Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Łaziskach

Folwark Łaziska powstał w XV wieku. Do lat 80. XVIII wieku wieś i folwark wchodziły w skład dóbr mińskich. W tym czasie właścicielami Łazisk, już jako odrębnego majątku, była rodzina Dembowskich. Tadeusz Dembowski herbu Jelita (1738–1809) był właścicielem dóbr do 1789 roku. Był polskim politykiem i działaczem państwowym, starostą jankowskim oraz zięciem ostatniego kasztelana czechowskiego Stefana Floriana Stanisława Dembowskiego herbu Jelita (1728–1802). Pełnił funkcję członka Komisji Wojskowej Obojga Narodów, uczestniczył w powstaniu kościuszkowskim i był członkiem Rady Najwyższej Narodowej. W 1806 roku wszedł w skład Izby Najwyższej Wojny i Administracji Publicznej w Warszawie, a następnie został dyrektorem skarbu Komisji Rządzącej. W latach 1807–1809 sprawował urząd ministra skarbu Księstwa Warszawskiego. Od 1794 roku zarządcą dóbr był Antoni Wolski.

Około 1790 roku nową właścicielką majątku została Eleonora Dembowska (1760–1837), szwagierka Tadeusza Dembowskiego, który był mężem jej siostry Józefy Dembowskiej (1760–1819). Majątek stanowił prawdopodobnie posag Eleonory lub dar ślubny. Eleonora wyszła za mąż za Jakuba Wodzickiego herbu Leliwa (1730–1805). W 1818 roku sprzedała dobra generałowi Aleksandrowi Rożnieckiemu. W 1841 roku majątek został nabyty na publicznej licytacji przez Anielę z hrabiów Jezierskich Scipio del Campo. Jej małżonek był właścicielem majątku Czarna. W wyniku kolonizacji części dóbr, a następnie uwłaszczenia chłopów, co znacznie obniżyło dochodowość majątku, Aniela zdecydowała się w 1868 roku sprzedać Łaziska. Następnie przeniosła się z rodziną do Warszawy, później do Lwowa, a pod koniec życia powróciła ponownie do stolicy. Została pochowana na Powązkach.

W 1871 roku Łaziska nabyli na licytacji Jan Gottlieb Langer (1814–1877), syn rolnika Krystiana Langera, oraz Rozalia z Suckertów (Sukertów), córka piekarza z podwarszawskiej Pragi. Jan Gottlieb w 1832 roku przybył do Warszawy, gdzie rozpoczął działalność w branży przewozowej, inwestując w dorożki kursujące po mieście oraz do miast sąsiednich, m.in. Petersburga, Kijowa i Wiednia. Zakupił Zajazd Furmański przy ul. Bielańskiej, który przebudował na Hotel de Paris, a obok wzniósł młyn i domy czynszowe. W 1864 roku wydał własnym kosztem, w języku niemieckim, Pamiętnik dorożkarza warszawskiego 1832–1857.

W 1873 roku majątek przeszedł na własność Szczepana Garczyńskiego, po czym nastąpiła jego parcelacja.

Od 1902 roku aż do końca istnienia folwarku właścicielami dóbr byli Łuniewscy. W tym roku majątek nabył Tymoteusz Łuniewski herbu Łukocz (1847–1905), gdy znajdował się on w bardzo złej kondycji. Był on znanym agronomem, etnografem, uczestnikiem powstania styczniowego z 1863 roku, współredaktorem encyklopedii rolniczych oraz członkiem petersburskiej Akademii Nauk. Prowadził długoletnie doświadczenia nad nowymi metodami uprawy ziemniaków, udoskonalał konstrukcję narzędzi rolniczych, zajmował się historią rolnictwa, etnografią, krajoznawstwem oraz poszukiwaniami archeologicznymi. Wraz z żoną Marią Izabelą Boglewską z Boglewic herbu Jelita (1859–?) ufundował w Łaziskach szkołę powszechną, w której nauczały ich córki.

Po śmierci Tymoteusza w 1905 roku właścicielami majątku zostali jego żona oraz dzieci: Maria Anna, primo voto Koźmińska, secundo voto Fonberg (1885–1975), Zofia Adela Fonberg (ok. 1890–?), Anna Stanisława (ok. 1890–?) oraz Michał Adam (1895–1974). Po śmierci Marii Łuniewskiej zarząd nad resztówką objęła córka Maria Anna Fonberg, której po powrocie z wojny pomagał brat Michał Adam.

Historia po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej dwór został częściowo rozebrany. Z czasem pozostałości popadły w ruinę. Do dziś zachowały się jedynie podwaliny głównej części budynku oraz fragmenty ścian, natomiast przybudówka znajduje się w średnim stanie i jest zamieszkała.

Architektura

Zespół dworsko-parkowy w Łaziskach obejmował dwór, którego główny korpus pochodził z końca XVIII wieku. Budynek wzniesiony pod koniec XIX wieku był drewniany, parterowy, otynkowany, przykryty dachem krytym gontem. Rozplanowany był na rzucie litery T. Od frontu do dworu dostawiony był ganek, wsparty na kolumnach, również przykryty dwuspadowym dachem gontowym.

Z zespołu dworskiego w Łaziskach zachowały się zabytkowe pomniki przyrody wraz z aleją lipową i parkiem. W 1865 roku w skład zabudowań dworskich, oprócz dworu, wchodziły m.in.: murowana oranżeria z dwoma murowanymi kominami, drewniany dom folwarczny o dwóch murowanych kominach, lodownia murowana z kamienia polnego, wewnątrz cembrowana drewnem, drewniany spichlerz i stodoła, drewniane – lecz z murowanymi słupami – holendernia i stajnia, a także kurniki i chlewy z desek. Wszystkie budynki były kryte gontem. Ponadto istniał ogród owocowy z około 500 drzewami owocowymi.

Ciekawostka

Do majątku na wypoczynek przyjeżdżał prof. Kuczewski.

Źródła wiedzy

Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026

Data publikacji artykułu:

14 maj 2026
dwór w Łaziskach 1976
Dwór w Łaziskach, 1976 r.
Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Łaziskach 1976
Dwór w Łaziskach, 1976 r.
Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Łaziskach 1976
Dwór w Łaziskach, 1976 r.
Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
dwór w Łaziskach 2012
Dwór w Łaziskach, 2012 r.
Autor: Andrzej Łuczyński
dwór w Łaziskach 2015
Dwór w Łaziskach, 2015 r.
Autor: Paweł Ajdacki