Dwór w Dąbrówce Bytowskiej

Dąbrówka Bytowska (niem. Damerkow) została wspomniana w zapisie z czerwca 1387 roku, w którym odnotowano, że wieś płaciła 30 grzywien czynszu zamkowi w Bytowie.

Przywilej lokacyjny wsi Dąbrówka nie zachował się, jednak na podstawie jej nazwy można przypuszczać, że wieś powstała w wyniku karczunku lokalnej dąbrowy. Historyk Antoni Czacharowski sugerował, że lokacja Dąbrówki mogła mieć miejsce około 1355 roku, opierając się na tym, że właśnie w tym okresie na ziemi bytowskiej zaczęły obowiązywać pierwsze regulacje dotyczące wsi według prawa niemieckiego.

Jedynym zachowanym średniowiecznym dokumentem dotyczącym Dąbrówki jest przywilej z 15 sierpnia 1446 roku, który nadaje sołectwo „wiernemu słudze” Mikołajowi Kaszubie (Niclas Cassube). W dokumencie tym wspomniano również, że miejscowy proboszcz posiadał 2 lany ziemi (około 34 ha) jako wieczne i wolne od podatków uposażenie kościoła.

W 1819 roku majątek kupił kapitan Hellmuth von Memerty. Od 1849 roku źródła odnotowują liczne zmiany własnościowe.

W latach 1884-1892 właścicielem był Karl Wagner.

Ostatnim przedwojennym właścicielem był Kurt Behrendt.

Istniejący tu niegdyś dwór szlachecki został wzniesiony prawdopodobnie między 1560 a 1566 rokiem.

W 1938 roku wzmiankowany jest folwark niem. Antsvowerk z nowszym dworem. Właścicielem folwarku był Luis Gehrt. Miał on dwie córki: Ingę i Brigitte. Po zakończeniu II wojny światowej rodzina opuściła Dąbrówkę i wyjechała z Polski. 

Dwór został mocno zmodernizowany, zachował jednak swoją bryłę. Obecnie pełni funkcje mieszkalną.

Według relacji mieszkanki Dąbrówki Bytowskiej, przed II wojną światową właścicielem pałacu był Axel Schlüter, który mieszkał w nim ze swoją żoną Ilse. Mieli troje dzieci, dwie córki i syna. Właściciele opuścili pałac, gdy zbliżał się front armii rosyjskiej. 

Po zakończeniu II wojny światowej, w pałacu zamieszkał kierownik PGR-u Franciszek Pobłocki z rodziną. Oprócz nich mieszkała tam również rodzina Hessów: rymarz Rudolf,  jego żona Gertruda oraz synowie Wolfgang i Manin. Była także dziewczynka, która zmarła i została pochowana  na tutejszym cmentarzu. Rodzina opuściła pałac i wyjechała do Niemiec.

We wspomnieniach mieszkanki Dąbrówki Bytowskiej Elżbiety Szymlek z domu Pobłockiej, zachował się wygląd pałacu. Z jednej strony wejście do pałacu poprzedzały szerokie schody, które skierowane były w stronę zabudowań folwarcznych, należących do PGR. Z drugiej strony również znajdowały się schody, z których schodziło się prosto do parku. Pokoje pałacowe były bardzo wysokie, z dużymi oknami, w rogach znajdowały się liczne zdobienia. Pałac posiadał wielkie piwnice. Park przypałacowy obsadzony był różnymi gatunkami drzew i innych roślin. Latem odbywały się w nim zabawy dla pracowników PGR-u. 

Wyburzenie pałacu w Dąbrówce Bytowskiej rozpoczęło się w latach 70. XX w. Na jego miejscu wzniesiono nowy budynek, w który ulokowano kuchnię, stołówkę, przedszkole, biura oraz mieszkania. Po likwidacji PGR-u budynek przeznaczono na mieszkania.

We wsi znajdował się murowany dwór, zbudowane zapewne na miejscu starszego obiektu z XVI wieku, z pierwszej połowy XIX wieku.

Po zakończeniu II wojny światowej majątek przejął Państwowy Fundusz Ziemi. Utworzono wówczas Państwowe Gospodarstwo Rolne, należące do Kombinatu Bytów. W dworze urządzono mieszkania i biura. Na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku majątek przejął AWRSP.

Pałac został rozebrany w latach siedemdziesiątych XX wieku. Na jego miejscu wzniesiono nowy budynek murowany, piętrowy o prostej bryle. W jego wnętrzach mieściły się biura, świetlica, stołówka, przedszkole. Budynek użytkowany był do 1992 roku. Na miejscu dawnej zabudowy folwarcznej wzniesiono nowe budynki mieszkalne pozostał teren dawnych sadów podzielono na działki, które sprzedano mieszkańcom wsi.

• Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl
• Karta zielona, www.zabytek.pl
• Tomasz Rembalski, Parafia św. Wojciecha w Dąbrówce Bytowskiej od XV do XIX wieku [w:] Nasze Pomorze: rocznik Muzeum Zachodnio-Kaszubskiego w Bytowie, [2004], nr 6
• Jerzy Ryszard Lissowski, Pomorskie uroczyska : między Słupią, Łebą i Brdą, Słupsk 2002
• Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reich: Vollständiges Adressbuch. Band Pommern / hrsg. von der Landwirtschaftskammer für die Provinz Pommern
• Alicja Świetlicka, Elżbieta Wisławska, Słownik
  Historyczny Miast i Wsi Województwa Słupskiego, Słupsk 1998
• Program Opieki nad Zabytkami Powiatu Bytowskiego na lata 2017-2020
• Wspomnienia mieszkańców Dąbrówki Bytowskiej oraz informacje zebrane przez Beatę Rzepinską

Opracowała: Nina Herzberg-Zielezińska