Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Donimierzu

Donimierz, dawniej podzielony na Donimierz Duży (Gross Dennemörse) i Donimierz Mały (Klein Dennemörse), wywodzi swoją nazwę od starosłowiańskiego imienia Donimir. Pierwsza wzmianka źródłowa o miejscowości pochodzi z 1570 roku, kiedy pobór podatkowy płacili Jan, Wojciech i Maciej Donimirscy. Od najdawniejszych czasów obie części należały do urzędu leśnego w Gdańsku. Własność nadano śląskiemu dowódcy najemników Brochwiczowi, od którego wywodzili się późniejsi właściciele Donimirscy herbu Brochwicz. Herb ten, przedstawiający jelenia ze srebrnym półksiężycem i gwiazdą, zaliczany jest do najstarszych w Polsce; występuje już w 1268 roku na pieczęci Sobiesława z rodu Brochwiczów.

W XVI i XVII wieku Donimierz należał do Donimirskich Brochwiczów, a według protokołu wizytacyjnego z 1600 roku posiadłości trzymali Jan i Mateusz Donimirscy. W 1625 roku wieś ucierpiała wskutek najazdu Szwedów, którzy zrabowali konie, bydło i drób z majątku Warzewskich. W okresie potopu (1656–1660) wojska Jana Lanckorońskiego oraz oddziały szwedzkie ponownie ograbiły i zniszczyły miejscowość.

Donimierz zyskał na znaczeniu, gdy przez wieś poprowadzono szlak pocztowy Berlin–Królewiec. Funkcjonowały tu aż trzy karczmy oraz stacja pocztowa, jedyna w regionie poza Kielnem. W 1682 roku odnotowano istnienie młyna wodnego nad Gościciną. W tym samym czasie Donimierz liczył 141 katolików w 17 domach w Dużym Donimierzu oraz 128 katolików i 10 ewangelików w 11 domach w Małym Donimierzu.

W 1760 roku majątek po ojcu Macieju odziedziczył Reinhold Warszewski (Maciej Rajnold Warewski). Jego żoną była Anna z domu Żelewska. W 1781 roku Mały Donimierz odziedziczył ich syn Feliks. Duży Donimierz należał do Floriana Łyśniewskiego i Jana Fryderyka Janowic / Janowskiego (von Jannewitz), a część majątku dzierżawił pocztmistrz Carl Riss (Karol Ritz ?). W latach 1780-1781 jako właścicielka Małego Donimierza wymieniana jest wdowa Dorota Warzewska, a Wielkiego Donimierza Marianna Łyśniewska z domu Płachecka, wdowa po Florianie. W 1789 roku w Dużym Donimierzu istniało 28 domostw (dymów), a w Małym 18.

W 1794 roku właścicielem Dużego Donimierza był von Fölkersamb. Wywodził się ze starej, szlacheckiej rodziny, która w XVIII wieku pojawiła się w ziemi lęborskiej. W 1832 roku jako właścicieli wymienia się spadkobierców Fölkersambów. Według innych źródeł ostatnim właścicielem Dużego Donimierza od 1793 roku był Michael Ernst von Jannewitz.

W 1806 roku właścicielem Małego Donimierza pozostawał Feliks von Warszewsky. W 1832 roku właścicielem był Michael von Zelewski (Michał Żelewski).

W drugiej połowie XIX wieku właścicielami byli także Eugeniusz Gregor oraz Augustyn Dąbrowski. W tym czasie majątek obejmował 359 ha ziemi (258 ha gruntów ornych, 26 ha łąk, 26 ha pastwisk oraz 45 ha lasów) oraz rozwiniętą hodowlę: 124 sztuki bydła, 17 koni, 63 owce i 68 świń. Funkcjonowała tu również cegielnia parowa, świadcząca o nowoczesnym podejściu do gospodarki.

Na przełomie XIX i XX wieku pojawia się także Stefan Dąbrowski, właściciel ziemski z Dużego Donimierza, który w 1920 roku został pierwszym starostą wejherowskim.

Historia po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej Donimierz Duży i Mały straciły charakter majątków ziemskich.

W Małym Donimierzu znajdował się dziś już nieistniejący dwór rodziny Żelewskich. Po dworze Żelewskich, rozebranym w latach 80. XX wieku, nie udało się jak dotąd odnaleźć fotografii przedstawiającej go w całości. Zachowały się jedynie dwa zdjęcia ukazujące fragmenty jego elewacji.

Ponadto tuż przy drodze w Małym Donimierzu stał dom rodziny Szews, który na fotografiach z lat 30. wygląda jak dwór lub budynek stylizowany na dworski (obecnie nieistniejący). Na działce po tym obiekcie znajduje się dziś dom Józefa Saplety, wzniesiony częściowo na miejscu dawnego dworu, z wykorzystaniem materiału pozyskanego z rozbiórki przeprowadzonej w latach 1974–1978.

Z kolei w Dużym Donimierzu zachował się dwór Gregorów (obecnie własność rodziny Trepczyk). Od lat 50. do 1970 roku pełnił on funkcję tzw. „porodówki”, w której urodził się m.in. znany muzyk z Pobłocia, Maciej Miecznikowski.

Istniał również czwarty obiekt dworski, który spłonął w wyniku uderzenia pioruna w latach 50. XX wieku. Był to dwór Dąbrowskich; niedawno udało się odnaleźć fotografię rodzinną wykonaną na tle tego budynku.

Architektura

Dwór wybudowano na przełomie XIX i XX wieku w północno-wschodniej części parku; szczytem zwrócono go w stronę drogi Węgornia–Rozłazino. Zaplanowano go na rzucie zbliżonym do litery „T”, z trójtraktowym układem wnętrz i wyraźnie wysuniętym ryzalitem frontowym. Dwór jest jednokondygnacyjny, z użytkowym poddaszem i częściowym podpiwniczeniem. W latach 60. XX wieku dobudowano salę jadalną oraz przeszklony łącznik z osobnym wejściem. Całość posadowiono na wysokim cokole z cegły i kamienia. Elewacje otynkowano, zachowując skromną dekorację: prostokątne płyciny podokienne oraz drewniane okiennice od strony północnej. Od frontu umieszczono półkoliste okno hallu i wejście z szerokimi, wachlarzowymi schodami. Skrzydła boczne ukształtowano niesymetrycznie; południowo-zachodnie rozbudowano w późniejszym etapie. Łącznik i sala jadalna mają uproszczoną formę, z drewnianymi, przeszklonymi elewacjami i wysokim cokołem.

Ciekawostki
  1. W Donimierzu odkryto groby skrzynkowe z urnami twarzowymi z okresu wczesnej epoki żelaza. Jedna z urn, zdobiona geometrycznie stylizowanym naszyjnikiem, została opisana w publikacji naukowej z 1894 roku.
  2. Porucznik rezerwy Roman von Dombrowski, syn rentiera Augusta von Dombrowskiego z Dużego Donimierza, został odznaczony Żelaznym Krzyżem II klasy.
Źródła wiedzy

    Zdjęcia:

    • Radosław Kamiński, 2025 r.

    Data publikacji artykułu:

    29 czerwiec 2026