Przejdź do głównej treści

Dwór w Turowicach

dwór w Turowicach elewacja frontowa 2016 r.
Autor: Rafał Terkner, 2016 r.
Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
705/A/62 i 11/A
Data wpisu do rejestru:
03 maj 1962
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Własność prywatna

Historia dworu w Turowicach

Turowice były gniazdem rodziny Turowskich herbu Roch. Wzmiankowane w źródłach pisanych po raz pierwszy w 1398 roku. W 1564 roku dziedzicami byli: Marcin, Mikołaj i dwóch Janów Turowskich. W 1674 roku majątek dziedziczyli: Stanisław, Paweł, Albin i Hiacynt Turowscy oraz Janiszewski i Zwierzchowski. W 1676 roku jako właściciel wymieniany był Stanisław Turowski.

W XVIII wieku Turowice należały do różnych właścicieli: Cieszewskich, Dąbrowskich, Różeckich i Ryskich. W 1792 roku jedna z części należała do Józefa Różeckiego. W 1804 roku majątek należał między innymi do sióstr – Teresy Różeckiej i Józefy Puchałowej. Jeszcze w tym samym roku siostry sprzedały Turowice Feliksowi Świeszewskiemu. Po jego śmierci w 1822 roku dobra przejęły jego dzieci – Adam Świeszewski i Ludwika Zielińska herbu Ciołek. Po podziale majątku Turowice przypadły Ludwice. W rękach rodziny Zielińskich majątek pozostał do 1945 roku. W 1960 roku po Ludwice dobra odziedziczyły jej dzieci: Józef Stanisław, Feliks, Kazimierz, Maria Anna Józefa i Julian Ignacy Wincenty. W 1880 roku wyłącznym właścicielem był Julian Ignacy Wincenty (1833-1899), który ożenił się z Julianną Targowską (1844-1896). Po nim majątek przejął jego syn Stanisław Władysław Henryk (1870-1928), a po jego śmierci w 1928 roku objął go jego syn, również Stanisław (1893-1961) wraz z matką Zofią Domańską z Domanina herbu Larysza (urodzoną około 1872 roku) i czterema siostrami: Zofią Żołędziowską (1900-1986), Janiną Zofią Pszczółkowską (1896-1987), Jadwigą Józefą (urodzoną około 1900 roku) i Marią Reginą Suską (urodzoną w 1894 roku). Majątek był mocno zadłużony w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim, co było powodem wystawiania go niemal co roku na licytację. Pomimo trudności Zielińskim udało się go zachować.

Historia po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej majątek został upaństwowiony. Dwór został przejęty przez spółdzielnię produkcyjną w Turowicach, która wykorzystywała go na mieszkania dla swoich pracowników. Następnie przeszedł na własność Urzędu Gminy w Jasieńcu. W późniejszych latach zamieszkiwana była tylko piętrowa część dworu ze względu na dewastację korpusu głównego. Około 2004 roku dwór wrócił do spadkobierców, którzy musieli go wykupić od gminy w przetargu. Po 2010 r. zabytek kompleksowo wyremontowano i obecnie jest w bardzo dobrym stanie.

Architektura

Drewniany klasycystyczny dwór został wybudowany w 1840 roku dla Zielińskich. Jest to obiekt parterowy, nakryty dachem czterospadowym z, poprzedzającym wejście, czterokolumnowym gankiem zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Około 1880 roku do dworu zostało dobudowane piętrowe, murowane, eklektyzujące skrzydło, które nakryto niskim dachem czterospadowym. Dwór posiada półkolisty, murowany, kolumnowy, toskański ganek na osi korpusu w elewacji ogrodowej, który dostawiono prawdopodobnie w okresie międzywojennym.

Ciekawostki
  • W 1918 roku na łamach „Gońca Porannego” pojawiła się historia Stanisława Zielińskiego, syna właściciela majątku w Turowicach. Dziedzic został oskarżony o nieumyślne spowodowanie wystrzału, w wyniku którego Jan Uszyński, były parobek z majątku, stracił nogę. Do zdarzenia doszło w 1916 roku. Z powodu częstych kradzieży pszenicy z turowieckich pól, Stanisław Zieliński wraz z rządcą majątku, panem Kownackim, postanowił 2 sierpnia o północy złapać złodziei na gorącym uczynku. W trakcie patrolu Zieliński oddał dwa strzały z dubeltówki w powietrze, co spłoszyło Uszyńskiego. Ten, uciekając w ciemności, wpadł prosto na rządcę. Gdy był prowadzony, wyrwał się i próbował uciekać. W trakcie pościgu Zieliński przewrócił się, a broń przypadkowo wypaliła, trafiając Uszyńskiego w nogę. Sąd uniewinnił Stanisława Zielińskiego. Ten bronił się uznając, że strzał był nieszczęśliwym wypadkiem. Co więcej, stwierdził, że nawet gdyby doszło do umyślnego postrzelenia, miałby prawo bronić swojego majątku przed złodziejem.
  • Zielińscy w latach międzywojennych posiadali w dworze okazałą bibliotekę i największe w Polsce prywatne muzeum ornitologiczne.
  • Stanisław Zieliński (1893-1961), rolnik, ornitolog amator oraz myśliwy mógł pozostać po 1945 roku w stworzonym przez siebie przed II wojną światową Muzeum Ornitologiczno-Przyrodniczym w Turowicach w roli kustosza. Przetrwał tam do 1950 roku.
  • Z „Kurjera Warszawskiego” z 1900 roku poznajemy nazwiska części służby z majątku Turowice. Znajdowali się oni na liście osób, które przeznaczyły datki na rzecz odbudowy wieży Jasnogórskiej:
    - kowal Łukasz Chmielewski
    - karbowy Antoni Wrzostek
    - karbowy Walenty Ostrowski
    - stróż Piotr Sowiński
    - parobek Wawrzyniec Karpiński
    - parobek Szczepan Cech
    - parobek Józef Drikołowski
    - parobek Kacper Konarski
    - parobek Wawrzon Bieńkowski
    - parobek Jakób Jarosz
    - parobek Mateusz Mędrzecki
    - stangret Antoni Wrzostek
    - owczarz Gandurski
    - parobek Józef Bedka
    - parobek Józef Bieńkowski
    - parobek Wojciech Nawrocki
    - Franciszek Górniak.
Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat grójecki, wyd. II, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

05 lipiec 2026
dwór w Turowicach lata 80. XX w.
Dwór w Turowicach, lata 80. XX w.
Ewidencja parkowa
dwór w Turowicach 1989 r.
Dwór w Turowicach, 1989 r.
Autor: J. Studziński, Karta biała
dwór w Turowicach 2007 r.
Dwór w Turowicach, 2007 r.
Autor: Piotr Libicki
dwór w Turowicach 2016 r.
Dwór w Turowicach, 2016 r.
Autor: Rafał Terkner
dwór w Turowicach elewacja ogrodowa 2016 r.
Dwór w Turowicach, 2016 r.
Autor: Rafał Terkner