Przejdź do głównej treści

Pałac w Trojanowie

pałac w Trojanowie

Autor: Jakub Jagiełło, 2026 r.

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Pałac
Numer rejestru zabytków:
A-351 (dwór i park), A-413 (folwark)
Data wpisu do rejestru:
31 grudzień 1983
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Hotel i restauracja

Historia pałacu w Trojanowie

Trojanów to miejscowość o korzeniach sięgających średniowiecza, wzmiankowana już w XIV wieku jako wieś szlachecka. Najstarszym znanym właścicielem, działającym w XV wieku, był Mikołaj Powała z Taczewa herbu Ogończyk – jeden z najwybitniejszych rycerzy królewskich, uczestnik bitwy pod Grunwaldem.

W kolejnym stuleciu dobra stały się gniazdem rodowym Trojanowskich, wywodzących się od wspomnianego Mikołaja Powały. W połowie XVII wieku założono tu folwark, a wraz z upływem lat majątek zaczął często zmieniać właścicieli i dzielić się na części. Obok Trojanowskich pojawiali się tu kolejno m.in. Chomętowscy, Wyrzykowscy, Trzcińscy i Zgliczyńscy.

Za czasów Zgliczyńskich dobra stopniowo popadały w zadłużenie, co doprowadziło w 1812 roku do ich licytacji. Nabywcą został Adam Mikołaj Mędrzecki (ok. 1760–1832), uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, później wysoki urzędnik sądowy i od 1827 roku sędzia pokoju powiatu żelechowskiego. Po jego śmierci Trojanów odziedziczył syn, Ludwik Robert (ok. 1790–1868), również pełniący funkcję sędziego pokoju. Następnie, w wyniku koligacji rodzinnych, dobra przeszły w ręce Ordęgów, którzy dzielili życie między Trojanów a Dudki.

W 1891 roku Bronisław Ordęga uruchomił w majątku stację ogierów oraz duże gospodarstwo rybne. Działał w organizacjach ziemiańskich i wspierał inicjatywy społeczne, m.in. otwarcie biblioteki ludowej w 1899 roku.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku majątek został splądrowany przez okoliczną ludność. Po śmierci Bronisława w 1922 roku dobra przejął jego syn, Stanisław Maciej Ordęga, z którego inicjatywy powstała pierwsza szkoła powszechna w Trojanowie, urządzona w dworskich czworakach.

Ostatnią właścicielką była od 1934 roku Bronisława z Ordęgów (1891–1948), żona Adama Chłapowskiego herbu Dryja (1881–1937). W tym okresie majątek znajdował się w trudnej sytuacji finansowej i był zarządzany przez Złotowskiego oraz Remiszewskiego. Starając się ratować sytuację, Bronisława prowadziła w pałacu pensjonat, zorganizowała warsztat tkacki oraz piekarnię dostarczającą wypieki do Warszawy. Nie zdołało to jednak zapobiec zadłużeniu i w 1939 roku, z inicjatywy Banku Gospodarstwa Krajowego, przeprowadzono częściową licytację majątku.

Podczas II wojny światowej dobra objął zarząd niemiecki. Bronisława pozostała w Trojanowie, działała w lokalnym oddziale RGO oraz wspierała konspirację AK. Po wejściu Armii Czerwonej w 1944 roku majątek przejęły władze komunistyczne. Była właścicielka została usunięta z dworu, a następnie na krótko osadzona w areszcie w Garwolinie. Później zamieszkała w Oławie.

Historia po 1945 roku

Po wojnie majątek rozparcelowano, a w pałacu ulokowano oddział Państwowego Gospodarstwa Rybackiego w Rykach. W 1961 roku dawne zabudowania przekazano Gromadzkiej Radzie Narodowej w Trojanowie. W kolejnych latach w pałacu mieściły się: Prezydium GRN, komisariat Milicji Obywatelskiej, poczta, biblioteka oraz ośrodek zdrowia, a na piętrze urządzono mieszkania. W latach 70. XX wieku rozebrano dawną kuchnię pałacową, zastępując ją garażem. Pod koniec XX wieku urzędy stopniowo opuszczały dwór; w 1997 roku przeszedł on pod zarząd Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. W 2004 roku stał się własnością prywatną, a od 2008 roku zarządza nim spółka Trojanów Sp. z o.o. Już od 2004 r. trwały wstępne prace remontowe, które przyspieszyły w 2013 roku i doprowadziły do otwarcia w 2015 roku hotelu Talaria Ladies SPA. Obecnie w dworze nadal funkcjonuje hotel pod nazwą „Talaria Resort & SPA”.

Architektura

Pałac w Trojanowie wzniesiono w 1868 roku, najpewniej z inicjatywy Alfonsa Ordęgi. Autorstwo projektu przypisuje się profesorowi Bolesławowi Pawłowi Podczaszyńskiemu. Rezydencja posiada wydłużony korpus główny, przykryty dachem dwuspadowym o niewielkim okapie, co przywodzi na myśl tradycyjną siedzibę ziemiańską. Zróżnicowana kompozycja obejmuje część parterową oraz piętro z ryzalitem w elewacji frontowej, zwieńczonym szczytem dwuspadowego dachu. Podobny ryzalit znajduje się w elewacji ogrodowej; w górnej kondygnacji zastosowano motyw serliany. W półkolistej arkadzie umieszczono monogram „ABO”, a poniżej, na gzymsie, widnieje data 1868.

Charakterystycznym elementem jest także kwadratowa w rzucie wieża widokowa (belweder), wyrastająca ponad dach i nawiązująca do popularnych rozwiązań willi włoskich. Pałac posadowiono na tarasach ziemnych; obmurowana fosa z mostkiem jest najprawdopodobniej reliktem wcześniejszego, obronnego założenia powiązanego z siedzibą Chomętowskich. Rezydencję otacza park datowany na przełom XVIII i XIX wieku.

Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat garwoliński, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

30 lipiec 2026
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 1983 r.
Źródło: J. Libera, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 2007 r.
Autor: Piotr Libicki
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 2008 r.
Autor: Andrzej Łuczyński
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Pałac w Trojanowie
Pałac w Trojanowie, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło