Dwór w Dysie

Bernatówka jest częścią wsi Dys, na której w końcu XVIII w. utworzono dziedziczne sołectwo i założono folwark należący do rodziny Bemattów. W miejscu drewnianego dworku z końca XVIII w., około 1903 r. został wzniesiony nowy, murowany dworek. Budynek jest parterowy z piętrową częścią środkową, od frontu poprzedzony kolumnowym portykiem, nad którym znajduje się balkon.

Podczas okupacji, gdy niemieccy żandarmi utworzyli swój posterunek w Dysie, we dworze Bernatta, postanowili doprowadzić tam linię elektryczną. Wiązało się to jednak z dość dużymi kosztami. Niemcy próbowali namówić miejscową ludność do współfinansowania przedsięwzięcia, jednak mieszkańcy wsi nie tylko nie ufali okupantom, ale również, z natury, byli sceptycznie nastawieni do nowoczesności, jaką była elektryczność.

Niemcom udało się jednak przekonać ówczesnego proboszcza parafii w Dysie, księdza Ziarkę, aby swoim autorytetem wpłynął na parafian. Przyniosło to oczekiwany efekt, zwłaszcza że zastosowali pewien fortel: za darmo doprowadzili prąd do domu bardzo biednej rodziny B., gdzie po raz pierwszy w Dysie rozbłysła żarówka. To wydarzenie stopniowo przekonało mieszkańców do elektryfikacji wsi.

We wschodniej części Dysa, od strony Ciecierzyna, znajdował się w tamtych czasach majątek należący do Samsonowskiego. Od jego nazwiska tę część wsi nazywano Samsonówką.

W czasie okupacji w majątku Samsonowskiego przebywało wielu Żydów z Lublina. Nie ukrywali się tam – zgłaszali się do pracy, ponieważ władze okupacyjne nałożyły na nich obowiązek zatrudnienia. Ich los był tragiczny, co dziś jest powszechnie wiadome.

Ten pięknie położony, na południowym wysokim brzegu doliny rzeki Ciemięgi, dawny dwór przeszedł remont. Znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie ogródki działkowe zostały usunięte co przywróciło dawny widok na rzekę Ciemięgę.

• Ryszard Bałabuch, Andrzej Łuczyński, Rezydencje magnackie i dwory szlacheckie Lubelszczyzny, cz. 3, powiaty: chełmski, krasnostawski, lubelski, świdnicki, Powiśle-Dęblin 2011.
• www.teatrnn.pl (udostępniono za zgodą twórców strony)
• Laury dla najlepiej odnowionych zabytków. Niezwykłe metamorfozy, 24.04.2018 [dostęp online]
• Informacje przekazane przez Pana Bolesława Wójcika

Tekst: Andrzej Łuczyński, korekta: Patrycja Grygoruk, zdjęcia: Andrzej Łuczyński, 2009 r., teatrnn (udostępniono za zgodą twórców strony)