Historia dworu w Nowej Wsi
Nowa Wieś, wcześniej znana jako Wola Ossowieńska, to dawna wieś szlachecka o średniowiecznym rodowodzie. Powstała prawdopodobnie w pierwszej połowie XV wieku, kiedy to w 1419 roku, na skutek podziału dóbr Ossowno, Adam Trycz z Barcic otrzymał obszar położony na prawo od gościńca z Liwa do Warszawy, gdzie założono nową osadę. W 1457 roku miejscowość figurowała jako część parafii w Pniewniku (diecezja płocka), a w 1563 roku już jako należąca do parafii Dobre. W 1540 roku właścicielem był Jan Dobrzyniecki, podstoli zakroczyński, który w 1553 roku podzielił majątek między swoich synów – Nowa Wieś przypadła jednemu z nich.
Folwark w Nowej Wsi powstał w pierwszej połowie XIX wieku, a dla jego właścicieli, rodziny Kiszków, wzniesiono dwór. W drugiej połowie XIX wieku dobra przeszły w ręce rodziny Tonnów, którzy zarządzali nimi aż do czasu wielkiego kryzysu gospodarczego na przełomie lat 20. i 30. XX wieku. Kryzys doprowadził do bankructwa folwarku, który został następnie przejęty przez Spółdzielnię Związku Ziemian. W 1936 roku folwark wraz z dworem i parkiem został zakupiony przez Feliksa Jełowieckiego (lub Jełowickiego), który był najprawdopodobniej ostatnim właścicielem przed II wojną światową.
Po wojnie majątek został rozparcelowany, a dwór przeszedł na własność Urzędu Gminy, który około 1955 roku urządził w nim szkołę podstawową. W latach 1955–1956 przeprowadzono remont, który doprowadził do utraty historycznych cech architektonicznych budynku. Szkołę zlikwidowano w 1975 roku, po czym dwór przez kilka lat pozostawał nieużytkowany.
W 1984 roku nieruchomość została kupiona przez Bronisława Ruska z Warszawy, jednak nie podjęto remontu i budynek nadal popadał w ruinę. W 1995 roku zdewastowany obiekt nabyła pisarka Maria Nurowska (1944–2022), która szybko popadła w konflikt z lokalną społecznością. W 1998 roku dwór uległ prawie całkowitemu zniszczeniu. Obecnie pozostała z niego tylko jedna ściana, a na terenie dawnego majątku działa stadnina koni.
Dwór w Nowej Wsi, wzniesiony w połowie XIX wieku dla Kiszków, był klasyczną rezydencją ziemiańską, typową dla krajobrazu Mazowsza. Murowany, parterowy, o układzie charakterystycznym dla dworów folwarcznych, przez lata stanowił ważny element lokalnej tożsamości.
Dziś pozostały po nim jedynie ruiny – świadectwo losu, jaki spotkał wiele podobnych siedzib ziemiańskich w Polsce.
Fragment z przewodnika Dwory i pałace Mazowsza: powiat miński, Nina Herzberg-Zielezińska, 2026
Data publikacji artykułu:





Sklep
Ogłoszenia



