Przejdź do głównej treści

Dwór w Korytnicy

dwór w Korytnicy

Autor: Piotr Libicki, 2007 r.

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
415
Data wpisu do rejestru:
22 grudzień 1992
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Własność prywatna, niedostępny dla zwiedzających

Historia dworu w Korytnicy

Korytnica to wieś szlachecka o co najmniej XIII-wiecznym rodowodzie. Początkowo do majątku należała sama wieś Korytnica oraz powstała w XV wieku miejscowość Damianów. W kolejnych wiekach dobra uległy podziałowi na kilka części. Wyodrębniono m.in. dobra Korytnica–Damianów (części A i C), obejmujące wsie Korytnicę, Damianów, Psią Górkę oraz folwark Zielony Dwór; dobra Korytnica Biały Dwór (lit. B), obejmujące kolonię Korytnica, wieś Mroków, kolonię Dębniak, Damianów, Elżbietów oraz folwark Biały Dwór; a także część D, w skład której wchodziły folwarki Biały Dwór, Lisie Jamy oraz osada młyńska Dębniak. Z czasem części te ponownie scalono w jeden majątek.

Folwark Korytnica Zielony Dwór w 1883 roku zajmował obszar 1073 mórg i znajdował się po wschodniej stronie Korytki, w rejonie południowo- wschodniego krańca Woli Koryckiej Górnej. Z kolei folwark Korytnica Biały Dwór w tym samym czasie liczył 819 mórg.

W 1844 roku dobra Korytnica Biały Dwór nabyli Jakub i Józefa z Zielińskich Szymanowscy, którzy odnowili podupadły majątek i dokupili kolejne grunty. W 1854 roku przyłączono do niego m.in. kolonie Mroków i Korytnica, osadę młyńską Dębniak, Elżbietów, Lasy Damianowskie oraz folwark Lisie Jamy. W 1855 roku Szymanowscy sprzedali dobra i powrócili do Warszawy. Nabywcą został Józef Longin Obrąpalski herbu Lubicz, dziedzic Jaktorowa, znany z rozwoju ogrodnictwa i sadownictwa – hodował nowe odmiany drzew i krzewów owocowych, zdobywając liczne nagrody.

W czasie powstania styczniowego w 1863 roku Biały Dwór został ograbiony i spalony. Obrąpalski zlecił wówczas budowę nowego, klasycystycznego dworu. Nie mając potomstwa, wraz z żoną Felicjanną przyjął na wychowanie osieroconą Józefę Wyczółkowską – córkę powstańca Pawła Wyczółkowskiego. Józefa była bliską krewną malarza Leona Wyczółkowskiego, który w latach 1892–1895 często gościł w korytnickim dworze.

Józefa wyszła za Michała Turbojskiego i w dniu ich ślubu stała się jedyną spadkobierczynią dóbr. W 1888 roku urodziła syna Stefana Michała, lecz dwa lata później zmarła. Michał Turbojski zarządzał majątkiem do 1911 roku, po czym przekazał go synowi. Stefan ożenił się z Zofią z Ujejskich i zmarł w 1933 roku. Majątek odziedziczyły jego córki: Irena Halina i Halina Krystyna. Irena wyszła za Stanisława Benedykta Zaorskiego, z którym miała syna Jacka Stefana. Stanisław, syn Wacława, właściciela majątku Byliny Stare, był z zawodu ichtiologiem. 

Dalsza część historii dworu w Korytnicy

Dzięki jego inicjatywie w folwarkach Biały Dwór i Lisie Jamy powstały stawy rybne. Był także podporucznikiem rezerwy Wojska Polskiego i uczestniczył w kampanii wrześniowej 1939 roku. Po kapitulacji dostał się do niemieckiej niewoli, z której powrócił dopiero w 1946 roku. W okresie jego nieobecności majątkiem samodzielnie zarządzała Irena Zaorska. Aktywnie angażowała się w działalność konspiracyjną, wspierała żołnierzy Armii Krajowej, współpracowała z Franciszkiem Jaskólskim ps. „Zagończyk” oraz ukrywała poszukiwanych żołnierzy i rannych w zabudowaniach folwarku oraz w samym Białym Dworze.

Młodsza z sióstr Turbojskich – Halina – uczęszczała w czasie okupacji na tajne komplety i również działała w konspiracji. W 1944 roku wzięła udział w Powstaniu Warszawskim jako harcerka XI Warszawskiej Żeńskiej Drużyny Harcerskiej im. Zawiszy Czarnego. Po jego upadku została wywieziona na roboty przymusowe do Niemiec i powróciła do kraju w 1946 roku.

W 1944 roku Irena Zaorska wraz z siedmioletnim synem Jackiem opuściła Korytnicę w obawie przed nadchodzącą Armią Czerwoną.

Początkowo schroniła się w rodzinnym majątku męża w Bylinach Starych, a następnie wyjechała do Łodzi. Stanisław Zaorski dotarł tam po wojnie, jednak zmarł w 1950 roku wskutek wycieńczenia organizmu.

Po wojnie majątek został przejęty przez państwo w ramach reformy rolnej. Ziemia została rozparcelowana, a dwór i zabudowania folwarczne przeszły pod zarząd PGR. W Białym Dworze mieściły się kolejno magazyn zboża, siedziba Gromadzkiej Rady Narodowej, a od lat 50. XX wieku szkoła podstawowa. W 1995 roku obiekt przejęła osoba prywatna, która przeprowadziła jego gruntowną renowację. Obecnie dwór pozostaje w rękach prywatnych i nie jest udostępniany zwiedzającym.

Historia po 1945 roku

Po wojnie majątek został przejęty przez państwo w ramach reformy rolnej. Ziemia została rozparcelowana, a dwór i zabudowania folwarczne przeszły pod zarząd PGR. W Białym Dworze mieściły się kolejno magazyn zboża, siedziba Gromadzkiej Rady Narodowej, a od lat 50. XX wieku szkoła podstawowa. W 1995 roku obiekt przejęła osoba prywatna, która przeprowadziła jego gruntowną renowację. Obecnie dwór pozostaje w rękach prywatnych i nie jest udostępniany zwiedzającym.

Architektura

Dwór, znany jako „Biały Dwór”, został wzniesiony w 1868 roku dla Józefa Longina Obrąpalskiego, najprawdopodobniej według projektu Adolfa Wolińskiego z pracowni Henryka Marconiego. Jest to budowla murowana z cegły, o klasycystycznej formie, na planie prostokąta. Część centralna dworu jest piętrowa, z czterokolumnowym portykiem toskańskim na osi. Nad portykiem znajduje się balkon z wystawką zwieńczoną trójkątnym frontonem. Po bokach elewacji frontowej rozmieszczono po cztery duże, prostokątne okna, ozdobione gzymsami. Okna piętra oraz drzwi zakończone są półkoliście. Elewacja ogrodowa posiada taras z balustradą tralkową oraz symetryczny układ okien i drzwi. Skromną dekorację budynku uzupełniają pilastry i gzymsy. Po bokach dworu znajdują się murowane przybudówki. Dach jest dwuspadowy.

Ciekawostki
  1. W 1794 roku w korytnickim Białym Dworze kwaterował gen. Tadeusz Kościuszko wraz z Julianem Ursynem Niemcewiczem oraz sztabem dowódców. To właśnie stąd wyruszyły polskie oddziały w kierunku Podzamcza i Maciejowic, gdzie dopełniły się losy I Rzeczypospolitej.
  2. Obecnie w Korytnicy funkcjonuje Parafialne Muzeum Ziemi Trojanowskiej, w którym prezentowana jest ekspozycja poświęcona rodzinie Turbojskich – ostatnich właścicieli Białego Dworu.
Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat garwoliński, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

19 sierpień 2021
dwór w Korytnicy
Dwór w Korytnicy, 1985 r.
Źródło: Jadwiga Sitnicka, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Korytnicy
Dwór w Korytnicy, 1985 r.
Źródło: Jadwiga Sitnicka, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Korytnicy
Dwór w Korytnicy, 1991 r.
Źródło: Joanna Scheer, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Korytnicy
Dwór w Korytnicy, 1991 r.
Źródło: Joanna Scheer, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Korytnicy
Dwór w Korytnicy, 1991 r.
Źródło: Joanna Scheer, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Korytnicy
Dwór w Korytnicy, 2007 r.
Autor: Piotr Libicki