Przejdź do głównej treści

Dwór w Rytomoczydłach

dwór w Rytomoczydłach

Autor: Rafał Terkner, 2016 r.

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
481/62 i 14/A/78
Data wpisu do rejestru:
23 marzec 1962
Stan zachowania:
Dobry
Zastosowanie:
Własność prywatna

Historia dworu w Rytomoczydłach

Rytomoczydła po raz pierwszy były wzmiankowane w dokumentach czerskich w 1423 roku. W XV i XVI wieku majątek należał do Boglewskich.

W 1674 roku majątek był własnością Raczyńskich. W 1788 roku Zofia Władysławowa Kossowska sprzedała Rytomoczydła i Boglewice Grzybowskiemu. W XVIII wieku majątek należał do Pułaskich. W 1780 roku Rytomoczydła i las Raszki odkupił od starościny wareckiej, Marianny Pułaskiej, Zaborowski. W 1783 roku właścicielką była Anna z Zielińskich Radzimińska, siostra starościny Anny Pułaskiej, matki Kazimierza Pułaskiego. Zapisała ona na majątku kwotę 1000
złotych na rzecz kościoła we Wrociszewie.

W 1. połowie XIX wieku majątek posiadali Radzimińscy. Właścicielem został w 1817 roku pułkownik wojsk francuskich i polskich Wincenty Radzimiński herbu Lubicz (1782-1854) oraz jego pierwsza żona Paulina z Wielowieyskich (urodzona około 1785 roku), która według przekazów ustnych zginęła w tragicznych okolicznościach. W 1824 roku Wincenty ponownie ożenił się z 11 lat od siebie młodszą córką właściciela dóbr Brzeczce, wspomnianego wyżej Zaborowskiego, Pauliną z Zaborowskich herbu Grzymała. Małżeństwo nie doczekało się dzieci. W 1883 roku po śmierci Wincentego, jego żona przekazała nieznaczną część majątku na krewnych. W swoim testamencie przeznaczyła dobra Rytomoczydła na fundusz stypendialny i cele dobroczynne. Fundusz miał być nazwany: Funduszem wieczystym dobroczynnym imienia Wincentego i Pauliny małżonków Radzimińskich. Paulina Radzimińska dbała o oświatę włościan w Rytomoczydłach. Utrzymywała swym kosztem szkołę we wsi. We wspomnieniach o niej dowiadujemy się, że prawie własnymi rękoma sadziła lub zasiewała drzewa leśne na nieużytkach i starała się zaprowadzić takie gospodarstwo w lasach, aby ludzie mogli z nich co roku korzystać i żeby nigdy nie zabrakło drzewa na opał i na budowle.

Pod koniec XIX wieku Rytomoczydła należały do Rostkowskich.

Do 1939 roku majątkiem administrował Józef Gogulski. Od czerwca 1939 roku do końca okupacji hitlerowskiej administratorem był Szonetr. W czasie II wojny światowej dwór był wykorzystywany jako spichrz.

Historia po 1945 roku

Po 1945 roku majątek został przejęty przez Skarb Państwa i rozparcelowany. W dworze ulokowano posterunek milicji. W 1953 roku przebudowano go na potrzeby zakwaterowania w nim mieszkańców Zakładu Doświadczalnego Instytutu Sadownictwa w Nowej Wsi. Obecnie dwór jest własnością prywatną, po remoncie.

Architektura

Dwór w Rytomoczydłach został zbudowany w 1. połowie XIX wieku dla Radzimińskich. Przebudowali go pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku Rostkowscy. Dwór jest klasycystyczny, murowany z cegły i otynkowany, parterowy z portykiem kolumnowym na osi pierwotnej części budynku, złożonym z dwóch par jońskich kolumn, dźwigających trójkątny fronton. Naroża są boniowane. Dwór ma wejście arkadowe i dwutraktowy układ wnętrz. Nowa część dworu jednostronnie rozciągnęła budynek i złamała symetrię. Dwór wieńczy naczółkowy dach pokryty blachą.

Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat grójecki, wyd. II, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

05 lipiec 2026
dwór w Rytomoczydłach 1978 r.
Dwór w Rytomoczydłach, 1978 r.
Autorka: Zofia Wiśniewska, Ewidencja parkowa
dwór w Rytomoczydłach 1989 r.
Dwór w Rytomoczydłach, 1989 r.
Autor: J. Studziński, Karta biała
dwór w Rytomoczydłach 2003 r.
Dwór w Rytomoczydłach, 2003 r.
Autor: Andrzej Rola-Stężycki
dwór w Rytomoczydłach 2016 r.
Dwór w Rytomoczydłach, 2016 r.
Autor: Rafał Terkner