Dawny majątek Zamajdan, według danych hipotecznych nazywany Zamajdanami, położony był na górnym i dolnym tarasie moreny czołowej. W 1938 roku folwark Zamajdany (powiat nowomiński, gmina i parafia Wiązowna) obejmował obszar 412 morgów, w tym 127 morgów gruntów ornych i ogrodów, 18 morgów łąk, 133 morgi pastwisk, 121 morgów lasów oraz 12 morgów nieużytków. Mieszkały tu 53 osoby; istniały 2 budowle murowane i 8 drewnianych.
Pierwotnie dobra należały do Radziwiłłów. Pod koniec XIX wieku właścicielem został Leon Chrzanowski z Łaniowa herbu Suchekomnaty. To on założył park krajobrazowy i wzniósł murowany dwór, lokując zabudowania folwarczne na górnym tarasie, a dwór na dolnym. Około 1880 roku folwark spłonął. Przetrwał jedynie budynek czworaków, istniejący do końca I wojny światowej. Folwark odbudowano poniżej skarpy, obok dworu; w okresie międzywojennym na pierwszym piętrze budynku folwarcznego urządzono pokoje gościnne.
Leon Chrzanowski był postacią barwną i zasłużoną. Park w Olszynach założył z myślą o córce Halinie, chorej na malarię. Początkowo wykupił okoliczne lasy, wierząc w ich leczniczy wpływ. Po udanej kuracji stworzył pensjonat – ośrodek sanatoryjno-wypoczynkowy dla środowisk twórczych Warszawy w pobliskim Zagórzu. Pierwszą dyrektorką ośrodka była Karolina Szaniawska, matka dramaturga Jerzego Szaniawskiego, a następną Emilia Jackowska, siostrzenica Bolesława Prusa.
Ostatnią właścicielką przedwojenną była córka Leona Chrzanowskiego, Halina, która przejęła majątek w 1928 roku. Z Olszynami związana była aż do śmierci.
W czasie okupacji hitlerowskiej dwór w Zamajdanie-Olszynach odegrał wyjątkową rolę w dziejach Polskiego Państwa Podziemnego. Już od 6 listopada 1939 roku w folwarku mieściły się kolejno sztaby Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej. Przez ponad rok, do 5 stycznia 1940 roku, przebywał tu gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski „Torwid”, pierwszy dowódca i organizator podziemia. Od lutego 1940 roku zarówno Olszyny, jak i warszawskie mieszkanie Haliny Królikowskiej przy ul. Kieleckiej pozostawały do dyspozycji gen. Stefana Roweckiego „Grota”, który korzystał z nich do czerwca 1943 roku.
W dworze gościli także delegat rządu na kraj Jan Stanisław Jankowski, Roman Knoll – szef Departamentu Zagranicznego Delegatury Rządu na Kraj – oraz Zofia Kossak-Szczucka. Z jej inicjatywy, podczas spotkań odbywających się w Olszynach, narodziła się idea powołania Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Majątek był miejscem schronienia emisariuszy londyńskiej Delegatury Rządu na Kraj oraz Żydów, m.in. uciekinierów z getta w Falenicy.
Halina z Chrzanowskich Królikowska, działająca w konspiracji pod pseudonimem „Gaździna”, była jedną z najbardziej zasłużonych bohaterek tego miejsca. Już w latach 20. XX wieku prowadziła szeroką działalność społeczną: w 1924 roku zorganizowała Bibliotekę Powszechną im. Lelewela na warszawskim Starym Mieście, w 1937 roku stworzyła pierwszą w Polsce bursę dla dziewcząt ze wsi kształcących się w Warszawie, a wcześniej działała intensywnie w ruchu kółek rolniczych i kół gospodyń wiejskich. W czasie wojny była czynnym żołnierzem Armii Krajowej, niosła pomoc uchodźcom, literatom i dziennikarzom, ukrywała Żydów oraz osoby poszukiwane przez okupanta. W 1942 roku udzieliła schronienia Marii Rodziewiczównie. Za odwagę została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami (3 maja 1943) oraz Krzyżem Walecznych (październik 1944).
Sklep
Ogłoszenia
