Przejdź do głównej treści

Dwór w Warpęsach

dwór Warpęsy

Autor: Piotr Libicki, 2007 r.

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
272/A/84
Data wpisu do rejestru:
07 czerwiec 1984
Stan zachowania:
W remoncie
Zastosowanie:
Własność prywatna

Historia dworu w Warpęsach

Warpęsy były gniazdem rodziny Warpęsów (Warpęsz-Kowalskich) herbu Jasieńczyk. Po raz pierwszy wzmiankowane w aktach czerskich około 1540 roku. Wówczas mieszkali tu dwaj bracia Varpesowie (Warpęsowie). Do miejscowych rycerzy należały trzy folwarki. Bracia Jakub i Piotr Varpesowie płacili podatki: z wsi Polikno-Varpasz od ⅛ łana, z wsi Gnijevyice od 3 i ¼ łana, a z Jassijona-Vorpasz od półtora łana. Według miejscowej legendy bracia mieszkali w zamku z okrągłą wieżą, który został zniszczony.

W 1674 roku dobra należały do Rudzkiego, natomiast część Polichno należała do Staniszewskiego.

W 1783 roku Warpęsy były własnością podwojewodziego czerskiego Stefana Domańskiego herbu Larysza (ur. ok. 1700). W 1796 roku dobra odziedziczył jego syn, czerski sędzia pokoju Antoni Domański (ok. 1749-1827). Scalił on dobra, wykupując ich część od Modzelewskich. Syn Antoniego, 19-letni Adam (ok. 1808-1827), w 1827 roku został ścięty przez kata. Ciało pozostało na warpęskim polu, w miejscu egzekucji. Nieznana jest przyczyna tak okrutnego wyroku. Niedługo po synu, w tym samym roku, zmarł Antoni. Po nim majątek objął sędzia kryminalny województwa płockiego i augustowskiego Mateusz Eustachy Faustyn (ur. 1799). Później Warpęsy odziedziczył jego syn Edmund Leopold Stanisław Kostka Domański (ur. ok. 1830). Od 1855 do 1945 roku Warpęsy były własnością Suskich, w tym Piotra Suskiego. Pod koniec lat 20. XX wieku majątek był w posiadaniu Władysława Suskiego.

Podczas okupacji hitlerowskiej administratorem majątku był Wacław Hulewicz, ziemianin wyrzucony przez Niemców z Pomorza. Jego syn Benedykt (1926-1944) był żołnierzem AK; zginął w powstaniu warszawskim. Córka Teresa (1921-1944) była sanitariuszką w AK i również zginęła w powstaniu. Drugi syn Maciej (1920-1940) był żołnierzem ZWZ. Został aresztowany przez Gestapo i skatowany w Auschwitz.

Historia po 1945 roku

W 1945 roku majątek, przejęty przez Skarb Państwa, został rozparcelowany. Stanowił siedzibę Nadleśnictwa Grójec. Po przeniesieniu nadleśnictwa do Gołuchowa w gminie Grójec, w dworze ulokowano pracowników. W 1988 roku dwór kupiła osoba prywatna, która w 1991 roku rozpoczęła jego remont. Dwór jest w remoncie do dziś, chociaż nie widać postępu prac.

Architektura

Późnoklasycystyczny dwór o cechach neorenesansu w Warpęsach zbudowano w połowie XIX wieku dla Domańskich. Został podobno wybudowany na piwnicach dawnego zamczyska. Jest to budynek parterowy z mieszkalnym poddaszem, murowany z cegły, otynkowany, podpiwniczony. Został wzniesiony na planie prostokąta, nakryty dość niskim dachem naczółkowym z piętrową zryzalitowaną częścią środkową, opiętą kanelowanymi pilastrami wielkiego porządku i zwieńczoną trójkątnym naczółkiem. Okna środkowej części są półkoliście zamknięte i przypominają arkadowe loggie renesansowych willi włoskich. Dwór posiada kwadratową u podstawy, w środkowej partii ośmioboczną, w końcu eliptyczną w przekroju wieżę, która zwieńczona jest krenelażem. Została dostawiona około 1900 roku przez Suskich. Boczne parterowe aneksy zwieńczone balustradą być może zostały dodane wraz z wieżą.

Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat grójecki, wyd. II, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

05 lipiec 2026
dwór w Warpęsach 1992 r.
Dwór w Warpęsach, 1992 r.
Autorka: T. Woźniczka, Ewidencja parkowa
dwór w Warpęsach 2003 r.
Dwór w Warpęsach, 2003 r.
Autor: Andrzej Rola-Stężycki
dwór w Warpęsach 2007 r.
Dwór w Warpęsach, 2007 r.
Autor: Piotr Libicki