Przejdź do głównej treści

Pałac w Godętowie

pałac w Godętowie z drona
Autor: Robert Zieleziński, 2026 r.
Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Pałac
Numer rejestru zabytków:
267
Data wpisu do rejestru:
12 grudzień 1961
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Hotel i restauracja

Historia pałacu w Godętowie

Pierwsza wzmianka o Godętowie pochodzi z 1284 roku. Wówczas książę pomorski Mściwój II, przebywając w Sławnie, wystawił dokument, w którym nadał wieś w dziedziczne posiadanie cześnikowi Bożejowi, synowi wojewody gdańskiego Witka. Bożej, uhonorowany pośmiertnie za zasługi wojenne, pełnił wcześniej funkcję kanclerza księcia Sambora, burgrafa Świecia oraz palatyna i komesa Gdańska. Jego następcą został syn Malutin.

Jednym z pierwszych osadników wsi był prawdopodobnie Godęta, który osiadł na południowym skraju doliny i dał początek osadzie nazwanej od jego imienia Godętowem.

W 1361 roku wielki mistrz krzyżacki Winrych von Kniprode nadał Godętowo rycerzowi słowiańskiego pochodzenia Janowi von Ditlewe (lub Hansowi von Ditlene) na prawie magdeburskim.

W 1491 roku książę pomorski Bogusław X potwierdził Jakubowi prawo do lenna obejmującego Godętowo, Kopaniewo, Redystowo i Zdrzewno, a także młyn w Dąbrówce Małej. W kolejnych stuleciach potomkowie Jakuba, znani jako Goytowscy (Godętowscy), stopniowo doprowadzili do rozdrobnienia majątku. Herb tej rodziny pojawia się w źródłach już na początku XVII wieku.

W 1628 roku właścicielem majątku był Andrzej Goytowski (Andreas Goddentow). Posiadał on 5 włók ziemi ornej w Godętowie, 5½ zagrodników, młyn, karczmę oraz owczarnię z pomocnikiem. Dodatkowo był właścicielem 6 włók folwarcznych w Bychowie, z młynem i owczarnią, oraz 12 włók, dwóch zagrodników i owczarza w Kopaniewie. Posiadłości te lokują go wśród średniozamożnej szlachty.

W 1648 roku w Godętowie gospodarzyli bracia Piotr i Filip Goytowscy. Piotr posiadał 8 włók folwarcznych, 2 włóki użytkowane przez kmieci, 6 zagrodników i młyn. Filip miał 6½ włóki osiadłe, 4 zagrodników oraz współudział w młynie. Wspólnie zapłacili 30 florenów i 2 grosze podatku, co plasowało ich w gronie najbogatszych rodzin ziemi lęborskiej, tuż za Wejherami z Nowęcina i Wrześcia oraz Krokowskimi z Roszczyc, Osieków Lęborskich, Charbrowa i Lędziechowa.

W 1618 roku Eilhard Lubinus wydał mapę Księstwa Pomorskiego, na której zaznaczone są okolice Łęczyc i Godętowa. Kolejny przekaz kartograficzny z 1789 roku, autorstwa Dawida Gilly’ego, ukazuje te tereny już w granicach państwa pruskiego.

Na początku XVIII wieku majątek trafił w ręce rodziny von Börnstedt. Pierwszym znanym właścicielem z tego rodu był generał porucznik Heinrich Bernhard von Börnstedt z Przebędowa (zm. 1752). Już wówczas istniał budynek dworu oraz zabudowania folwarczne.

W 1784 roku Godętowo zostało opisane przez Ludwiga Wilhelma Brüggemanna. Istniał tu rozległy dwór pański z przylegającymi budynkami gospodarczymi oraz młyn wodny na rzece (dzisiejsza Węgorza). Wieś należała do parafii ewangelickiej w Dzięcielcu. Właścicielem był wówczas kapitan Philipp Georg von Weiher, który w 1766 roku otrzymał zapomogę od rządu pruskiego na rozwój folwarku. Dzięki temu znacznie rozbudowano infrastrukturę gospodarczą oraz rozpoczęto budowę nowego dworu.

Po śmierci Philippa von Weihera w 1792 roku majątek odziedziczyli jego synowie: Franz Ferdinand, Johann Heinrich i Franz Adolf, którzy sprzedali Godętowo hrabiemu Augustowi Adolfowi Leopoldowi von Lehndorffowi (1771–1820). Ten z kolei odsprzedał je w 1795 roku Friedrichowi Wilhelmowi von Sperr, który po krótkim czasie przekazał je rodzinie von Pogwisch. Właścicielem był major Wilhelm Julius baron von Pogwisch (1760–1836), ożeniony z Henriettą Henckel von Donnersmarck (1776–1851). Ich córka Ottilie von Pogwisch (1796–1872) poślubiła Augusta von Goethe (1789–1830), jedynego syna Johanna Wolfganga von Goethego (1749–1832). Po rozwodzie w 1802 roku Henrietta została właścicielką Godętowa.

W 1820 roku majątek przeszedł w ręce rodu von Somnitz. Nowi właściciele rozbudowali dwór, dodając skrzydła wschodnie i zachodnie oraz przeszklony ganek z tarasem od frontu i ogrodowy taras ze schodami. Elewacje ozdobiono pilastrami z głowicami doryckimi, a na ścianie południowej skrzydła zachodniego umieszczono herb rodu von Somnitz. Przed frontem dworu powstał reprezentacyjny dziedziniec z podjazdem i owalnym gazonem.

W 1829 roku majątek znajdował się w rękach Friedricha von Somnitza (1784–1840) – dziedzica Charbrowa, Szczenurza i Wrześcienka. Po nim właścicielem został jego syn Theophil von Somnitz (1819–1859). Godętowo pozostało w rękach rodziny von Somnitz do 1945 roku.

W czasie II wojny światowej pałac został przejęty przez Wehrmacht i służył jako siedziba sztabu wojskowego Abwehry.

Historia po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej pałac w Godętowie został zajęty przez Armię Czerwoną. Następnie przekazano go w użytkowanie Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu (PGR), które zaadaptowało budynek na biura oraz mieszkania dla swoich pracowników.

Brak systematycznych remontów i odpowiedniej opieki konserwatorskiej doprowadził do szybkiej degradacji zabytku. W latach 80. XX wieku pałac popadł w ruinę – zawalił się dach, a zniszczeniu uległy górne kondygnacje. Budynek rozebrano do poziomu parteru i rozpoczęto wznoszenie nowych ścian nośnych i działowych pierwszej kondygnacji. Wykonano nowy dach oraz szczyt w fasadzie nad wejściem. Prace te jednak nigdy nie zostały ukończone.

Zabytek wciąż ulegał dewastacji. Zginęły cenne elementy wyposażenia i wystroju wnętrz: stolarka schodów z ozdobnymi balustradami, zabytkowe okna oraz resztki mebli, w tym cenna szafa gdańska. Pałac był systematycznie przeszukiwany – rozbijano ściany, kominki i podłogi, licząc na odnalezienie ukrytych „skarbów”.

Wandale nie oszczędzili nawet miejsca pochówku dawnych właścicieli. Grobowiec Teofila von Somnitza i jego żony Marii z domu Kameckiej został doszczętnie splądrowany – zabrano z niego dosłownie każdą cegłę.

W 1989 roku, wraz z likwidacją PGR-u, majątek wrócił pod zarząd gminy Łęczyce. Część gruntów przekazano prywatnym użytkownikom. Cały zespół pałacowo parkowy wraz z zabudowaniami folwarcznymi został wystawiony na przetarg.

Nowy właściciel niezwłocznie rozpoczął prace remontowe, mające na celu rekonstrukcję pałacu i przywrócenie mu dawnej funkcji użytkowej. Po wieloletniej odbudowie w 2009 roku (kolejna zmiana dachu i szczytu w fasadzie) zrewitalizowany obiekt otwarto jako kompleks hotelowo-restauracyjny, łączący historyczną atmosferę z nowoczesnym standardem usług. Po kilku latach działalności został on sprzedany przez komornika, a obecny właściciel, związany również z fabryką NFM w Leśnicach, z powodzeniem kontynuuje działalność hotelarsko gastronomiczną pod nazwą „Pałac Godętowo”.

Architektura

Pałac w Godętowie położony jest w pobliżu trasy Wejherowo–Słupsk, około 9 km od Lęborka i 2 km od Łęczyc. Wzniesiony został w XVIII wieku na planie podkowy, z prostokątnym korpusem głównym i bocznymi skrzydłami wysuniętymi w kierunku południowym. Jest murowany, podpiwniczony, dwukondygnacyjny, nakryty dachem mansardowym o konstrukcji drewnianej, pokrytym dachówką karpiówką oraz zakładkową. Elewacje północna i południowa ozdobione są pilastrami o głowicach doryckich. Skrzydła boczne są niższe o jedną kondygnację od części centralnej.

Układ wnętrz jest dwutraktowy, z sienią i salonem rozmieszczonymi na osi północ–południe, poprzedzonymi gankami. W części centralnej znajduje się jednobiegowa klatka schodowa, a w skrzydłach bocznych – schody zabiegowe. Częściowo zachowała się stolarka drzwiowa i okienna oraz drewniane schody z barokowymi tralkami. Wnętrza zostały przebudowane; pierwotne wyposażenie nie zachowało się.

Ciekawostki
  1. August von Lehndorff przyjaźnił się z właścicielami pałacu w Krokowej. Był wydawcą Louise von Krockow i opublikował jej traktat o konieczności kształcenia kobiet (1793). Napisał także wstęp do książki Idee pedagogiczne, wydanej pod inicjałami V. K. Jego dramaty były wystawiane w Krokowej w leśnym teatrze. W 1793 roku zakupił majątek w Godętowie i urządził tu dworską scenę teatralną, jednak już dwa lata później sprzedał Godętowo i nabył VI dwór na Polankach w Gdańsku (zwany Monbrillant). W 1806 roku ożenił się z Emilie von Krockow, córką Louise.
  2. Z Godętowem związana jest również legenda, według której w 1939 roku miał tu przyjechać Adolf Hitler, przesiadając się z pociągu „Amerika” do samochodu, aby udać się dalej do Sopotu.
Źródła wiedzy

Bibliografia:

  • Gertruda Pierzynowska, Dwory, parki i folwarki Kociewia i Kaszub, Tczew 1998.
  • Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego, Pruszcz Gdański 2010.
  • Rejestr zabytków nieruchomych – stan na 02.03.2016.
  • www.geneee.org
  • Dariusz Piasek, Dzieje Łęczyc oraz Godętowa, Wielistowa, Niedarzyna, Węgorni i Dąbrówki Wielkiej od pradziejów do współczesności
  • Ciesielska, Karola; Janosz-Biskupowa, Irena, Księga komturstwa gdańskiego; Liber commendariae gedanensis, Warszawa 1985

Zdjęcia:

  • Nina Herzberg-Zielezińska, 2016 r.,
  • Robert Zieleziński, 2016 r., 2026 r.,
  • Maciej Kurpiewski, 2003 r.,
  • Archiwum Muzeum Narodowego w Szczecinie, data nieznana

Data publikacji artykułu:

29 czerwiec 2026
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, data nieznana

Źródło: Archiwum Muzeum Narodowego w Szczecinie
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, data nieznana

Źródło: Archiwum Muzeum Narodowego w Szczecinie
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, data nieznana

Źródło: Archiwum Muzeum Narodowego w Szczecinie
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, 2003 r.

Autor: Maciej Kurpiewski
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, 2003 r.

Autor: Maciej Kurpiewski
Wnętrza pałacu w Godętowie

Wnętrza pałacu w Godętowie, 2003 r.

Autor: Maciej Kurpiewski
Wnętrza pałacu w Godętowie

Wnętrza pałacu w Godętowie, 2003 r.

Autor: Maciej Kurpiewski
Wnętrza pałacu w Godętowie

Wnętrza pałacu w Godętowie, 2003 r.

Autor: Maciej Kurpiewski
Wnętrza pałacu w Godętowie

Wnętrza pałacu w Godętowie, 2003 r.

Autor: Maciej Kurpiewski
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, 2016 r.

Autor: Robert Zieleziński
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, 2026 r.

Autor: Robert Zieleziński
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, 2026 r.

Autor: Robert Zieleziński
pałac w Godętowie

Pałac w Godętowie, 2026 r.

Autor: Robert Zieleziński