Dwór w Lipiu

Po raz pierwszy wieś wzmiankowana była w źródłach pisanych w 1417 roku. Od 1434 roku Lipie należało do rodziny Rogalów, którzy przyjęli od nazwy swojej siedziby nazwisko Lipskich herbu Rogala. W 1589 roku właścicielem był Jan Lipski, który ufundował tu kościół. Pod koniec XVII wieku Jan Lipski, Krzysztof Lipski i ich stryj Stanisław Lipski przekazali majątek konwentom Karmelitów Trzewiczkowych z Krakowa oraz Brygidek z Lublina. Po przeniesieniu konwentu do Warszawy posiadłość nazwano Nowolipiem.

W roku 1674 część majątku należała do Zdziarskiego. Około 1890 roku w lipskim dworze (przez trzydzieści lat) mieszkało małżeństwo Feliksa i Marii Fiedorowiczów. Para pobrała się w 1881 roku w Wilnie. Urodzony i wykształcony w Warszawie Feliks Dezyderiusz Gracjan Kazimierz Dałło Fiedorowicz herbu Wierzbna (1841-1903) był potomkiem zasłużonej szlachty kresowej, synem pułkownika Jana Dałło Fiedorowicza i Salomei z Balinowskich, wdowy po murgrabim Błękitnego Pałacu Zamoyskich Kazimierzu Dudzińskim herbu Junosza.

Natomiast żoną Feliksa została Maria Józefa Siejanowska (1858-1920), córka Ksawerego Leopolda Honorata Siejanowskiego – poczthaltera i ziemianina z Góry Kalwarii oraz Bogumiły Angeli z Kurowickich herbu Lubicz. Maria z kolei była potomkinią czerskich kanclerzy koronnych herbu Junosza.

Feliks wcześniej był właścicielem majątku w grójeckich Sułkowicach, a następnie w Miechowicach, gdzie para zamieszkała po ślubie. Tam, w pobliskiej Mogielnicy, w 1888 roku urodził się ich syn Jan Władysław. Niestety, zmarł po miesiącu.

Kilka miesięcy później Fiedorowiczowie nabyli majątek Lipie i zamieszkali w tamtejszym dworze wraz z matką Marii – Bogumiłą. Wieś (1.552 ha) wcześniej należała do małżonków: Aleksandra I Grobickiego herbu Trąby (1816-1901) i Heleny z Lepige herbu Gromiec (1826-1898). Oprócz dworu był tu młyn wodny i gorzelnia, hodowla krów polskich i holenderskich oraz owczarnia.

W 1890 roku w lipskim dworze na świat przyszedł Stanisław Aleksander, pozostając jedynym synem Fiedorowiczów. Ich gościnny dom był miejscem zjazdów rodzinnych a także chrztów i ślubów rodzeństwa Marii: Siejanowskich, Guranowskich i Janickich. Tu w 1892 roku ochrzczono bratanicę Marii – Zofię Filipinę Siejanowską. Tu także w 1893 roku ślub wzięła jej siostrzenica Eugenia Janicka. W Lipiu bywali z dziećmi pracujący w Sosnowcu bracia Marii: lekarz fabryczny dr Andrzej Siejanowski i urzędnik kolei warszawsko-wiedeńskiej Stanisław Siejanowski, a także mieszkający w Wawrze Guranowscy: jej siostra Helena z mężem Józefem Janem Jakubem Guranowskim – sekretarzem tamtejszego Sądu Gminnego Szóstego Okręgu Powiatu Warszawskiego.

Fiedorowicze przyjaźnili się również z właścicielami sąsiednich dóbr: Pszczółkowskimi herbu Jastrzębiec z Machnatki i Ginotówki, Higersbergerami z Trzylatkowa, Suskimi z Lasek czy Michalczewskimi z Gośniewic. Feliks był m.in. świadkiem narodzin synów Władysława Pszczółkowskiego.

Liczący 61 lat Feliks zmarł w 1903 roku, pozostawiając 13-letniego syna i 45-letnią żonę. Mijały lata. Na świecie rozgorzała Wielka Wojna, w trakcie której spłonęła niemal cała wieś, a Polska odzyskała niepodległość. Niestety, mający 29 lat Stanisław zginął tragicznie w Zakopanem w 1919 roku. Zrozpaczona Maria umieściła na grobie syna epitafium: Zacny Syn, Prawy Obywatel kraju dla dobra przyszłych pokoleń cały swój majątek oddał. Przed śmiercią bowiem Stanisław sporządził testament, w którym zaznaczył: „Wolą moją ostatnią jest, aby majątek mój Lipie, po śmierci mej użytkowała dożywotnio w całości matka moja, Maria z Siejanowskich Fiedorowiczowa. Po śmierci matki mojej, majątek Lipie przeznaczam i zapisuję w całości prawowitemu Narodowemu Rządowi Polskiemu z prośbą o użytkowanie go w celu oświaty ludowej, w szczególności: wykształcenia rolniczego dla ludu”.

Tablica Patrona umieszczona w Szkole Podstawowej w Lipiu

Maria zmarła w 1920 roku w Warszawie, ale pochowano ją w Lipiu. Na gruntach, podarowanych wsi przez Stanisława, w 1926 roku rozpoczęto budowę szkoły powszechnej. Uroczyste poświęcenie częściowo ukończonej szkoły nastąpiło w 1934 roku, a po nim „odbyła się wspólna herbatka w salach dworu maj. Lipie” – jak czytamy w przedwojennej Kronice szkoły. Obecnie Szkoła Podstawowa nosi imię Stanisława Fiedorowicza. Na lipskim cmentarzu do dziś zachowały się groby Feliksa i Władysława Fiedorowiczów oraz ich teściowej i babci Bogumiły Siejanowskiej. W nim zapewne spoczywa także jej córka Maria.

Po jej śmierci we dworze mieszkała jej siostra Albina Janicka z Siejanowskich z mężem Janem – dyrektorem Poczty Głównej w Warszawie i córką Marią. Przejściowo dworem mogli też zarządzać Guranowscy. Potem współwłaścicielem Lipia wraz z synem Grobickich Aleksandrem II (1858-1931) został wspomniany brat Marii – Stanisław Siejanowski. Uprawiano tu pszenicę, żyto, jęczmień i buraki. Prowadzono też doświadczalną szkółkę sadowniczą, krzyżując drzewa owocowe – głównie jabłonie. Niektóre odmiany sprowadzano z zagranicy.

Z czasem Lipie (313 ha), dzięki ożenkowi z córką Aleksandra II, Zofią Grobicką (1885-1966), trafiło do Tomasza Gustawa Sułowskiego herbu Strzemię (1870-1944). Do wybuchu drugiej wojny światowej majątek i dwór jeszcze kilkakrotnie zmieniały swych właścicieli. Ostatnim przedwojennym właścicielem był Zygmunt Ostrowski.