Twój koszyk jest pusty

Pałac w Małej Wsi

pałac w Małej Wsi

Autor: Piotr Libicki

Informacje ogólne

Lokalizacja: województwo mazowieckie, powiat grójecki, gmina Belsk Duży

Rodzaj obiektu:
Pałac
Zastosowanie:
Hotel Pałac Mała Wieś
Stan zachowania:
Odrestaurowany

Posiadasz więcej informacji
o obiekcie? Skontaktuj się z nami!

Zapoznaj się z historią pałacu w Małej Wsi

Przeczytaj więcej informacji o dworze w Małej Wsi. Poznaj jego historię. Miłego czytania!

Historia

W XVIII wieku Mała Wieś należała do Walickich, w tym w drugiej połowie XVIII wieku do Bazylego Walickiego, wojewody rawskiego, i jego żony Róży z Nieborskich. W rękach Walickich Mała Wieś pozostawała do lat trzydziestych XIX wieku. Józefa z Walickich (1808–1880), córka Józefa, starosty mszczonowskiego, i Klementyny z Kozietulskich, siostry słynnego pułkownika Jana Kozietulskiego, bohatera spod Somossiery, wyszła za mąż w Małej Wsi w maju 1831 roku za Stanisława Rzewuskiego, powstańca listopadowego, zmarłego już w lipcu tego samego roku. Po raz drugi wyszła za mąż w 1834 roku za Zdzisława Zamoyskiego. Córka Zdzisława Zamoyskiego Maria wniosła Małą Wieś w posagu Tadeuszowi Janowi Lubomirskiemu. Tadeusz Jan Lubomirski (1826–1908), powstaniec roku 1863, zesłany został w głąb Rosji. Po powrocie do Małej Wsi rozwinął niezwykle energiczną i ofiarną aktywność społeczną i gospodarczą. Jego dziełem były między innymi bezpłatne szkoły i czytelnie dla najbiedniejszych, a także kasy oszczędnościowo-kredytowe, tzw. „groszowe”, dla najuboższej ludności. Następnym właścicielem Małej Wsi był syn Tadeusza Jana i Marii Lubomirskich Zdzisław Lubomirski, urodzony w 1865 roku w Niżnym Nowogrodzie, gdzie rodzina przebywała na zesłaniu. Po powrocie do Małej Wsi i Warszawy i gruntownym wykształceniu w Krakowie i za granicą oddał się niezwykle aktywnej pracy społecznej, gospodarczej i politycznej na rzecz niepodległości Polski. W 1915 roku został prezydentem Warszawy, ciesząc się ogromną popularnością i poparciem społeczeństwa polskiego. 15 października 1917 roku został powołany przez rządy Niemiec i Austrii wraz z arcybiskupem Aleksandrem Kakowskim i hrabią Józefem Ostrowskim na jednego z trzech regentów Królestwa Polskiego. Rada Regencyjna odegrała niezwykle istotną rolę, gdyż przekazała de facto władzę nad rodzącym się państwem polskim powracającemu 10 listopada 1918 roku z Magdeburga Józefowi Piłsudskiemu. Wielka była w tym rola księcia regenta Zdzisława Lubomirskiego. W latach 1928–1935 książę Zdzisław Lubomirski był senatorem z ramienia BBWR. W 1939 roku, w czasie oblężenia Warszawy, współdziałał z prezydentem Starzyńskim. Więziony przez Niemców na przełomie 1942 i 1943 roku, zwolniony w stanie skrajnego wyczerpania, zmarł w Małej Wsi 31 lipca 1943 roku. Jego córka Julia (1894–1982) wyszła w 1922 roku za Tadeusza Morawskiego (1893–1974), posła na sejm w okresie międzywojennym, żołnierza AK. Tadeusz Morawski pochodził z bardzo znanej wielkopolskiej rodziny Morawskich, która w XIX i XX wieku wydała wielu wybitnych polityków, literatów i naukowców. Tadeusz i Julia Morawscy byli ostatnimi właścicielami Małej Wsi.

Pałac

Klasycystyczny pałac w Małej Wsi należy do najciekawszych i najpiękniejszych rezydencji na Mazowszu. Zawdzięcza to przede wszystkim bogato dekorowanym wnętrzom, które szczęśliwie dotrwały do naszych czasów w niezmienionym stanie. Wzniesiony został na miejscu drewnianego, alkierzowego dworu przez rozpoczynającego karierę uzdolnionego architekta Hilarego Szpilowskiego (1753–1827) dla wojewody rawskiego Bazylego Walickiego w latach 1783–1786. Piętrowy, nakryty dachem czterospadowym, z czterokolumnowym portykiem wielkiego porządku na osi wspierającym belkowanie z trójkątnym frontonem z herbem Walickich Łada w tympanonie. Kondygnacje rozdzielone gzymsem kordonowym, a górna zwieńczona belkowaniem, które tworzy jedną harmonijną linię z belkowaniem portyku. W elewacji ogrodowej płytki ryzalit dekorowany pilastrami i zwieńczony podobnym trójkątnym naczółkiem. Reprezentacyjne wnętrza pałacu, a więc belétage, w barokowy jeszcze sposób umieszczono na piętrze, a nie – jak to się stanie niemal regułą w klasycystycznych rezydencjach – na parterze. W przeciwieństwie jednak do barokowych założeń sale nie charakteryzują się już wyraźnym hierarchicznym układem z salą balową na osi, w której na plafonie pojawiałaby się wymowna monumentalna w formie i treści scena apoteozy rodu właściciela. Tu główna sala, Sala Warszawska, zdaje się wielką altaną otwierającą się na piękny, wymalowany na ścianie widok Warszawy inspirowany bez wątpienia słynną panoramą stolicy Canaletta z 1770 roku. Stajemy dokładnie w tym samym miejscu, na praskim brzegu Wisły, gdzie malarz w obecności króla Stanisława Augusta ustawił swą sztalugę. Na sąsiedniej ścianie panorama Neapolu i Wezuwiusza ujęta w podobną iluzjonistyczną architekturę – kolumny, balustrady, gzymsy – jakby te dwa miasta sąsiadowały ze sobą. Podobną polichromię, na którą składają się wyimaginowane jak u Claude’a Lorraina widoki antycznych ruin, zamku na wyspie, młyna, odnajdziemy w gabinetach parteru. Malarski program małowiejskiego pałacu uzupełniają na piętrze, w pokojach traktu frontowego, medaliony z wizerunkami wielkich filozofów i poetów starożytnych: Arystotelesa, Arystydesa, Cycerona, Hipokratesa, Homera, Horacego, Platona i Sokratesa. Tu też znajduje się Sala Pompejańska o bogatej groteskowej dekoracji z figuralnymi przedstawieniami inspirowanymi Przemianami Owidiusza. W klimat wnętrz pałacu w Małej Wsi wprowadza rzeźbiarska postać Diogenesa w pałacowym westybulu, zaraz u wejścia, wykonana przez Józefa Mantzla. Ten grecki fi lozof z IV wieku p.Ch. prawom państwowym i kulturze przeciwstawiał ideał życia zgodnego z naturą i jako pierwszy miał ten ideał realizować w życiu, ograniczając do minimum swoje potrzeby. Na pytanie Aleksandra Macedońskiego, jakie jest jego życzenie, miał odpowiedzieć: „Nie zasłaniaj mi słońca, niczego nie pragnę”. I tak oto pełen splendorów, honorów i bogactw barokowy pałac zastępowała otwarta na naturę i wypełniona filozoficzną refleksją o życiu i przemijaniu altana. To zbliżanie do natury następowało w drugiej połowie XVIII wieku za sprawą francuskiego pisarza, filozofa i czołowego myśliciela oświecenia Jeana Jacques’a Rousseau i jego sztandarowego dzieła – Nowej Heloizy. Zawarta w niej pochwała idyllicznej społeczności wiejskiej, żyjącej blisko natury, z dala od cywilizacji, pozbawionej zmartwień i kierującej się uczuciami wpływała nie tylko na kształt i program wznoszonych również w Polsce rezydencji i zakładanych parków, ale ostatecznie tworzyła podstawy pod rodzący się z początkami XIX wieku romantyzm. Datę wprowadzenia właścicieli do nowo wzniesionego domu upamiętnia wmurowana we wnękę klatki schodowej tabliczka: „Anno Dni 1786/D.3. Junij/Wprowadzenie do Pałacu”. Wystrój pałacowych wnętrz powstawał w dwóch etapach: w latach 1783–1786 wykonano sztukaterie, kominki i większość dekoracji malarskiej. Autorem sztukaterii był sam Hilary Szpilowski. Autor polichromii pozostaje nieznany. Po 1808 roku malarz Robert Stankiewicz uzupełnił polichromie, malując iluzjonistyczne gzymsy i plafony „w Czterech Pokojach i Gabinecie wszystko podług dyspozycji i rysunków Pana Lessla architekta”.Okazuje się, że umieszczenie reprezentacyjnych wnętrz na piętrze to nie jedyna barokowa cecha tej klasycystycznej rezydencji. Wydawałoby się, że na zewnątrz, w parkowym otoczeniu ożyją pejzaże wymalowane na ścianach pałacu, a my staniemy w nieborowskiej Arkadii, ogrodzie w Natolinie czy też puławskim parku księżnej Izabeli Czartoryskiej, wśród antycznych ruin, przy gotyckiej świątyni lub rzymskim akwedukcie. Zaskoczeniem jest regularny francuski park przynależny do mijającej epoki. Dopiero po 1825 roku dalszą część parku przekształcono w nieregularne założenie w typie angielskim. Nie zachowały się jednak parkowe pawilony, a jedynym sentymentalnym akcentem jest parkowa kaplica-pomnik pamięci Aleksandra Walickiego. W parku, w pobliżu pałacu, znajduje się głaz z umieszczoną obok tablicą, na której napis: „Król Stanisław August odwiedzając Bazylego Walickiego odpoczywał w tym miejscu/w d. 20 i 21 lipca 1787 r.”Uzupełnieniem założenia są cztery ofi cyny na planie kwadratu, piętrowe, nakryte dachami namiotowymi. Przypominają one oficyny w Błędowie i Młochowie.

Źródła wiedzy

Tekst: Piotr Libicki, Dwory i Pałace wiejskie na Mazowszu, Poznań 2013.
Zdjęcie: Piotr Libicki


Dwory i Pałace Wiejskie na Mazowszu

Powyższy opis pochodzi z publikacji Piotra Libickiego, pt. "Dwory i Pałace wiejskie na Mazowszu".

Wydawnictwo REBIS

Publikacja "Dwory i pałac wiejskie na Mazowszu" została wydana przez wydawnictwo REBIS.

Opis książki od wydawcy:

Przewodnik dokumentujący ziemiańskie siedziby; prawie 600 obiektów z terenu obecnego województwa mazowieckiego. Dwory i pałace wiejskie na Mazowszu to kolejna po bestsellerowych Dworach i pałacach wiejskich w Wielkopolsce książka-katalog-przewodnik poświęcona historycznym siedzibom ziemiańskim. W książce opisanych zostało 629 obiektów z terenu obecnego województwa mazowieckiego.

  • Współautor publikacji: Marcin Libicki

  • ISBN: 978-83-7301-826-6

  • Ostatnie wydanie: 2013 r.

  • Nakład książki został wyczerpany


Autor książki: Piotr Libicki

Piotr Libicki (ur. 1973 r.), historyk sztuki, członek Stowarzyszenia Historyków Sztuki, autor i współautor przewodników i książek, w tym serii poświęconej dworom i pałacom wiejskim w Wielkopolsce, w Małopolsce, na Mazowszu i na Podkarpaciu. W latach 1999-2009 współpracownik Telewizji Polskiej w Poznaniu, autor i współautor ponad 100 programów krajoznawczych i reportaży. W latach 2013-2015 gościnny wykładowca w Instytucie Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM, a w latach 2018-2019 w Instytucie Historii Sztuki UAM. Od 2013 roku pełnomocnik Prezydenta Miasta Poznania ds. estetyki miasta.

Piotr Libicki

logo dwory i pałace polski

Copyright © 2020 Dwory i Pałace Polski. Powered by Indico S.C.  & Joomla! CMS 

Postaw mi kawę na buycoffee.to

Znajdż nas na:

Instagram Facebook Facebook youtube

Kontakt

Indico S.C. , Przyjaźni9, 84-215 Gowino
NIP: 5882424318, REGON: 366309509

Kontakt z redakcją:

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.