Przejdź do głównej treści

Historia pałacu w Życzynie

Życzyn był dawną wsią królewską, wzmiankowaną już na początku XVI wieku. W tym czasie majątek pozostawał w dzierżawie rodziny Kanimirów, wśród których w 1508 roku wymieniany jest Mateusz Kajmir (Kanimir). Funkcjonujący tu folwark obejmował wówczas dwór, oborę oraz trzy pola uprawne. W 1566 roku dzierżawcami byli Mikołaj i Stanisław, bracia przyrodni, a także Andrzej, Stanisław i Kasper, bracia stryjeczni.

W 1605 roku król Zygmunt III Waza nadał Życzyn w dożywocie Mikołajowi Maciejewskiemu herbu Ciołek z Maciejowic. Po nim dobra dzierżawili kolejno Zebrzydowscy, Lubomirscy, Kacper Michałowski, Bernard Stanisław Gojski oraz jego córka Karolina. Od 1633 roku dzierżawcą był Mikołaj Koryciński, po którym w 1664 roku dobra objął Bernard Stanisław Gozdzki (Gojski) herbu Doliwa (ok. 1700–1771). W latach 1770–1773 majątek dzierżawiła również Barbara z Michałowskich. Następnie, w latach 1773–1785, właścicielką była Karolina z Gozdzkich (ok. 1751–1807), primo voto Sanguszko (po Januszu Modeście księciu Sanguszko-Kowalewskim herbu Pogoń Litewska, 1749–1806), secundo voto księżna de Nassau-Siegen, wraz z mężem Karolem Henrykiem Ottonem Mikołajem, księciem de Nassau-Siegen (1745–1808), francuskim pułkownikiem, podróżnikiem pochodzenia niemieckiego oraz admirałem floty rosyjskiej.

Ostatnim dzierżawcą dóbr w okresie I Rzeczypospolitej był Piotr Gawłowski. W latach 1795–1826 Życzyn pozostawał w rękach rządowych – początkowo administracji Cesarstwa Austriackiego, następnie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. W 1826 roku majątek zakupił od rządu Królestwa Polskiego Michał Hieronim Radziwiłł (1744–1831), senator i wojewoda. W 1843 roku właścicielką była Michalina z Radziwiłłów Rzyszczewska (1816–1883), żona Leona (1815–1882), wnuczka księcia Michała Hieronima Radziwiłła. W kolejnych latach dobra wielokrotnie zmieniały właścicieli.

W 1900 roku majątek nabył od Michała Ostrowskiego Władysław Gillewicz. Jego synowie, Zygmunt i Bohdan, dokonali w latach 1919–1920 parcelacji dóbr. Pozostałą część majątku wraz z dworem i przyległym terenem zakupiła w 1920 roku Jadwiga Teresa Leszczyńska, która założyła tu szkołę gospodarstwa domowego dla kobiet. Dwa lata później, w 1922 roku, za pośrednictwem Towarzystwa Pomocy dla Bezdomnych im. Brata Alberta, pałac i folwark przeszły na własność Zgromadzenia Sióstr Albertanek. Obecnie na terenie dawnego folwarku siostry prowadzą Dom Pomocy Społecznej.

Historia po 1945 roku

Pałac od 1922 roku pozostaje własnością Zgromadzenia Sióstr Albertanek. Zabytek przetrwał do współczesności, jednak w wyniku licznych przebudów został silnie przekształcony i w niewielkim stopniu zachował charakter dawnej siedziby.

Architektura - pałac

Pałac w Życzynie powstał w XIX wieku. Jest murowany, piętrowy i założony na planie wydłużonego prostokąta. Południowa część skrzydła była pierwotnie parterowa i prawdopodobnie stanowiła starszy dwór życzyński, który mógł zostać wzniesiony jeszcze w XVIII wieku dla ówczesnych dzierżawców – Karoliny i Karola de Nassau-Siegen. Pod koniec XX wieku pałac przeszedł gruntowną przebudowę, w wyniku której utracił swoje cechy stylowe. W tym czasie dobudowano również skrzydła od strony południowej i północnej. Nieliczne elementy dawnego wystroju zachowały się jedynie w sieni dostawionej od strony zachodniej.

Architektura - dwór

Około 1910 roku niewielką parcelę nad rzeką Okrzejką zakupił Adam Herse z przeznaczeniem dla swojej córki Wandy. Wzniósł tam murowany dwór, w którym Wanda mieszkała aż do swojej śmierci w 1954 roku. Jeszcze przed 1915 rokiem w Życzynie funkcjonował przytułek dla bezdomnych chłopców oraz schronisko dla pracownic firmy „Bogusław Herse”. Z inicjatywy Wandy Herse w jednym z zabudowań powstała kaplica rzymskokatolicka, co przyczyniło się do późniejszego utworzenia parafii w Życzynie.

Dwór jest murowany, parterowy, otynkowany, z użytkowym poddaszem. Został założony na planie prostokąta i obecnie pozostaje własnością prywatną.

Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat garwoliński, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

31 lipiec 2026
Pałac w Życzynie
Pałac w Życzynie, 1981 r.
Źródło: Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
Pałac w Życzynie
Pałac w Życzynie, 1981 r.
Źródło: Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
Pałac w Życzynie
Pałac w Życzynie, 1981 r.
Źródło: Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
Pałac w Życzynie
Pałac w Życzynie, 1981 r.
Źródło: Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
przebudowany pałac w Życzynie
Przebudowany pałac w Życzynie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
przebudowany pałac w Życzynie
Przebudowany pałac w Życzynie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Dwór w Życzynie
Dwór w Życzynie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Dwór w Życzynie
Dwór w Życzynie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło