1400 roku wieś uzyskała prawo polskie.
Prawdopodobnie już za czasów książąt pomorskich znaczna część Łężyc została nadana miejscowej szlachcie. Niewielki fragment pozostał majątkiem skarbowym, który przekształcił się w królewskie Łężyce. Wzmiankowane były one jako majątek starościński w 1627 roku, a w latach 1660 i 1663 określano je jako wieś czynszową królewską.
Według katastru kontrybucyjnego z 1772/1773 roku Łężyce podzielone były na trzy część. Jedna z nich jako gospodarstwo wolnego sołtysa należało do Ignacego Przebendowskiego (von Prebendow), który dzierżawił je panu Paszkiemu. W 1789 roku wieś była indywidualnym, czynszowym gospodarstwem chłopskim z jednym dymem. Od 1869 roku figurowała jako królewski majątek w dzierżawie dziedzicznej. Jeszcze w 1872 roku określana była jako Królewskie Łężyce. Wraz z Łężycami Szlacheckimi utworzyła później jedną gminę wiejską. Do majątku należały również przyległe pustkowia: Stara Piła, Nowe Głodówko oraz pustkowia Łężyce.
Ta część wsi była wzmiankowana już w 1560 roku, gdy kasztelan pucki Jan Kostka wystawił w Tczewie braciom Malotke dokument dotyczący sześciu łanów ziemi w Łężycach, należących do majątku Połchowo. Hans Malotke pełnił funkcję burmistrza Pucka w latach 1581–1591. W 1625 roku jako właściciel jednego z udziałów występował Stanisław Twardowski.
W latach 1682–1773 Łężyce Szlacheckie składały się z trzech udziałów, będących własnością Michaela von Malodtke (Michała Malotka), Adalberta von Malodtke (Wojciecha Malotka) oraz Johanna von Ustrbowskyiego (Jana Krzysztofa Ustarbowskiego), który był mężem dziedziczki działu w Łężycach Katarzyny, córki Grzegorza i Marianny z Żelewskich Malotków. W 1784 roku jego dział majątku przejął Karol Michał Janowski. W 1772 roku dwaj pierwsi złożyli przysięgę hołdowniczą królowi Fryderykowi Wielkiemu.
Od 30 listopada 1839 roku Łężyce należały do Jana Piotra Żelewskiego (1801–1876) i jego żony Józefiny Brygidy z domu Malotka. Po rodzicach dobra odziedziczył Leonard Żelewski, pochowany na cmentarzu w Redzie. Na jego krzyżu widnieje napis: Leonard Żelewski, dziedzic Łężyc (15.11.1835 – 29.07.1912). Ta linia rodu Żelewskich uważała się za polskich patriotów. Wywodziło się z niej wiele osób zaangażowanych w walkę o niepodległość na początku XX wieku oraz w organizację administracji polskiej w II Rzeczypospolitej.
Po Żelewskich Łężyce objął zięć Leonarda, Jan Woyke. Późniejszym właścicielem części A i B został Völtz.
W XIX wieku w Łężycach istniał folwark oraz cegielnia. Do majątku należały również leśniczówka Rogulewo oraz przysiółek Głodówko, także z leśniczówką.
Część A przeszła z rąk rodziny Malotke na rodzinę Roszczynialskich poprzez małżeństwo. Euforyza Justyna Malotka-Trzebiatowska (1865–1928) wyszła za mąż za Jana Mariana Roszczynialskiego (1859–1937), z którym miała trzynaścioro dzieci, z których jedenaścioro dożyło wieku dorosłego.
Wśród potomstwa znalazł się Edmund Roszczynialski (1888–1939) – szambelan papieski, działacz kaszubski i pierwszy przywódca organizacji konspiracyjnej Pomoc Polakom. W 1939 roku został aresztowany przez Gestapo i, mimo rodzinnych powiązań z generałem Erwinem Rommlem (mężem kuzynki Roszczynialskiego), rozstrzelany w Cewicach. Jego brat Hipolit Roszczynialski (1897–1939) był wójtem gminy Rumia-Zagórze, rotmistrzem rezerwy 18. pułku ułanów oraz działaczem samorządowym. Aresztowany przez Niemców, został rozstrzelany 11 listopada 1939 roku w Piaśnicy.
W Łężycach zachowały się dwa dwory. Pierwszy należy wiązać z częścią A majątku. Dwór pochodzi z 2 połowy XIX wieku. Jest piętrowy, z drugą, niższą kondygnacją oraz pozornym ryzalitem od strony frontowej. Posiada dach dwuspadowy, zwieńczony trójkątnym szczytem nad ryzalitem. Był to dwór Roszczynialskich. Według przekazów częstym gościem w majątku był Antoni Abraham.
Drugi dwór w Łężycach związany był z częścią B majątku oraz rodzinami Schroeder i Woyke. Budynek datowany jest na koniec XIX lub początek XX wieku. Został wzniesiony na planie prostokąta i położony na skraju zabudowań folwarcznych, obecnie Ośrodka Jeździeckiego „Pomerania”. Dwór nakryty jest dachem dwuspadowym krytym blachodachówką, z rzędem facjatek w tylnej połaci. Zachowały się piwnice ze sklepieniem kolebkowym oraz otwory okienne zamknięte łukiem odcinkowym. Wejście frontowe znajduje się na osi środkowej i jest poprzedzone schodami; naprzeciwko prowadzi szpaler lip. Brama wjazdowa oraz ogrodzenie zostały wpisane do ewidencji zabytków.
- Opisana historia jest fragmentem z przewodnika Niny Herzberg-Zielezińskiej i Radosława Kamińskiego, pt. Dwory i Pałace Pomorza. Powiat wejherowski, 2026.
Bibliografia:
- Radosław Kamiński, Dwory i pałace powiatu wejherowskiego. Historia, architektura, 2024
- Johannes Rittau, Bericht über das Königliche Gymnasium zu Neustadt in Wpr. für die Zeit von Ostern 1907 bis Ostern 1908, Neustadt
- Johannes Rittau, Franz Rosengarth, Bericht über das Königliche Gymnasium zu Neustadt in Wpr. für die Zeit von Ostern 1910 bis Ostern 1911, Neustadt
- Max Königsbeck; Florenz Hernekamp, Bericht über das Königliche Gymnasium zu Neustadt in WPr. für die Zeit von Ostern 1887 bis Ostern 1888, Neustadt
- Gminny program opieki nad zabytkami gminy Wejherowo
- Franz Schultz, Dzieje powiatu wejherowskiego i puckiego, Gdańsk – Puck – Wejherowo, 2011
- Muzeum Piaśnickie w Wejherowie
- Rembalski Tomasz, Własność szlachecka w północno-zachodnich powiatach prowincji Prusy Zachodnie w latach 1772-1834. Spisy, Gdańsk 2025
Zdjęcia:
- Radosław Kamiński