Dwór w Lechanicach

Po 1945 roku majątek rozparcelowano. Dwór przejęła gmina i zlokalizowała w nim sklep oraz wiejski dom kultury. Później obiekt został opuszczony i zdewastowany. W 1994 roku dwór kupił Józef Śnieciński, który go częściowo wyremontował (dachy, elewacje). Obecnie obiekt nadal jest własnością prywatną, jednak wygląda na porzucony. Wnętrza znajdują się w stanie surowym.

Dwór został rozbudowany w 1918 roku przez Brzezińskich. Architektem był Apoloniusz Nieniewski (1856-1922). Wcześniejszy budynek był o wiele skromniejszy, co jest widoczne na zdjęciach z 1907 roku. Nowego dworu nie da się sklasyfikować według żadnego stylu architektonicznego. Jest to konglomerat wielu form i budynków. Lewa strona przypomina szczyt wiejskiej chaty, nakrytej dachem naczółkowym. Prawa to nakryty, również dachem naczółkowym, wyższy o kondygnację spichlerz, z nadwieszoną drewnianą galeryjką. Pośrodku budynku stoi niewysoka wieża ratusza o ściętych narożach, która nakryta jest uskokowym daszkiem z iglicą. Obok znajduje się zadaszone wejście do kapliczki o czterech drewnianych słupach. Wszystko spina parterowy korpus nakryty trójspadowym dachem.

Kazimierz Brzeziński aktywnie wspierał lokalną społeczność. Finansował budowę szkoły we Wrociszewie, był członkiem Rady Gminnej, a w 1925 roku założył w Lechanicach Kasę Stefczyka. Dzięki jego inicjatywie powstał związek zawodowy pracowników dworu. Należał do Stronnictwa Narodowego, od 1928 roku był jego członkiem, a od 1929 roku prezesem w powiecie grójeckim. Brzeziński organizował spotkania i odczyty na temat nowoczesnego rolnictwa oraz pisał broszury, poświęcone temu zagadnieniu. Wspierał edukację młodzieży, w tym Stefana Wyszyńskiego, syna organisty Stanisława Wyszyńskiego. Był także zapalonym tenisistą, brydżystą i człowiekiem o dużej kulturze osobistej.

W 1920 roku został pełnomocnikiem Komitetu Obrony Państwa w gminie Nowa Wieś. W czasie II wojny światowej działał w konspiracji, współpracując z AK. Przewodził Komisji Gospodarczej Obwodu AK w Grójcu, organizował tajne nauczanie i pomagał ukrywającym się osobom. W jego majątku działała radiostacja i pole zrzutowe. Od 1939 roku pełnił funkcję wiceprezesa, a od 1942 roku prezesa konspiracyjnego Zarządu Okręgu SN Warszawa Ziemska.

W 1945 roku Kazimierz Brzeziński wraz z rodziną został zmuszony do opuszczenia majątku w Lechanicach. Liczył na szybki powrót, lecz rzeczywistość okazała się inna. W Warszawie zamieszkał z żoną i córką w niewielkim mieszkaniu przy Alejach Jerozolimskich. Był regularnie nękany przez SB. Pracował jako urzędnik w prywatnej firmie budowlanej, a później w Zrzeszeniu Przetwórstwa Zbożowego. Brzeziński został aresztowany, a jego żona i córka wyjechały do Szczecina. W 1950 roku, dzięki wstawiennictwu kardynała Wyszyńskiego, opuścił więzienie, ale jego zdrowie było zrujnowane. Samotny i schorowany, zamieszkał u sióstr w Otwocku, nieustannie wracając myślami do Lechanic.

Wiosną 1965 roku, po 20 latach, postanowił po raz ostatni zobaczyć swój rodzinny majątek. Dotarł do Grzegorzewic, skąd ujrzał wieżę dworu, ale, ze względu na pogarszający się stan zdrowia zrezygnował z dalszej podróży. W tym samym roku zmarł.

W dziejach lechanickiego dworu wyjątkowe miejsce zajmuje postać generała brygady Wojska Polskiego Adama Kicińskiego, urodzonego tutaj w 1872 roku. Jego ojcem chrzestnym został Piotr Wysocki, bohater powstania listopadowego i bliski przyjaciel rodziny. Po powrocie z syberyjskiego zesłania w 1857 roku, często odwiedzał Lechanice i właśnie jego autorytet w dużej mierze ukształtował patriotyczne wychowanie przyszłego generała.

W takiej atmosferze, pełnej powstańczych wspomnień i żywej tradycji rodzinnej, dorastał jeden z najwybitniejszych oficerów ułanów II Rzeczypospolitej. Adam Kiciński przeszedł długą drogę od młodego oficera armii austro-węgierskiej, poprzez walki na froncie Wielkiej Wojny, aż po udział w tworzeniu odrodzonego Wojska Polskiego. W roku 1924 otrzymał stopień generała brygady i zapisał się w historii jako wybitny znawca kawalerii oraz współtwórca polskich sił zbrojnych.

Warto dodać, że ród Kicińskich, obecny w Lechanicach od początku XIX wieku, wielokrotnie potwierdzał swoje przywiązanie do polskości, aktywnie uczestnicząc w narodowych zrywach i życiu społecznym regionu.

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat grójecki, wyd. II, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska