Sklep
Ogłoszenia
Historia dworu w Przytoce
Wieś Przytoka ma bardzo długi rodowód. Po raz pierwszy była wzmiankowana w 1469 roku. Przez większą część swojego istnienia należała do dóbr Łaziska.
W drugiej połowie XIX wieku właścicielem dóbr był Jan Gottlieb Langner, który w 1871 roku wydzielił majątek Przytoka jako osobną własność i założył dla niego księgę hipoteczną. 5 marca 1873 roku Langner sprzedał Przytokę Karolinie z Suckertów Huhle (1822–1904) za 15 000 rubli. Pozostawała ona właścicielką dóbr aż do swojej bezpotomnej śmierci 20 lipca 1904 roku.
Po jej śmierci Przytoka przeszła na własność sukcesorów z rodzin Langnerów i Suckertów: Eugenii Alicji Korzyckiej, Karoliny Natalii Waiss, Kamili Emmy Lampe, Stefanii Wandy Turowskiej, Władysława Gerharda Suckerta, Stanisława Aleksandra Suckerta, Mariana Suckerta, Władysława Suckerta, Aleksandry Tekli Krzanowskiej, Melanii Amelii Bobke, Karoliny Pauliny Martwich oraz Aleksandra Wacława Suckerta. Z czasem udziały te ulegały skupowaniu, a właścicielką dóbr została Maria z Andrzejkowiczów Piotruszewska.
Około 1913 roku z majątku Przytoka wydzielono folwark Nowa Przytoka o powierzchni 78 dziesięcin i 809 sążni kwadratowych. Jego właścicielami byli m.in. Mendel Szarfgarc, Icek Nuchim Wajntraub, Icek Munk i inni. Kilka lat później Nowa Przytoka (lit. A) liczyła 52 dziesięciny i 2095 sążni kwadratowych, po czym została rozparcelowana między 12 nowych właścicieli.
W 1919 roku dobra Przytoka wraz z leśnym folwarkiem Pasieki odkupił od Marii Piotruszewskiej jej brat Roman Andrzejkowicz (1858–1938). W 1927 roku Roman Andrzejkowicz wydzielił z nich Kolonię Przytoka A i Kolonię Przytoka C (24 ha 2191 m²), które następnie podzielił na mniejsze działki i sprzedał. W efekcie w 1929 roku folwark Przytoka liczył już tylko 171 ha.
Po śmierci Romana Andrzejkowicza w 1938 roku właścicielami folwarku zostały jego dzieci: Roman Andrzejkowicz i Wanda Majchrowska. Podczas II wojny światowej majątek przejęli Niemcy, ustanawiając nad nim przymusowy zarząd (Liegenschaft). Zarządcą został niejaki Ruban.
Ostatnim właścicielem Przytoki przed reformą rolną był Bolesław Broniarek, który zakupił majątek 30 grudnia 1942 roku.
Po zakończeniu II wojny światowej, w 1944 roku, w jednym z pomieszczeń dworu żołnierze Armii Czerwonej urządzili kuźnię. Wkrótce potem rozebrano część gospodarczą budynku. Mimo tych wydarzeń obiekt zachował się w dość dobrym stanie i do dziś pozostaje w rękach potomków ostatniego właściciela, pełniąc funkcję mieszkalną. W ostatnich latach oryginalne drewniane okna wymieniono na niepasujące do budynku okna plastikowe.
Nie jest znana dokładna data powstania pierwszego dworu w Przytoce. Wiadomo jednak, że był drewniany i kryty strzechą. Pod koniec XIX wieku wzniesiono nowy zespół dworski, składający się z dwóch parterowych, drewnianych budynków o różnej wysokości, posadowionych na planie prostokąta. Wyższy pełnił funkcję mieszkalną, natomiast niższy miał charakter gospodarczy.
Nowy dwór był, jak na swoje czasy, nowoczesny – wyposażono go w kanalizację, bieżącą wodę oraz centralne ogrzewanie. Do dziś uwagę zwraca efektowna, przeszklona weranda od strony głównej drogi, przypominająca oranżerię. W jednym z pomieszczeń zachował się wystrój z początków XX wieku, z oryginalnie malowanymi ścianami autorstwa malarza o nazwisku Cyganowski.
Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026
Data publikacji artykułu: