Przejdź do głównej treści

Dwór w Rudzienku

dwór w Rudzienku

Autor: Jakub Jagiełło, 2026 r.

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
652
Data wpisu do rejestru:
09 kwiecień 1962
Stan zachowania:
Odrestaurowany
Zastosowanie:
Pensjonat "Dwór Rudzienko"

Historia dworu w Rudzienku

Rudzienko to wieś szlachecka o średniowiecznym rodowodzie, założona w zachodniej części dóbr ossowieńskich. Wzmiankowana została w 1504 roku jako Rudzyenska Volya, a od 1553 roku funkcjonowała już pod nazwą Rudzienko. Początkowo należała do ziemi liwskiej i parafii Wiśniew w diecezji poznańskiej.

W 1530 roku Jan Dobrzyniecki, podstoli zakroczymski, otrzymał od króla Zygmunta I Starego przywilej lokacji miasta na prawie chełmińskim. Nowo powstałe miasto otrzymało nazwę Dobre, nawiązującą do nazwiska właścicieli. Po erygowaniu parafii Dobre również Rudzienko zostało do niej przypisane.

Od XVI wieku Rudzienko wchodziło w skład rozległych dóbr rodu Dobrzynieckich, wywodzących się ze wsi Dobrzyniec nad Świdrem (dziś gmina Kołbiel, powiat otwocki). W 1553 roku właścicielem połowy Rudzienka był Jan Dobrzyniecki, zaś drugą połową zarządzali jego synowie. W 1563 roku majątek przeszedł w ręce Andrzeja Ossowińskiego.

W drugiej połowie XVI wieku szczególnie interesująco kształtowały się losy pobliskiego miasteczka Dobre, które podzielone było na dwie części: Dobre Stare, należące do Dobrzynieckich, oraz Dobre Nowe, pozostające we władaniu Ossowińskich. W 1563 roku w Dobrem Starym funkcjonowało 21 rzemieślników (m.in. piekarze, szewcy, krawcy, tkacz, płatnerz, handlarze solą i wytapiacze żelaza), a w Dobrem Nowym aż 30, w tym dziewięciu szewców, sześciu piekarzy i trzech garncarzy.

Jeszcze w połowie XVII wieku dobra Rudzienko–Dobre pozostawały w rękach Dobrzynieckich. Pod koniec XVIII wieku folwark w Rudzienku usamodzielnił się. W latach 1775–1785 właścicielem był Ignacy Jakub Massalski herbu Massalski Książę III (1727–1794), biskup wileński, późniejszy targowiczanin, powieszony w czasie insurekcji kościuszkowskiej. W 1783 roku dobra należały do kasztelana Szymona Kazimierza Szydłowskiego herbu Lubicz (1725–1800).

Na początku XIX wieku właścicielami Rudzienka zostali Jaźwińscy herbu Grzymała. Po powstaniu listopadowym Ignacy Jaźwiński (ur. 1770) przebudował folwark: wybudował dwór (istniejący do dziś), czworaki, rządcówkę, obory, stodoły, spichlerze, gorzelnię, olejarnię i młyn wodny. Jego syn Walenty (Leon?) Jaźwiński (1823–1870) rozbudował majątek o stajnię, wozownię i oficynę.

Na mocy postanowienia Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego z 1852 roku Dobre utraciło prawa miejskie i zostało zdegradowane do wsi w prywatnej gminie Rudzienko. Około 1860 roku dobra Rudzienko obejmowały miasteczko Dobre oraz wsie Rudne, Rudzienko, Poręby, Osęczyna, Ołdakowizna, Antonin, Rakowiec i Bielickie.

Z okresem powstania styczniowego wiąże się legenda o Walentym Jaźwińskim, który za udział w walce i pomoc powstańcom został zesłany na Syberię i ukarany konfiskatą majątku. Po ucieczce miał ukrywać się pod zmienionym nazwiskiem, a jego „grób” znajduje się na cmentarzu w Dobrem. Możliwe, że wzmiankowany w źródłach Leon Jaźwiński to w rzeczywistości ukrywający się Walenty. Po jego śmierci majątek przeszedł na własność wdowy, Kamilli z Zagajewskich Jaźwińskiej, oraz ich dzieci: Wacława, Marii, Anieli, Gabrieli, Józefy, Zygmunta i Karola. Kamilla wsparła finansowo budowę kościoła pw. św. Mikołaja w Dobrem w latach 1873–1878.

Na początku lat 80. XIX wieku folwark Rudzienko liczył 4515 mórg, a gorzelnia przynosiła roczny dochód 50 000 rubli srebrem. Sama wieś zajmowała 584 morgi i liczyła 482 mieszkańców. W drugiej połowie XIX wieku Rudzienko i Dobre miały wspólną księgę hipoteczną i były zadłużone w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim w Warszawie. Kamilla Jaźwińska wydzieliła z dóbr osadę Dobre (526 morgów), pozostawiając Rudzienko i Rudne z resztą pożyczki.

Kolejna przebudowa folwarku miała miejsce pod koniec XIX lub na początku XX wieku, gdy właścicielem został Antoni Fijałkowski. Wzniósł on nowe czworaki, gorzelnię, kuźnię, oborę, stodołę oraz rozległe stawy rybne.

Na początku XX wieku Fijałkowski sprzedał majątek rodzinie Łaniewskich, pozostawiając sobie gorzelnię. W wyniku kryzysu gospodarczego po I wojnie światowej Łaniewscy sprzedali majątek w 1920 roku rodzinie Nachtmanów. W 1921 roku Bolesław i Maria Nachtmanowie podzielili dobra na część wschodnią z ośrodkiem w Rudzienku oraz zachodnią – folwark Taduszów.

W 1923 roku majątek, liczący wówczas 280 ha, kupił Julian Ślaski ze Ślasków herbu Ślasa (1869–1937) z żoną Klementyną z Kośmińskich Ślaską (1875–1945). Gorzelnia pozostała jednak w rękach Antoniego Fijałkowskiego. W 1926 roku część dawnych dóbr (311 ha) należała do Bolesława Nachtmana. Po śmierci Juliana Ślaskiego w 1937 roku jego część odziedziczyła córka Maria (1897–1963), która około 1930 roku wybudowała nową gorzelnię.

Ostatnim właścicielem Rudzienka został w 1942 roku Kazimierz Sznajder.

Historia po 1945 roku

W 1944 roku, na mocy Dekretu PKWN o reformie rolnej, majątek został przejęty przez państwo. W 1946 roku w dworze organizowano kursy dla traktorzystów oraz zajęcia Uniwersytetu Ludowego. W latach 1966–1974 w budynku mieściła się szkoła podstawowa, a w latach 1974–1980 Zasadnicza Szkoła Rolnicza. Obecnie dwór pozostaje w rękach prywatnych właścicieli. Po remoncie około 10 lat temu znajduje się w nim agroturystyka/ pensjonat. Organizowane są tu również kameralne imprezy okolicznościowe, warsztaty i konferencje.

Architektura

Dwór wzniesiono w pierwszej połowie XIX wieku, prawdopodobnie dla Ignacego Antoniego Jaźwińskiego. Jest to murowana, otynkowana budowla parterowa z użytkowym poddaszem oraz wysokimi, belkowanymi piwnicami. Rozplanowany na rzucie prostokąta, posiada późniejszą wschodnią dobudówkę, która nadała mu asymetryczną bryłę.

Układ wnętrz jest dwutraktowy. Elewacja frontowa ma dziewięć osi, a ogrodowa siedem. W elewacji północnej znajduje się taras ze schodami, osłonięty blaszanym daszkiem wspartym na sześciu żeliwnych kolumienkach. Środkową część frontu zdobią pilastry oraz profilowane gzymsy. Od strony ogrodowej zaprojektowano taras z szerokimi schodami prowadzącymi do parku.

Dwór nakryty jest dachem naczółkowym, krytym czerwoną dachówką, z lukarnami przykrytymi daszkami trójspadowymi. Obiekt był remontowany w drugiej połowie XIX wieku oraz w latach 1965–1966.

Źródła wiedzy

Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026

Data publikacji artykułu:

15 lipiec 2026
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, ok. 1940 r.
Źródło: www.fotopolska.eu
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, ok. 1940 r.
Źródło: www.fotopolska.eu
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 1976 r.
Źródło: Jadwiga Sokalska, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 1993 r.
Źródło: Aneta Semeniuk, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 1993 r.
Źródło: Aneta Semeniuk, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 2007 r.
Autor: Piotr Libicki
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 2011 r.
Autor: Paweł Ajdacki
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 2011 r.
Autor: Paweł Ajdacki
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 2011 r.
Autor: Paweł Ajdacki
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 2011 r.
Autor: Paweł Ajdacki
Dwór w Rudzienku
Dwór w Rudzienku, 2026 r.
Autor: Jakub Jagiełło