Sklep
Ogłoszenia
Historia dworu w Paraszynie
Pierwsza wzmianka o Paraszynie pochodzi z 1406 roku. W pierwszej połowie XV wieku wieś funkcjonowała na prawie polskim i zobowiązana była do świadczenia danin w naturze. Dodatkowo mieszkańcy mieli obowiązek zapewniania przewodnika podróżującym przez ich ziemie.
W 1488 roku książę pomorski Bogusław X nadał Paraszyno Wawrzyńcowi Krokowskiemu. W latach 1493–1601 właścicielami byli przedstawiciele rodu von Jeckel (Jeckels). To właśnie w tym okresie najprawdopodobniej powstał pierwszy dwór oraz towarzyszące mu zabudowania gospodarcze.
W kolejnych dekadach majątek przechodził w ręce innych rodzin szlacheckich, m.in. von Borsche (lub Borske), a następnie został podzielony na trzy części (udziały). Wśród kolejnych właścicieli wymieniani są m.in. von Sdune, von Bochen oraz von Paraski.
W drugiej połowie XVIII wieku jedną z części majątku przejęła wdowa von Baumgart. To właśnie za jej czasów wzniesiono nowy budynek dworu, który przetrwał do czasów współczesnych. Po jej śmierci dobra zostały sprzedane Kölhnowi von Jaski.
W 1837 roku Stanisław Żelewski, właściciel pozostałych udziałów, nabył również część Jaskiego. Od tej pory majątek ponownie stanowił całość. Przebudowano wówczas częściowo dwór oraz rozbudowano folwark i założone ogrody użytkowe.
Około 1850 roku dobra odziedziczył syn Stanisława, Fryderyk, a po nim jego syn Eberhard. Córka Stanisława, Leontyna, wyszła za mąż za Oskara von Dorne i zamieszkała w jego majątku w Bożympolu Małym. Fryderyk opuścił Paraszyno i zamieszkał w swoim majątku w Barłominie.
Eberhard von Zelewski Fritz von Zelewski
W 1904 roku zmarł Eberhard, a majątek paraszyński odziedziczyła jego córka Anna Maria Żelewska (1881–ok. 1940). W związku z planowanym jej małżeństwem niezwłocznie przystąpiono do remontu dworu. Zmieniono elewacje, dobudowano przybudówkę kuchenną i oszklono werandę. Wnętrza dworu ozdobiono zgodnie z panującą modą. Budynek wraz z ogrodem otoczono drewnianym ogrodzeniem na kamiennej podmurówce. Po wschodniej stronie utworzono niewielki ogród naturalistyczny, w którym umiejscowiono drewnianą, wypoczynkową altankę ogrodową.
W 1907 roku Anna wyszła za mąż za Ernsta von Bessera (1876–ok.1940). Zamieszkali oni w paraszyńskim dworze. Rodzina Besserów mieszkała w Paraszynie do 1945 roku, po czym wyjechała do Niemiec, pozostawiając cały swój dobytek.
Anna Maria von Zelewska
Po zakończeniu II wojny światowej cały majątek w Paraszynie przeszedł na własność Skarbu Państwa. Ziemia została rozparcelowana, a zespół dworsko-ogrodowy przekazano w użytkowanie mieszkańcom wsi: Teofilowi Wujkowi i Teofilowi Stolcowi. W budynku dworu, obok mieszkań, część pomieszczeń zaadaptowano do celów gospodarczych. Brak remontów i konserwacji sprawił jednak, że z czasem obiekt zaczął popadać w ruinę.
W 1976 roku majątek przejęło Państwowe Gospodarstwo Rolne (Gospodarstwo Rybackie), jednak sytuacja nie uległa poprawie. Dwór był nadal dewastowany i rozkradany.
W 1978 roku budynek wraz z 4 hektarami ziemi przekazano Przedsiębiorstwu Usług Technicznych PGR „TECHNIROL” z Gdańska. Przeprowadzono zabezpieczenie techniczne zdewastowanego dworu, przygotowując się do właściwego remontu i adaptacji na potrzeby ośrodka wypoczynkowego. Prace zakończono 16 listopada 1987 roku. TECHNIROL przejął również inwestycję związaną z hodowlą pstrągów, wcześniej zaniedbaną przez Państwowe Gospodarstwo Rybackie. Planowano stworzenie ekologicznego gospodarstwa zajmującego się produkcją zdrowej żywności na bazie biohumusu oraz hodowlą pstrągów, jednak projekt ten nie został zrealizowany.
Dwór wraz z parkiem przekazano w ramach rozliczeń firmie IGLOPOL- DĘBICE i do 1991 roku pełnił on funkcję pensjonatu pracowniczego. W 1992 roku, na mocy ustawy o komunalizacji mienia, cały zespół przeszedł na własność gminy Łęczyce, która oddała go w dzierżawę Markowi Olszówce. Nowy dzierżawca rozpoczął prowadzenie działalności hotelowo-gastronomicznej.
W listopadzie 1996 roku dwór został sprzedany firmie z Zakopanego. Nadal odbywały się w nim przyjęcia i rodzinne spotkania, jednak po dzierżawie przez właściciela innego zabytku, pałacu w Sławutówku, Paraszyno opustoszało. Dwór stał nieużywany, „pilnowany” jedynie przez psy, a na posesji pasły się konie.
W 2022 roku pojawiła się nadzieja na odrodzenie majątku. Część zdjęć do horroru Starzy ludzie produkcji Netflixa zrealizowano m.in. w dworze w Paraszynie oraz na Helu. Właściciele mieli przeznaczyć środki otrzymane od producentów filmu na remont obiektu. Niestety, mimo wcześniejszych zapowiedzi, prace nie zostały przeprowadzone, a zabytek nadal niszczeje.
Dwór został wybudowany pod koniec XVIII wieku. Jest budynkiem parterowym, murowanym, założonym na planie prostokąta. Zwieńczony został wysokim dachem mansardowym, pokrytym dachówką karpiówką, w którym mieści się dodatkowa kondygnacja mieszkalna. Oś budynku akcentują symetrycznie rozmieszczone ryzality, zwieńczone półkolistymi attykami. W ich polach zachowały się herby rodzin Żelewskich i von Besser.
Od strony południowej w XIX wieku dobudowano dwukondygnacyjną część, nakrytą dachem o formie imitującej mansardę. Po stronie wschodniej widoczne są relikty fundamentów nieistniejącej już metalowej, przeszklonej werandy z początków XX wieku. Natomiast po stronie zachodniej znajduje się dobudówka kuchenna z 1904 roku, wzniesiona w miejscu wcześniejszej konstrukcji ryglowej.
- Opisana historia jest fragmentem z przewodnika Niny Herzberg-Zielezińskiej i Radosława Kamińskiego, pt. Dwory i Pałace Pomorza. Powiat wejherowski, 2026.
Bibliografia:
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII, s. 859, Warszawa 1880.
- Gertruda Pierzynowska, Dwory, parki i folwarki Kociewia i Kaszub, Tczew 1998.
- Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego, Pruszcz Gdański 2010.
- Rejestr zabytków nieruchomych – stan na 16.03.2017.
- Ciesielska, Karola; Janosz-Biskupowa, Irena; Księga komturstwa gdańskiego; Liber commendariae gedanensis, Warszawa 1985
- Andrzej Janusz, Fritz i Eberhard von Zelewscy z Barłomina, Gdynia 2023
- Michał Piotrowski, Marcin Tymiński, Podwory - martwa architektura Pomorza, 2025
Zdjęcia:
- Robert Zieleziński, 2016 r.
- Nina Herzberg-Zielezińska, 2016 r.
- Nina Herzberg-Zielezińska, 2023 r.
- Marcin Tymiński, Tajemnice Pomorza, 2023 r.
- Zbiory Muzeum w Lęborku, data nieznana
- Ewidencja parkowa, 1977 r. i 1978 r., domena publiczna, www.zabytek.pl
- Andrzej Herzberg, 1996 r.
