Przejdź do głównej treści

Pałac w Jasieńcu

pałac w Jasieńcu 2016
Autor: Rafał Terkner, 2016 r.
Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Pałac
Numer rejestru zabytków:
1169/A
Data wpisu do rejestru:
22 maj 1975
Zastosowanie:
Własność prywatna
Stan zachowania:
Niszczejący

Historia pałacu w Jasieńcu

Określenie dokładnego początku Jasieńca nie jest łatwe, jednak istnieją dowody na to, że wieś istniała już w czasach pogańskich. Świadczą o tym liczne urny z popiołami, pochodzącymi z całopalenia ciał, odnajdywane w ziemi na północno-wschodnim krańcu osady, gdzie obecnie rośnie młody las sosnowo-brzozowy. Według dawnych podań ludowych pierwotna nazwa teraźniejszego Jasieńca wywodziła się od lasu, czyli od boru jesionowego, który tu był przed wiekami i nazywano go Jesioniec. Według drugiej, późniejszej już wersji, nazwa Jasieniec wywodzi się od osiadłego tu legendarnego rycerza, który od, panującego tu wówczas, kniazia mazowieckiego za zasługi wojenne został obdarowany ziemią. Rycerz ten nazywał się Jasień i od jego nazwiska powstała nazwa Jasieniec. Jeden z jego potomków ufundował w Jasieńcu pierwszy drewniany mały kościółek filialny w ostatnich latach XII wieku, pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. 

Jasieniec był gniazdem rodziny Jasińskich herbu Jasieńczyk. Wzmiankowany w dokumentach po raz pierwszy w 1407 roku. W 1564 roku dziedzicami byli Mateusz i Jan Jasienieccy. W 1674 roku część majątku należała do Staniszewskiego i Zbroskiego.

W XVIII i XIX wieku istniało kilka nazw Jasieńca. Wyróżniano Jasieniec Dwór oraz Jasieniec Wieś, położony koło kościoła. Na zachodnim krańcu, przy drodze do szosy krakowskiej, funkcjonowały trzy inne nazwy: Jasieniec Duchowny (dobra kościelne), Jasieniec Szlachecki (zamieszkały przez uszlachcone rodziny chłopskie) oraz Jasieniec Żołnierski (dla gospodarzy, którzy służyli w wojsku przez 25 lat). Nazwy te obowiązywały do 1919 roku.

Jasieniec w XVIII wieku był własnością Antoniego Okęckiego herbu Radwan (ur. ok. 1740), cześnika czerskiego. W 1783 roku majątkiem zarządzała jego żona Eufrozyna z Chełstowskich (ur. ok. 1730). Potem dobra należały do kuzyna Antoniego, księdza Antoniego Onfurego Okęckiego (1729-1793), proboszcza jasienieckiego, późniejszego biskupa poznańskiego i kanclerza wielkiego koronnego. W 1794 roku dobra przejęła Ewa Łuszczewska z Okęckich (1769-1799). Administratorem majątku był wówczas Michał Gagatkiewicz herbu Lilioróg (urodzony około 1780 roku), mąż Izabelli z Łuszczewskich (około 1790-1865). Ich córką była znana uznawana za pierwszą polską filozofkę, autorka dzieł filozoficznych, beletrystycznych i religijnych Eleonora Ziemięcka (1819-1869).

Po Ewie Łuszczewskiej w 1834 roku Jasieniec przeszedł w posiadanie jej 3. męża, który był także jej szwagrem, Ignacego Łuszczewskiego (1767-1846) i jego dzieci: oficera wojsk polskich Wiktora Konstantego (1798-1871) i Justyny Katarzyny (1794-1853), wdowy po Kazimierzu Karczewskim herbu Jasieńczyk (1794-1843). Justyna Katarzyna w 1847 roku ponownie wyszła za mąż za Jakuba Domańskiego herbu Larysza (1798-1854). Równocześnie dokonała wykupu części majątku, należącego do jej brata. W 1853 roku majątek był wyłączną własnością Jakuba Domańskiego. W 1854 roku dobra należały do syna Jakuba, Antoniego Domańskiego (1832-1887). W 1901 roku przeszły na własność syna Antoniego, Zygmunta Seweryna Domańskiego (1858-1933). Po nim w 1932 roku Jasieniec przeszedł na własność jego siostrzenicy Anny Stanisławy z Leskich herbu Gończy (1889-1967) i jej męża Henryka Jarnatowskiego (1892-1945). Był on działaczem Narodowej Demokracji i konspiratorem Narodowej Organizacji Wojskowej. W 1945 roku został osadzony w obozie NKWD w Rembertowie i tam zatłuczony kijami.

Historia po 1945 roku

W 1945 roku majątek został przejęty przez Skarb Państwa. Zarządzało nim Ministerstwo Rolnictwa, przeznaczając na potrzeby szkolnictwa. W 1955 roku utworzono tu Ośrodek Szkoleniowy dla Pracowników Rolnictwa. W 1968 roku ponownie przeznaczono na cele szkolnictwa. W 1975 roku w pałacu mieścił się dom nauczyciela. W latach 90. XX wieku znajdowały się tu mieszkania prywatne. Wyprowadzka rodzin nastąpiła ok. 2015 r., obecnie pałac jest własnością prywatną i został wystawiony na sprzedaż. Nieremontowany od wielu lat, znajduje się w stanie zaniedbania.

Architektura

Pałac w Jasieńcu został wybudowany w XIX wieku na głębokich piwnicach XVIII-wiecznego dworu. Jest to budynek piętrowy, zbudowany z cegły, murowany, nakryty niskim dachem czterospadowym z płytkim ryzalitem na osi zamkniętym szczytem dwuspadowego daszku. Naroża budynku oraz ryzalitu są boniowane. Z boku pałacu znajduje się parterowa przybudówka, nakryta dachem trójspadowym.

Ciekawostka
  • W 1827 roku w Warpęsach (położonych w sąsiedztwie Jasieńca) został wykonany wyrok śmierci poprzez ucięcie głowy toporem na Adamie Domańskim. Był on synem dziedzica majątku Warpęsy z przyległościami oraz właściciela Jasieńca Antoniego Domańskiego i Marianny z Karwickich. Wyrok został wykonany publicznie przez kata urzędowego. Ciało skazańca pochowano na polu. Nie wiadomo za jakie przewinienie został ścięty.
Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat grójecki, wyd. II, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

05 lipiec 2026
pałac w Jasieńcu 1989
Pałac w Jasieńcu, 1989 r.
Autor: J. Studziński, Karta biała
pałac w Jasieńcu 1989
Pałac w Jasieńcu, 1989 r.
Autor: J. Studziński, Karta biała
pałac w Jasieńcu 2009
Pałac w Jasieńcu, 2009 r.
Autor: Piotr Libicki
pałac w Jasieńcu 2016
Pałac w Jasieńcu, 2016 r.
Autor: Rafał Terkner
pałac w Jasieńcu 2016
Pałac w Jasieńcu, 2016 r.
Autor: Rafał Terkner