Dwór w Gryżynie

Gryżyna występuje w dokumentach co najmniej od 1296 roku, kiedy to zapadł wyrok zakazujący mieszkańcom Gryżyny łowienia ryb w jeziorze Wonieść. Natomiast w 1408 roku Wojsław z Gryżyny, sędzia poznański, otrzymał od benedyktynów z Lubinia prawo łowienia ryb małymi sieciami w tym samym jeziorze. W XVI wieku własność Borków Gryżyńskich, następnie Borków Gostyńskich, od 1543 roku Staręskich, od 1580 roku Gołutowskich, od 1651 roku Mąkowskich, od 1713 roku Wyskotów-Zakrzewskich, od 1786 roku Wierusz-Kowalskich, a od 1838 roku i aż do drugiej wojny światowej Lossowów, z których Aleksander (ur. 1910), syn Józefa, żołnierz NOW i AK, został rozstrzelany przez Niemców w czasie powstania warszawskiego.

W roku 1939 właścicielem Gryżyny był Józef Lossow. Majątek w 1926 roku liczył 661 hektarów i miał gorzelnię.

Niskim parterem, bardzo wysokim łamanym dachem polskim z wystawką nad wejściem na osi dwór w Gryżynie przypomina długi szereg polskich dworów późnobarokowych, jak choćby dwory w Radzewie czy Prochach, czasami wzbogaconych alkierzami, jak w Siedmiorogowie, Koszutach czy Studzieńcu. Na frontonie data 1793.

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2002.
Zdjęcie: Piotr Libicki, lata 90. XX w.