Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Częstkowie

Wieś Częstkowo pierwotnie należała do komornictwa mirachowskiego. W 1374 roku została nadana przez Zakon Krzyżacki na prawie magdeburskim, co zapoczątkowało nowy etap jej rozwoju. Już wcześniej, w 1357 roku, część Częstkowa znalazła się w rękach rycerskich; jej właścicielem został rycerz Bronko. W 1459 roku wieś objął Bartosz, a następnie Częstkowo stało się typową wsią szlachecką.

Około 1600 roku miejscowość była podzielona na sześć udziałów szlacheckich, co było charakterystyczne dla struktury własności w tym okresie.

Według katastru kontrybucyjnego z 1772/1773 roku właścicielem Częstkowa był Ignacy Graf v. Prebendow (Przebendowski). Właścicielką Częstkowa według protokołów wizytacyjnych biskupa włocławskiego z lat 1780-1781 była Bernardyna Przebendowska.

Jeszcze w 1789 roku Częstkowo figurowało w dokumentach jako wieś szlachecka, w której znajdowało się 9 dymów (gospodarstw domowych).

Zgodnie ze spisem z 1879 roku właścicielem majątku była rodzina Przebendowskich (von Prebendow), a we wsi funkcjonował folwark. W 1806 roku jako właściciela wymienia się Ottona Alexandra von Keyserlingka. Do listopada 1877 roku Częstkowo pozostawało wsią dworską, z często zmieniającymi się właścicielami. W tym czasie nastąpiło przekształcenie osady w gminę wiejską, co zakończyło jej wielowiekową przynależność do dóbr szlacheckich.

Ostatnim przedwojennym właścicielem był Riegellman.

Historia po 1945 roku

Po 1945 roku obiekt pełnił funkcję gospodarstwa rolnego. Najpierw należał do rodziny Ziemannów, a następnie przeszedł w ręce rodziny Klawikowskich. Obecnie jest opuszczony, stanowi przedmiot rodzinnych negocjacji.

Architektura

Dwór został wybudowany na początku XX wieku. Zespół dworski zachował pierwotny układ, lecz pozostałe obiekty zostały przekształcone. Z kompozycji parkowej dotrwała kępa drzew przed elewacją zachodnią. Dwór posiada zwartą, półtorakondygnacyjną bryłę, nakrytą dachem dwuspadowym. Jest osadzony na piwnicy, wyraźnie wyniesionej ponad poziom gruntu, zwłaszcza po stronie zachodniej. Elewacja frontowa została zaprojektowana w układzie symetrycznym. Wyróżnia się rytmicznym rzędem wąskich, prostokątnych okien i wnęk, rozmieszczonych w obrębie półpiętra, które zostało optycznie wydzielone poziomym gzymsem ciągłym. Szczyt południowy ujęto płaskim gzymsem; w jego polu umieszczono dwie wnęki zamknięte półkoliście, tworzące spokojną, zharmonizowaną kompozycję architektoniczną.

Źródła wiedzy

Bibliografia:

  • Bolesław Bork, Szemud. Sztandar i herb gminy na tle dziejów wsi, parafii i samorządu lokalnego, Bojan 1994
  • Gminna ewidencja zabytków
  • Gminny program opieki nad zabytkami gminy Szemud na lata 2014-2017
  • Rembalski Tomasz, Własność szlachecka w północno-zachodnich powiatach prowincji Prusy Zachodnie w latach 1772-1834. Spisy, Gdańsk 2025

Zdjęcia:

  • Radosław Kamiński, 2026

Data publikacji artykułu:

29 czerwiec 2026