Dwór w Błędowie

Po zakończeniu II wojny światowej nastąpiła nacjonalizacja majątku. W Błędowie powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne. W 1968 roku dwór przejął Uniwersytet Warszawski. Planowano urządzić tu Dom Pracy Twórczej, jednak z braku funduszy przekazano obiekt Prokuraturze Generalnej, która w 1987 roku dwór rozebrała, planując wznieść go od nowa. Tego jednak nie uczyniła.

W 1991 roku zespół pałacowo-parkowy powrócił do rodziny Stankiewiczów, spadkobierców Witolda Stankiewicza. Od nich w 2012 roku posiadłość kupiła rodzina Kapuścińskich, która podjęła się rewitalizacji założenia. Obecnie pozostałości kompleksu pałacowo parkowego stanowią własność prywatną. Dwór w Błędowie został wybudowany od nowa, remont przeszły również pawilony.

Z pierwotnego rezydencjalnego założenia zachowały się do dnia dzisiejszego jedynie pawilony-oficyny. Dwór, znajdujący się w Błędowie, został wzniesiony w latach 1802-1808 według projektu uznanego warszawskiego architekta Fryderyka Alberta Lessla (1767-1822). Był to budynek parterowy, nakryty dachem czterospadowym z częścią środkową, przechodzącą od frontu w wystawkę dachową i poprzedzoną kolumnowym portykiem oraz balkonem. Elewacja ogrodowa miała ciekawą kompozycję, z półokrągłym ryzalitem salonu na osi i trójdzielnymi wejściami w formie serliany po obu jego stronach. Korespondowały one z zamkniętymi łukiem odcinkowym oknami w elewacji frontowej. Do założenia należały 4 parterowe, nakryte namiotowymi dachami pawilony, o wejściach ujętych parami kolumn. Jeden z bliższych pawilonów pełnił funkcję mieszkalną, drugi z nich był dworską kuchnią. Dalsze mieściły stajnię i lamus. Podobny układ rezydencji z 4 pawilonami istnieje w Małej Wsi. Nawiązanie dworu w Błędowie do pałacu w Małej Wsi nie powinno dziwić, ponieważ oba majątki należały do Walickich. W czasie kiedy wznoszono dwór w Błędowie, jego architekt Fryderyk Albert Lessel był także zatrudniony przy dekoracji wnętrz pałacu w Małej Wsi.

• W 1935 roku ówczesny właściciel majątku doktor Czesław Stankiewicz wprowadził w swoim sadzie w Błędowie opryskiwanie cieczami – bordoską i kalifornijską.
• Z Błędowem wiąże się wyjątkowy rozdział w życiu Wojciecha Fangora. Artysta, który jako jedyny Polak miał indywidualną wystawę w nowojorskim Muzeum Guggenheima, ostatecznie osiadł właśnie tutaj. Wybór nie był przypadkowy. Po zakupie i rozpoczęciu prac nad pałacem w Wilkowie Fangor wraz z żoną natrafiali na coraz trudniejsze problemy techniczne i konstrukcyjne, dlatego zaczęli rozglądać się za innym miejscem. Wtedy trafili na stary młyn w Błędowie, który natychmiast ich zachwycił. Obiekt, zaniedbany i wymagający ratunku, zyskał dzięki nim nowe życie i stał się ich domem oraz pracownią. Fangor stworzył tu ważny punkt swojej działalności twórczej, a dom artystów stał się miejscem spotkań środowiska kultury. Błędów, znany głównie z sadów, zyskał dzięki ich obecności mniej oczywisty, ale niezwykle wartościowy akcent kulturowy, a sam młyn stał się jednym z najciekawszych współczesnych przykładów ocalenia lokalnego dziedzictwa.

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat grójecki, wyd. II, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska