Przejdź do głównej treści

Pałac w Kołbieli

pałac w Kołbieli

Autor: Jakub Jagiełło, 2026 r.

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Pałac
Numer rejestru zabytków:
189/768
Data wpisu do rejestru:
26 wrzesień 1967
Stan zachowania:
W remoncie
Zastosowanie:
Własność prywatna

Historia pałacu w Kołbieli

Najstarsza wzmianka o wsi pochodzi z 1620 roku i wiąże się z osobą Bartłomieja Grabianki herbu Leszczyc. W tym czasie nabył on od swoich braci, Marcjana i Jana, udziały w Starej Wsi, Kołbieli oraz Goździe, doprowadzając do scalenia rozdrobnionych wcześniej części w jeden majątek. Stara Wieś od początku pozostawała w ścisłym związku z Kołbielą, która pełniła funkcję głównego ośrodka dóbr.

Historia samej Kołbieli sięga XV wieku, kiedy należała ona do rodu Kołbielskich herbu Jasieńczyk. W 1407 roku ufundowali oni kościół, w 1476 roku otrzymali przywileje od księcia Janusza Mazowieckiego, a w 1532 roku doprowadzili do lokacji miasta Kołbiel. W pierwszej połowie XVI wieku potomkowie Erazma Kołbielskiego podzielili dobra pomiędzy licznych spadkobierców, co doprowadziło do ich znacznego rozdrobnienia oraz częstych sporów własnościowych. W 1598 roku część Kołbieli nabył Bartłomiej Grabianka Starszy.

Jego syn, Bartłomiej Grabianka Młodszy, pełniący funkcję sekretarza królewskiego od 1623 roku oraz stolnika czerskiego od 1630 roku, był właścicielem Starej Wsi i przyległego Gozdu. Około 1660 roku syn Bartłomieja Młodszego, Franciszek Wojciech Grabianka, objął już całość dóbr kołbielskich. Na mocy testamentu z 1714 roku przekazał on Antoniemu Grabiance Starą Wieś, Kołbiel, Gozd i Borów. W kolejnych latach majątek wielokrotnie dzielono i scalano. Ostatnim z rodu Grabianków, który skupił w swoim ręku całość dóbr obejmujących Starą Wieś, Kołbiel, Gozd, Glinę i Borów, był Jacenty Grabianka, starosta mszański. W 1791 roku sprzedał on majątek Bogusławowi de Glave.

Pod koniec XVIII wieku właścicielami dóbr zostali Chrzanowscy herbu Korab. W 1822 roku Walenty Markowski herbu Bończa, sędzia pokoju od 1818 roku i poseł powiatu łukowskiego od 1820 roku, nabył majątek od Józefa Chrzanowskiego. Markowski był dwukrotnie żonaty z córkami Chrzanowskiego – Kunegundą i Zuzanną. W późniejszym czasie oddał on dobra w dzierżawę Józefowi Dąbrowskiemu, który w 1832 roku występował już w źródłach jako dziedzic Kołbieli.

W 1866 roku majątek przeszedł w ręce Józefa Zamoyskiego, prezesa Warszawskiego Towarzystwa Wyścigowego, jednego z inicjatorów powołania Towarzystwa Kredytowego m.st. Warszawy, zaangażowanego w budowę Kolei Nadwiślańskiej. Zamoyski, uznawany za znakomitego agronoma i hodowcę koni, prowadził w Starej Wsi nowoczesne i wzorcowe gospodarstwo rolne, hodowlane oraz przemysłowe. Przez pewien czas funkcjonowała tu również szkoła dla młodzieży magnackiej, wyróżniająca się wysokim poziomem nauczania.

Po bezdzietnej śmierci Józefa Zamoyskiego dobra objął jego brat Tomasz, a następnie syn Tomasza – Maurycy Zamoyski (1871–1939), wybitna postać życia politycznego i publicznego II Rzeczypospolitej. Był on współpracownikiem Romana Dmowskiego, działaczem Ligi Narodowej, wiceprezesem Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu w czasie I wojny światowej, reprezentantem sprawy polskiej na arenie międzynarodowej oraz kandydatem na urząd prezydenta RP w 1922 roku. Jako piętnasty ordynat zamojski zarządzał majątkiem do 1939 roku, kiedy to dobra przestały znajdować się w rękach rodziny Zamoyskich.

W czasie II wojny światowej pałac został zajęty przez żandarmerię niemiecką.

Historia po 1945 roku

Bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych w pałacu funkcjonował radziecki szpital polowy. Następnie majątek przejął Skarb Państwa, a pałac stał się własnością Gminnej Rady Narodowej. Umieszczono w nim szkołę podstawową, a do 1950 roku działała tu Szkoła Administracji Handlowej, przekształcona później w zawodową szkołę Ministerstwa Przemysłu Drobnego i Rzemiosła. W 1959 roku mieściła się tu Zasadnicza Szkoła Zawodowa o profilach mechanicznym i krawieckim oraz liceum mechaniczne. W 1968 roku przeprowadzono remont pałacu, a od 1977 roku obiekt był użytkowany przez Zespół Szkół Zawodowych.

W 2017 roku pałac został sprzedany nowemu właścicielowi, który zaplanował jego kompleksową modernizację z przeznaczeniem na obiekt konferencyjny z zapleczem hotelowym, restauracją oraz basenem.

Obecnie pałac jest remontowany.

Architektura

Pałac w Starej Wsi został wzniesiony około 1866 roku według projektu Leandra Marconiego, na miejscu wcześniejszego drewnianego dworu z XVII–XVIII wieku. Obiekt reprezentuje nurt neorenesansowy, charakterystyczny dla prowincjonalnej architektury rezydencjonalnej drugiej połowy XIX wieku, inspirowanej włoskimi założeniami willowymi.

Pałac został założony na planie prostokąta; jest piętrowy, podpiwniczony, o zwartej bryle urozmaiconej bocznymi ryzalitami. Usytuowano go na osi północny wschód – południowy zachód, z elewacją frontową skierowaną ku północnemu zachodowi, natomiast elewacją ogrodową z tarasem – ku południowemu wschodowi. Oś elewacji frontowej akcentuje parterowy portyk kolumnowy z dwiema kolumnami jońskimi oraz odpowiadającymi im pilastrami, podtrzymującymi balkon.

Naroża budynku zostały boniowane, a okna ujęto w dekoracyjne obramienia; w dolnej kondygnacji zwieńczone są naczółkami zamkniętymi odcinkowymi łukami. Niewykluczone, że portyk joński został dobudowany na początku XX wieku. Elewacja ogrodowa wyposażona jest w taras z kamienną balustradą tralkową, dekorowaną żeliwnymi wazami, otwarty na park trójbiegowymi kamiennymi schodami.

W przypałacowym parku zachował się granitowy obelisk wzniesiony ku czci hrabiego Józefa Zamoyskiego, z inskrypcją upamiętniającą jego działalność gospodarczą w latach 1866–1878.

Ciekawostki
  • 22 września 1939 roku z pałacowego balkonu przemawiał Adolf Hitler do żołnierzy Wehrmachtu, w przeddzień bitwy o Warszawę, wręczając pierwsze odznaczenia wojenne.
  • Na cmentarzu przykościelnym w Kołbieli znajduje się nagrobek Marcina Chrzanowskiego w formie obelisku, ozdobiony motywami kolumn, waz oraz wizerunkiem zmarłego. Na cmentarzu parafialnym zachowała się natomiast klasycystyczna kaplica grobowa Zamoyskich z końca XIX wieku, górująca nad nekropolią. Murowaną kaplicę wzniesiono według projektu W. Strzałkowskiego, a jej realizację przypisuje się N. Nowakowskiemu. Spoczywa w niej m.in. Maria Pelagia Zamoyska, zmarła w 1882 roku w wieku trzech lat na skutek ukąszenia przez żmiję.
Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat otwocki, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

04 sierpień 2026
Pałac w Kołbieli
Pałac w Kołbieli, Lata 1939-1941
Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna
Pałac w Kołbieli
Pałac w Kołbieli, 1942 r.
Źródło: Warschau unter deutscher Herrschaft : Deutsche Aufbauarbeit im Distrikt Warschau : Im Auftrage des Gouverneurs des Distrikts Warschau Ludwig Fischer unter Benutzung amtlicher Unterlagen
Pałac w Kołbieli
Pałac w Kołbieli, 1977 r.
Źródło: Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
Pałac w Kołbieli
Pałac w Kołbieli, 1977 r.
Źródło: Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
Pałac w Kołbieli
Pałac w Kołbieli, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Pałac w Kołbieli
Pałac w Kołbieli, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Pałac w Kołbieli
Pałac w Kołbieli, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło
Pałac w Kołbieli
Pałac w Kołbieli, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło