Historia dworu i pałacu w Sinołęce
Sinołęka to dawna wieś szlachecka, której początki sięgają końca XV lub początku XVI wieku. Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1540 roku jako Sienna Ląka. Od 1563 roku należała do parafii Grębków i obejmowała 9,5 włóki ziemi.
W XVII wieku właścicielami byli Cieciszowscy. Pierwszy z rodu, Jan Seweryn Cieciszowski herbu Pierzchała (1640–1688), starosta mielnicki, miał wznieść pierwszy drewniany dwór. Kolejni dziedzice: Kazimierz Cieciszowski i jego syn Antoni (1720–1792), kasztelan połaniecki, utrzymywali majątek do połowy XVIII wieku.
W 1754 roku Sinołękę nabył Jan Zaborowski herbu Rogala, sędzia czerski, który obok dworu zbudował kaplicę. Pod koniec XVIII wieku właścicielem został Aleksander Łubiński, a w 1819 roku sprzedał majątek Janowi Zaborowskiemu. Nieudolne gospodarowanie doprowadziło do licytacji w 1829 roku. Wówczas dobra kupił Marcin Świnarski, szybko odsprzedając je Antoniemu Malinowskiemu, a ten w 1830 roku Kacprowi Buczyńskiemu (1795–1834), żonatemu z Zofią ze Skorochód-Majewskich (ok. 1804–1834).
To właśnie Buczyński wzniósł nowy dwór, istniejący do dziś. Po jego śmierci zarząd przejęła wdowa, a w 1862 roku właścicielem został ich syn Lucjan Napoleon Mikołaj Buczyński (1830–1900), żonaty z Felicją z Łabędzkich herbu Łabędziogrot (ok. 1841–1878). Mieli jedną córkę – Marię Felicję Aleksandrę (1876–?), która już po śmierci ojca, w 1901 roku poślubiła dr. Władysława Bronisława Albina Filewicza (1876–1960). Lucjan Buczyński pozostał w Sinołęce do końca życia i spoczął w krypcie przy tutejszym kościółku.
Wbrew powielanym niekiedy informacjom, majątek Janów pod Mińskiem Mazowieckim nigdy do niego nie należał. Jego właścicielką aż do śmierci w 1908 roku była Waleria z d. Stokowska Trzetrzewińska (1830-1908)(wdowa po Auguście Bonawenturze Symforianie Trzetrzewińskim herbu Tępa Podkowa (1823-1870), ciotka matki Felicji Buczyńskiej). Dopiero po jej zgonie Janów nabyła na licytacji Maria Filewiczowa, po czym odsprzedała go swojemu bratu ciotecznemu, Lucjanowi Ceglińskiemu herbu Topór (1876-1939). Cenną pamiątką po dawnych właścicielach Janowa był 700-tomowy księgozbiór Augusta Trzetrzewińskiego, który Filewiczowie przekazali w 1908 roku Bibliotece Publicznej w Warszawie.
Filewiczowie przekształcili Sinołękę w ważny ośrodek nauki i sadownictwa. W latach 1911–1912 wznieśli nowy pałac. Władysław Filewicz, lekarz kształcony w Wiedniu, znany był w okolicy jako „lekarz drzew”. Prowadził tu Sadowniczą Stację Doświadczalną, sprowadzając do Polski m.in. odmiany jabłek Macintosh i Bancroft. Publikował prace naukowe i wykładał w wielu krajach. W 1936 roku został odznaczony Orderem Polonia Restituta. Jego żona Maria zajmowała się edukacją i rękodziełem, prowadziła nauczanie religii w szkole, uczyła tkactwa i organizowała produkcję lnianej odzieży w folwarku.
W okresie międzywojennym majątek stopniowo parcelowano, choć jeszcze pod koniec lat 30. liczył on ok. 230 ha. Do Sinołęki przyjeżdżali znani goście, m.in. prof. Józef Ujejski, Zofia Nałkowska i Maria Dąbrowska.
W czerwcu 1939 roku Władysław Filewicz wraz ze swoją asystentką Ireną Modlibowską wyjechał do Stanów Zjednoczonych, aby zapoznać się z najnowszymi badaniami prowadzonymi w stacjach doświadczalnych sadownictwa oraz na uczelniach w USA i Kanadzie. Gdy sytuacja polityczna w Europie stawała się coraz bardziej napięta, 26 sierpnia 1939 roku wyruszyli w podróż powrotną. Początek wojny zastał ich jednak na oceanie.
Zmuszeni byli zatrzymać się w Anglii, gdzie pozostali już na zawsze. Na Wyspach Filewicz nie porzucił badań – wraz z Modlibowską podjął dalszą pracę naukową w renomowanej stacji badawczej East Malling, kontynuując rozpoczęte w Sinołęce doświadczenia nad sadownictwem.
Na mocy dekretu PKWN w 1944 roku majątek upaństwowiono. Utworzono tu początkowo gospodarstwo SGGW, a następnie Zakład Doświadczalny Instytutu Sadownictwa, który działał do lat 90. XX wieku. W pałacu mieściły się biura, pracownie oraz mieszkania.
Po likwidacji zakładu majątek przeszedł w ręce prywatne. W 2005 roku właścicielami zostali państwo Sutkowscy (właściciele dworu w Niedziałce), którzy odnowili dwór, pałac i park. Na terenie dawnego folwarku założyli szkółkę drzew i krzewów ozdobnych.
Dwór w Sinołęce to budowla drewniana, otynkowana, wzniesiona około 1830 roku przez Kacpra Buczyńskiego. Ma spokojną, klasycystyczną sylwetkę. Parterowa bryła z mieszkalnym poddaszem przykryta jest wysokim dachem naczółkowym, dziś z facjatką i dymnikiem. Plan prostokąta kryje dwutraktowy układ wnętrz z sienią na osi. Frontową elewację akcentuje czterokolumnowy ganek z tarasem i trójkątnym szczytem, w którym umieszczono półkolisty okulus. Kolumny flankują także ścianę, pełniąc rolę pilastrów. Od strony ogrodu pojawia się późniejsza weranda – lekka, drewniana, wsparta na sześciu kwadratowych słupach, również zwieńczona szczytem.
Pałac Filewiczów w Sinołęce to jedna z najciekawszych rezydencji Mazowsza początku XX wieku. Zbudowany został według projektu Józefa Gałęzowskiego – architekta dworu Krasińskich w Opinogórze.
Budynek w stylu modernistycznym powstał z cegły i został otynkowany na jasny kolor. Ma nieregularny rzut zbliżony do prostokąta. Częściowo piętrowy korpus główny połączono z bocznymi skrzydłami, ustawionymi prostopadle, tworząc kameralny dziedziniec. Od strony frontowej uwagę przyciąga półkolisty, przeszklony ryzalit zwieńczony balkonem z żeliwną balustradą. W bocznych skrzydłach, w arkadowych wnękach, umieszczono malowane freski – alegorie czterech pór roku. Od strony ogrodu rozciąga się szeroki taras ze schodami prowadzącymi ku parkowi. Urozmaiceniem sylwetki jest smukła, okrągła wieża ze stożkowym dachem krytym dachówką. W elewacjach zastosowano bogate rozwiązania przestrzenne: portyk toskański, arkadowe otwory oraz motywy serliany w przeszklonych przejściach tarasowych. Dachy czterospadowe kryją liczne facjatki i lukarny w formie „wolego oka”.
Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026
Korekta: Elstera Blum
Data publikacji artykułu:










Sklep
Ogłoszenia



