Przejdź do głównej treści

Historia dworu w Odrzywołku

W XV wieku Odrzywołek należał do starosty czerskiego Marcina Dobrzyszewskiego herbu Łada, który nazwał sam siebie Marcinem Łoskim z Dobrzyszewa. Z czasem przybrał nazwisko Odrzywolskich. Marcin miał syna Jana, ten z kolei miał dwóch synów – Stanisława i Prokopa. W 1553 roku zawarł z nimi umowę dotyczącą dóbr: Dobrzyszewo, Odrzywołek i Skuł. Stanisław zmarł jeszcze w tym samym roku, pozostawiając wdowę Zofię. Jego brat Prokop zabezpieczył posag swojej żonie Annie Cedrowskiej. Dzieci Stanisława i Prokopa zwały się już Odrzywolskimi.

Pod koniec XVIII wieku Odrzywołek był własnością rodziny Grzybowskich. W 1783 roku należał do podstolego czerskiego Józefa Grzybowskiego.

W 1826 roku jako współwłaściciel dóbr Odrzywołek wymieniany jest Antoni Kawczyński. Po nim właścicielką była Józefa Marianna Kawczyńska, zmarła w 1844 roku. Po jej śmierci toczyły się sprawy spadkowe. Kolejnym właścicielem był porucznik Wojska Polskiego Jakub Pieczkowski. Po nim dziedziczką dóbr Zalesie i Odrzywołek została Eleonora Pieczkowska- Domańska (1809-1858). Po jej śmierci w 1859 roku toczyło się postępowanie spadkowe.

Na przełomie XIX i XX wieku do 1945 roku majątek był własnością Grobickich, należał do Marcina Grobickiego herbu Trąby (1776-1867) i Elżbiety z Proszkowskich herbu Łada (1791-1861). Po nich dobra (to jest Odrzywołek i Wilków) odziedziczył w 1909 roku ich syn Aleksander Maciej I Grobicki (1816-1899). Jego pierwszą żoną była Emilia Elżbieta Grobicka herbu Trąby (ok. 1820-1851), a drugą Helena Lepigé herbu Gromiec (1822-1898). Aleksander był jednym z dyrektorów Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Ze swoją drugą żoną Heleną miał syna również Aleksandra II (1858-1931). Ten ożenił się ze swoją stryjeczną siostrą Jadwigą Grobicką (1861-1923). Mieli dwóch synów – Tadeusza (1882-1925) i Jerzego (1891-1972), oficera kawalerii armii Austro-Węgier, pułkownika Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych, oraz córkę Zofię (1885-1966).

Historia po 1945 roku

Do lat 90. XX wieku dwór był użytkowany przez miejscową rolniczą spółdzielnię produkcyjną, która miała tu swoją siedzibę. W latach 1975-78 w parku postawiono dodatkowe budynki biurowe i techniczne. Obecnie dwór jest własnością prywatną. Od kilku bądź kilkunastu lat niezamieszkały. Budynek w stanie szybko postępującej ruiny, część starsza z zawalonym dachem.

Architektura

Dwór złożony jest z dwóch części. Starszej – parterowej, która została prawdopodobnie wzniesiona w 2. połowie XIX wieku. Nowszej – również parterowej, ale nieco wyższej i szerszej, która została dobudowana prostopadle do starszego korpusu około 1900 roku dla Grobickich. Została ona poprzedzona przedsionkiem. Obie części nakryte są dachami dwuspadowymi. W 1969 roku rozebrano oficynę, która przypuszczalnie była wcześniejszą siedzibą właścicieli, wzniesioną w XVII wieku. Była parterowa, nakryta wysokim dachem wiciowym z ciągiem kominowym, przebiegającym przez środek kwadratowego w planie budynku.

Ciekawostka
  • W 1895 roku w majątku Odrzywołek, który należał wówczas do Grobickiego, wybuchł pożar, który strawił obszerne czworaki dworskie. Zamieszkiwało w nich 18 rodzin. Służąca Marianna Romanowska, pragnąc uratować z płonącego budynku swoje oszczędności, skoczyła w ogień. Została poparzona i zmarła w szpitalu w okropnych męczarniach. Dotkliwie poparzony został również parobek Feliks Woźniak.
Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat grójecki, wyd. II, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

05 lipiec 2026