Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Strzelęcinie

Folwark w Strzelęcinie (niem. Strellentin) powstał na początku XV wieku i od jego nazwy wywodzi się nazwisko Lawrensa/Laffrensa (Wawrzyńca) Strellentina, odnotowanego w 1522 roku, który podlegał obowiązkowi służby wojskowej. W 1569 roku marszałek dworu Jackob (Jakub) von Wobeser otrzymał jako lenno wsie: Choćmirowo (Gutzmerow), Strzelęcino (Strellentin) i Koszewo (Küssow). Od 1625 roku właścicielem majątku był Georg (Jerzy) von Wobeser.

Przed 1638 rokiem Strzelęcino kupuje Lorenz Georg von Krockow (Wawrzyniec Jerzy Krokowski) z linii krokowsko-roszczyckiej i tym samym staje się częścią majątku tej linii rodziny von Krockow. Zgodnie z aktem lennym z 1638 roku Reinhold von Krockow (1617-1667) dziedziczy po swoim ojcu następujące majątki: Roszczyce, Strzeszewo, Borkowo, Żelazno, część Borzęcina, Łankowice, Strzelęcino, Koszewo, część Nieznachowa, Białkowo, część Dąbrówki, część Człuchowa oraz część Wicka. W 1667 roku po śmierci Reinholda, dobra dziedziczy jego syn Nikolaus/Claus von Krockow. W 1734 roku został on dziedzicznym właścicielem Strzelęcina. W 1720 roku ożenił się z Sylvie Eleonore von Krockow z linii krokowsko-pieszczowskiej (Krockow-Peest). Dzięki niej wszedł w posiadanie majątku w Rzuszczu (niem. Roschütz), które sprzedał później Chrisophowi von Somnitz (mężowi Katarzyny Renaty Tugendreich von Krockow).

W 1734 roku majątek w Strzelęcinie dziedziczy po swoim ojcu Caspar Reinhold (Kacper Reinhold) von Krockow (1719-1789). Ponieważ był wówczas nieletni, to spadkiem zarządzali jego opiekunowie – rotmistrz von Krockow i szambelan von Weiher (Wejher). W 1736 roku Caspar w wieku 17 lat został uznany za pełnoletniego na mocy venia aetis i oficjalnie przejmuje spadek po ojcu. Caspar ożenił się z Renatą Abigail von Krockow (córka Chrisopha von Krockow i Sophii Abigail von Krockow) z Korkowej i tym samym wszedł w posiadanie majątku w Krokowej. Małżeństwo to jednak nie przetrwało. Majątek w Krokowej Renata sprzedała Casparowi. Ten popadł jednak w długi, w wyniku czego nastąpiła licytacja komornicza majątku. Nowym właścicielem Krokowej został w 1782 roku Joachim von Krockow z linii Krockow-Peest. Caspar von Krockow był ostatnim męskim potomkiem z linii Krockow-Roschütz. Jego problemy finansowe dotyczyły również prawdopodobnie majątku w Strzelęcinie.

Około 1756 roku Strzelęcino staje się własnością Johanna Antona von Woedtke (Jana Antoniego Wódki). Umiera on w Strzelęcinie w 1767 roku. Około 1778 roku kolejnym właścicielem z tej rodziny jest polski generał armii konnej Joachim Anton von Woedtke (Joachim Antoni Wódka). Około 1780-84 roku jego bracia Heinrich Eggard i Joachim Ernst są wymieniani jako właściciele Strzelęcina. To właśnie rodzinie Wódków przypisuje się założenie zespołu dworsko-parkowego w Strzelęcinie.

Po 1784 roku właścicielem folwarku został Hans Ernst von Chmielinski lub Ernst Ludwig von Chmielinski (Chmieliński). Około 1804 roku właścicielem jest kolejny mężczyzna z tej rodziny. Około 1822 roku majątek przeszedł w ręce rodu von Below. W 1830 roku właścicielem został Gotthilf von Osterroht. Następnie w 1838 roku Strzelęcino nabywa Georg Ernst Gotthilf von Osterroht. Kolejnym właścicielem w 1841 roku zostaje Theodor Gotthilf von Osterroht (syn Georga Ernsta Gotthilfa von Osterrotha). Około 1862 roku majątek jest własnością Georga Ernsta Gotthilfa von Osterroth. Następnie około 1892 roku majątek przejmuje Fritz von Osterroht. Fritz von Osterodt był członkiem lokalnej rady powiatu. Został odznaczony Orderem Czerwonego Orła VII klasy. W okresie jego gospodarowania dokonano melioracji gruntów, wzniesiono ceglane zabudowania folwarczne oraz rozbudowano południowo-zachodnie skrzydło pałacu.

W latach 20. lub 30. XX w. w majątku działał ochotniczy obóz pracy (Arbeitsdienst).

Podczas II wojny światowej na terenie parku pałacowego funkcjonowałobóz jeniecki. Osadzeni w trzech barakach jeńcy byli wykorzystywani do pracy w lokalnych gospodarstwach rolnych.

Historia po 1945 roku

Pałac w Strzelęcinie składał się niegdyś z dwóch odrębnych stylistycznie, połączonych ze sobą części. Jeszcze przed 1945 rokiem starsza część północna została wyburzona. W latach 50. XX wieku odbudowano w uproszczonych formach (bez detalu architektonicznego) południowo -zachodnie skrzydło z przeznaczeniem na cele mieszkalne oraz siedzibę klubu rolnika. W latach 80. XX wieku teren parku pałacowego znajdował się pod zarządem Państwowego Gospodarstwa Rolnego (PGR) w Godętowie.

W 1995 roku resztki pałacu zostały nabyte przez prywatnego właściciela i wyburzone. Na zachowanych piwnicach dawnego skrzydła wzniesiono nowy budynek mieszkalny.

Architektura

Dwór zlokalizowany jest we wschodniej części parku. Historycznie składał się z dwóch połączonych, lecz odmiennych stylistycznie części. Północno-wschodnia część, wzniesiona pod koniec XVIII wieku, była dwukondygnacyjnym obiektem murowanym, założonym na planie wydłużonego prostokąta, przykrytym wysokim dachem dwuspadowym.

W czwartej ćwierci XIX wieku dobudowano skrzydło południowo-zachodnie, którego relikty przetrwały do dziś. Była to również część dwukondygnacyjna, o kalenicy na tej samej wysokości, założona na rzucie zbliżonym do kwadratu, z wielobocznym ryzalitem w elewacji południowej, także dwukondygnacyjnym. Bryłę zwieńczono dachem czterospadowym o łagodnym nachyleniu połaci.

Główna część dworu została spalona w 1945 roku. Po 1996 roku, na bazie zachowanych sklepionych piwnic, rozpoczęto w tym miejscu budowę nowego obiektu.

Źródła wiedzy

Opisana historia jest fragmentem z przewodnika Niny Herzberg-Zielezińskiej i Radosława Kamińskiego, pt. Dwory i Pałace Pomorza. Powiat wejherowski, 2026.

Uzupełnienie na podstawie opisu otrzymanego od Joachima Schulze, na podstawie następujących źródeł:

  • Bagmihl, J.T., Pommersches Wappenbuch, t. 1, Szczecin 1843.
  • Brüggemann, L.W., Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern, Teil 2, Band 2, Stettin 1784.
  • Dietsch, U., Familienarchive und Nachlässe im Geheimen Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz, Berlin 2008.
  • Handbuch des Grundbesitzes in Preussen. Provinz Westpreussen, Berlin 1880.
  • Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reich. Provinz Pommern, Berlin 1928.
  • Janecki, S., Handbuch des preußischen Adels, t. 1, Berlin 1893.
  • Klempin, R., Kratz, G., Matrikeln und Verzeichnisse der pommerschen Ritterschaft vom XIV bis in das XIX Jahrhundert, Berlin 1863.
  • Leuchs, Adressbuch aller Länder der Erde. Pommern, t. 12, wyd. 11, Norymberga 1913.
  • Amtsblatt der Königlichen Regierung zu Köslin, rocznik 7, Köslin 1822.
  • Amtsblatt der Königlichen Regierung zu Cöslin, rocznik 59, Cöslin 1874.
  • Pauli, C.F., Leben grosser Helden des gegenwärtigen Krieges, t. 3, Halle 1759.
  • Pauli, C.F., Leben grosser Helden des gegenwärtigen Krieges, t. 4, Halle 1759.
  • Schultz, F., Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern, Lauenburg in Pommern 1912.
  • Straubel, R., Grundbesitz und Militärdienst. Kurzbiographien pommerscher Offiziere (1715–1806), Göttingen 2021.
  • Wojcicki, K., Saga rodu von Krockow, Gdynia 2001.
  • Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins, zeszyt 71, Gdańsk 1934.

Zdjęcia:

  • 1995 r., Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
  • 2005 r., Anita Jaśkiewicz-Sojak, Karta biała, domena publiczna, www.zabytek.pl
  • Robert Zieleziński, 2016 r.
  • Nina Herzberg-Zielezińska, 2016 r.

Data publikacji artykułu:

17 wrzesień 2020
Dwór w Strzelęcinie 1905 r.
Dwór Strzelęcino, 1905 r.
Dwór w Strzelęcinie 1905 r.
Dwór Strzelęcino, 1905 r.
Wersja poprawiona za pomocą AI
Dwór w Strzelęcinie początek XX w.
Fragment pocztówki z początku XX wieku
Elewacja południowo-wschodnia dworu wraz z nieistniejącym wcześniejszym budynkiem
Pozostałości dworu w Strzelęcinie, 1995 r.
Pozostałości dworu w Strzelęcinie, 1995 r.
Karta biała, domena publiczna
Pozostałości dworu w Strzelęcinie, 1995 r.
Pozostałości dworu w Strzelęcinie, 1995 r.
Karta biała, domena publiczna
Przebudowany dwór w Strzelęcinie 2005 r.
Przebudowany dwór w Strzelęcinie, 2005 r.
Autorka: Anita Jaśkiewicz-Sojak, Karta biała, domena publiczna
Przebudowany dwór w Strzelęcinie 2005 r.
Przebudowany dwór w Strzelęcinie, 2005 r.
Autorka: Anita Jaśkiewicz-Sojak, Karta biała, domena publiczna
Dwór w Strzelęcinie z drona
Dwór Strzelęcino, 2016 r.
Autor: Robert Zieleziński
Dwór w Strzelęcinie z drona
Dwór Strzelęcino, 2016 r.
Autor: Robert Zieleziński
Dwór w Strzelęcinie
Dwór Strzelęcino, 2016 r.
Autorka: Nina Herzberg-Zielezińska
Dwór w Strzelęcinie
Dwór Strzelęcino, 2016 r.
Autorka: Nina Herzberg-Zielezińska
Dwór w Strzelęcinie
Dwór Strzelęcino, 2016 r.
Autorka: Nina Herzberg-Zielezińska