Historia dworu i pałacu w Sinołęce
Sinołęka to dawna wieś szlachecka, której początki sięgają końca XV lub początku XVI wieku. Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1540 roku jako Sienna Ląka. Od 1563 roku należała do parafii Grębków i obejmowała 9,5 włóki ziemi.
W XVII wieku właścicielami byli Cieciszowscy. Pierwszy z rodu, Jan Seweryn Cieciszowski herbu Pierzchała (1640–1688), starosta mielnicki, miał wznieść pierwszy drewniany dwór. Kolejni dziedzice: Kazimierz Cieciszowski i jego syn Antoni (1720–1792), kasztelan połaniecki, utrzymywali majątek do połowy XVIII wieku.
W 1754 roku Sinołękę nabył Jan Zaborowski herbu Rogala, sędzia czerski, który obok dworu zbudował kaplicę. Pod koniec XVIII wieku właścicielem został Aleksander Łubiński, a w 1819 roku sprzedał majątek Janowi Zaborowskiemu. Nieudolne gospodarowanie doprowadziło do licytacji w 1829 roku. Wówczas dobra kupił Marcin Świnarski, szybko odsprzedając je Antoniemu Malinowskiemu, a ten w 1830 roku Kacprowi Buczyńskiemu (1795–1834), żonatemu z Zofią ze Skorochód-Majewskich (ok. 1804–1834).
To właśnie Buczyński wzniósł nowy dwór, istniejący do dziś. Po jego śmierci zarząd przejęła wdowa, a w 1862 roku właścicielem został ich syn Lucjan Napoleon Mikołaj Buczyński (1830–1900), żonaty z Felicją z Łabędzkich herbu Łabędziogrot (ok. 1841–1878). Mieli jedną córkę – Marię Felicję Aleksandrę (1876–?), która w 1901 roku poślubiła dr. Władysława Bronisława Albina Filewicza (1876–1960). Lucjan Napoleon, oprócz Sinołęki, posiadał także majątek Janów pod Mińskiem Mazowieckim. To tam zamieszkał, gdy przekazał sinołęckie dobra córce. Po jego śmierci Maria odziedziczyła również Janów, lecz wkrótce sprzedała go, aby zdobyć fundusze na budowę nowej siedziby w Sinołęce.
Filewiczowie przekształcili Sinołękę w ważny ośrodek nauki i sadownictwa. W latach 1911–1912 wznieśli nowy pałac. Władysław Filewicz, lekarz kształcony w Wiedniu, znany był w okolicy jako „lekarz drzew”. Prowadził tu Sadowniczą Stację Doświadczalną, sprowadzając do Polski m.in. odmiany jabłek Macintosh i Bancroft. Publikował prace naukowe i wykładał w wielu krajach. W 1936 roku został odznaczony Orderem Polonia Restituta. Jego żona Maria zajmowała się edukacją i rękodziełem, prowadziła nauczanie religii w szkole, uczyła tkactwa i organizowała produkcję lnianej odzieży w folwarku.
W okresie międzywojennym majątek stopniowo parcelowano, choć jeszcze pod koniec lat 30. liczył on ok. 230 ha. Do Sinołęki przyjeżdżali znani goście, m.in. prof. Józef Ujejski, Zofia Nałkowska i Maria Dąbrowska.
W czerwcu 1939 roku Władysław Filewicz wraz ze swoją asystentką Ireną Modlibowską wyjechał do Stanów Zjednoczonych, aby zapoznać się z najnowszymi badaniami prowadzonymi w stacjach doświadczalnych sadownictwa oraz na uczelniach w USA i Kanadzie. Gdy sytuacja polityczna w Europie stawała się coraz bardziej napięta, 26 sierpnia 1939 roku wyruszyli w podróż powrotną. Początek wojny zastał ich jednak na oceanie.
Zmuszeni byli zatrzymać się w Anglii, gdzie pozostali już na zawsze. Na Wyspach Filewicz nie porzucił badań – wraz z Modlibowską podjął dalszą pracę naukową w renomowanej stacji badawczej East Malling, kontynuując rozpoczęte w Sinołęce doświadczenia nad sadownictwem.
Na mocy dekretu PKWN w 1944 roku majątek upaństwowiono. Utworzono tu początkowo gospodarstwo SGGW, a następnie Zakład Doświadczalny Instytutu Sadownictwa, który działał do lat 90. XX wieku. W pałacu mieściły się biura, pracownie oraz mieszkania.
Po likwidacji zakładu majątek przeszedł w ręce prywatne. W 2005 roku właścicielami zostali państwo Sutkowscy (właściciele dworu w Niedziałce), którzy odnowili dwór, pałac i park. Na terenie dawnego folwarku założyli szkółkę drzew i krzewów ozdobnych.
Dwór w Sinołęce to budowla drewniana, otynkowana, wzniesiona około 1830 roku przez Kacpra Buczyńskiego. Ma spokojną, klasycystyczną sylwetkę. Parterowa bryła z mieszkalnym poddaszem przykryta jest wysokim dachem naczółkowym, dziś z facjatką i dymnikiem. Plan prostokąta kryje dwutraktowy układ wnętrz z sienią na osi. Frontową elewację akcentuje czterokolumnowy ganek z tarasem i trójkątnym szczytem, w którym umieszczono półkolisty okulus. Kolumny flankują także ścianę, pełniąc rolę pilastrów. Od strony ogrodu pojawia się późniejsza weranda – lekka, drewniana, wsparta na sześciu kwadratowych słupach, również zwieńczona szczytem.
Pałac Filewiczów w Sinołęce to jedna z najciekawszych rezydencji Mazowsza początku XX wieku. Zbudowany został według projektu Józefa Gałęzowskiego – architekta dworu Krasińskich w Opinogórze.
Budynek w stylu modernistycznym powstał z cegły i został otynkowany na jasny kolor. Ma nieregularny rzut zbliżony do prostokąta. Częściowo piętrowy korpus główny połączono z bocznymi skrzydłami, ustawionymi prostopadle, tworząc kameralny dziedziniec. Od strony frontowej uwagę przyciąga półkolisty, przeszklony ryzalit zwieńczony balkonem z żeliwną balustradą. W bocznych skrzydłach, w arkadowych wnękach, umieszczono malowane freski – alegorie czterech pór roku. Od strony ogrodu rozciąga się szeroki taras ze schodami prowadzącymi ku parkowi. Urozmaiceniem sylwetki jest smukła, okrągła wieża ze stożkowym dachem krytym dachówką. W elewacjach zastosowano bogate rozwiązania przestrzenne: portyk toskański, arkadowe otwory oraz motywy serliany w przeszklonych przejściach tarasowych. Dachy czterospadowe kryją liczne facjatki i lukarny w formie „wolego oka”.
Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026
Data publikacji artykułu:










Sklep
Ogłoszenia



