Dwór w Rudzie-Pniewniku

Po upaństwowieniu majątku w 1944 roku dokonano jego parcelacji. W budynku dworu ulokowano szkołę podstawową, a z czasem także mieszkania komunalne. Obiekt stopniowo popadał w ruinę, a jego wyposażenie zostało rozszabrowane. Przed całkowitym zniszczeniem uratował go miejscowy ekscentryk, znany w okolicy jako osoba nadużywająca alkoholu, który zamieszkał w jedynej ocalałej izbie i odstraszał intruzów, grożąc im siekierą.

Pod koniec lat 70. XX wieku podupadający dwór zakupił Marian Rogoziński. Nowy właściciel przeprowadził gruntowny remont budynku oraz rewaloryzację otaczającego parku. Po jego śmierci obiekt wystawiono na sprzedaż. Obecnie dwór ponownie znajduje się w rękach prywatnych.

Dwór alkierzowy wzniesiony na początku XX wieku, w miejscu wcześniejszego drewnianego dworu. Zabytek o interesującej bryle, utrzymany w charakterze neoklasycystycznej willi, wzniesiony z cegły, otynkowany, na kamiennej podmurówce i częściowo podpiwniczony. Elewację frontową zdobi niewielki, dwukolumnowy portyk, dobudowany w późniejszym okresie, nad którym umieszczono wystawkę dachową. W elewacjach bocznej i ogrodowej znajdują się ryzality, a po obu bokach – przybudówki. Od strony ogrodu dobudowano drewnianą werandę. Dwór nakryty jest nieregularnym, czterospadowym dachem łamanym.

Według opowieści Zygmunta Pełki, miejscowego młynarza z wielopokoleniowej rodziny młynarzy, pod koniec XIX wieku miało miejsce niezwykłe zdarzenie. Pewnego sobotniego wieczoru do warszawskiej hipoteki przybyła hrabina, aby zdeponować znaczną sumę rubli w złocie. Ponieważ notariusz już wyszedł, pieniądze przyjął na przechowanie podsędek, umieszczając je w kasie pancernej. W poniedziałek okazało się, że zniknęły zarówno złoto, jak i sam podsędek. Wkrótce ów mężczyzna zakupił majątek Piwki wraz z drewnianym dworem, ubezpieczył budynek, a następnie podpalił go, pobrał odszkodowanie i w 1907 roku wzniósł murowany dwór. Posiadając własną cegielnię, wznosił kolejne zabudowania i doprowadził folwark do rozkwitu. Przed wybuchem II wojny światowej sprzedał majątek. Ostatnim przedwojennym właścicielem był Teodor Wacław Golian, właściciel warszawskiej fabryki makaronów, którego z dworu wyprowadziła Armia Czerwona.

Marian Rogoziński podjął się odbudowy dworu, uznawanej przez niego samego za przedsięwzięcie niemal szalone. Jego życie od początku toczyło się w niecodziennych okolicznościach. Ukończył gimnazjum jezuitów w Wilnie. Wybuch II wojny światowej przyniósł mu przymusowe nadanie litewskiego nazwiska Marionas Rogozinskis oraz świadomość, że jest traktowany jako wynarodowiony Litwin. W 1939 roku, mając zaledwie 16 lat, stanął z karabinem do obrony ojczyzny, a następnie walczył w Oddziałach Leśnych Armii Krajowej.

Pod koniec wojny pojawił się w Lublinie w mundurze partyzanckim, mając przy sobie jedną koszulę. Schronienie znalazł na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie ukończył studia. Następnie podjął pracę w Ministerstwie Pracy w Warszawie. W wieku 27 lat otrzymał propozycję objęcia stanowiska wicedyrektora departamentu, jednak warunkiem było wstąpienie do PZPR. Odmówił i konsekwentnie pozostał bezpartyjny.

Utrzymywał się z różnych zajęć – fotografował dzieci, szył krawaty na gumce, a nocami wytłaczał plastikowe grzebienie, co określał później jako wyjątkowo wyczerpujące „prywaciarstwo”. Zdarzało się, że w ciągu jednej nocy tracił 2,5 kilograma wagi, a lekarz porównywał kondycję jego serca do serca słynnego czeskiego biegacza Emila Zátopka.

Prowadził własny warsztat blacharsko-lakierniczy, obsadzony różami, a z czasem zrodziło się w nim marzenie o zamieszkaniu na wsi – marzenie, które ostatecznie doprowadziło go do zakupu i odbudowy dworu.

Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026