Dobra ziemskie w Jaciążku posiadają złożoną i wielowiekową metrykę. Własność ziemska w tej miejscowości ma udokumentowane korzenie sięgające XVIII wieku. W 1783 roku Jaciążek należał do Stanisława Kostki Krajewskiego herbu Trzaska (1746–1801), instygatora koronnego w latach 1772–1794. Z zapisów zawartych w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich wynika, że w 1827 roku miejscowość liczyła 20 domów i 97 mieszkańców. W tym samym okresie przy istniejących wówczas zabudowaniach dworskich założono park, określany w źródłach jako „piękny ogród”. Wyodrębnienie samego folwarku Jaciążek z obszerniejszych dóbr Szlasy-Jaciążek nastąpiło w 1878 roku, a około 1880 roku jego rozległość wynosiła 1493 morgi (blisko 836 hektarów).
W XIX wieku właścicielem majątku był Teodor Kuszkowski herbu Junosza (ok. 1799–1869), członek Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim, pochowany na cmentarzu w Płoniawach. Ze swoją żoną Antoniną Hajkowską (ok. 1816–?) doczekał się trzech synów i jednej córki: Franciszka (1836–?), Marii Katarzyny (1838–?), Romualda Władysława (ok. 1842–1890) i Stanisława Franciszka (1843–1898), urzędnika Banku Handlowego Warszawskiego.
Po śmierci Teodora majątek objęli jego synowie (bracia Kuszkowscy), a głównym dziedzicem i zarządcą dóbr został Romuald. Bracia rozwijali gospodarkę również w oparciu o zasoby naturalne obu należących do nich wsi w powiecie makowskim guberni łomżyńskiej – Szlasów oraz Jaciążka. W Szlasach posiadali pokłady torfu o głębokości 3 stóp na obszarze 2 morgów (ok. 2000 sążni sześciennych), natomiast w samym Jaciążku dysponowali znacznie bogatszym złożem: torfem o głębokości aż 6 stóp na przestrzeni 30 morgów, co stanowiło silny pokład szacowany na około 56 000 sążni sześciennych.
Romuald uruchomił także w folwarku gospodarkę rybną na dużą skalę, sprowadzając w tym celu specjalistów z zagranicy. Ówczesna prasa stawiała go za wzór w okresie ogólnego zaniedbania krajowego rybołówstwa, informując o sprzedaży przez niego 4000 funtów ryb, głównie karpi.
Ostatecznie koszty przeprowadzenia tak szeroko zakrojonych inwestycji oraz późniejsze niepowodzenia doprowadziły do problemów finansowych. Majątek zbankrutował i został wystawiony na licytację.
Na początku XX wieku włości nabył na licytacji Stanisław Domaradzki (1863–1942). Był to człowiek niezwykle bogaty i głęboko wierzący, który dorobił się znacznego majątku, pracując przed rewolucją w Rosji w prywatnej hucie. Tam poślubił córkę prawosławnego duchownego (popa), Zofię (1869–1940), która po przyjeździe do Polski przeszła na katolicyzm. Rodzina Domaradzkich władała majątkiem aż do końca jego funkcjonowania przed wybuchem II wojny światowej.
Nowy dziedzic samodzielnie zarządzał majątkiem przez pierwsze lata: urządził stawy rybne, dokonał licznych nasadzeń drzew oraz wzniósł reprezentacyjne ogrodzenie z żelaza wraz z bramą wjazdową i misternie wykonanym żelaznym balkonem. Wszystkie te elementy metalowe zostały sprowadzone bezpośrednio z huty, w której Domaradzki był wcześniej zatrudniony. Dwór wzniesiono w 1905 roku w otoczeniu XIX-wiecznego parku.
Po pewnym czasie bezdzietni Domaradzcy – których jedyna córka zmarła w dzieciństwie – wydzierżawili majątek. Jednym z dzierżawców był Olewiński. Przebywając w Warszawie, Stanisław Domaradzki zetknął się ze szkołą Księży Salezjanów na Powiślu i postanowił ufundować analogiczną placówkę dla wiejskiej młodzieży w Jaciążku. Pod koniec lat dwudziestych XX wieku majątek liczył 550 hektarów. Po osobistych staraniach u przełożonego zakonu w Rzymie i uzyskaniu zgody, w latach 1928–1931 Stanisław Domaradzki wraz z żoną Zofią ufundowali w Jaciążku Zakład Salezjański pod wezwaniem św. Stanisława Kostki – duży obiekt obejmujący kościół, szkołę oraz kaplicę pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej. Na ten cel fundator przekazał znaczne zasoby: około 345 hektarów ziemi (w tym 180 ha ziemi ornej, 120 ha lasu, 30 ha łąk i 16 ha stawów).
Zakonnicy przybyli do Jaciążka 8 września 1928 roku, a dokument erygowania Domu Zakonnego wydał przełożony generalny ks. Filip Rinaldi w 1930 roku. Pierwszym dyrektorem był Józef Strauch, a od 1931 roku ks. Franciszek Miska prowadził szkołę zawodową z działami ślusarsko-kowalskim i stolarsko-kołodziejskim. W 1933 roku otwarto w zakładzie Małe Seminarium Duchowne dla starszych kandydatów do kapłaństwa, zwanych Synami Maryi. Placówka prężnie się rozwijała – w 1938 roku kształciło się w niej 193 seminarzystów. Domaradzki zatrzymał dla siebie jedynie część lasu i wraz z żoną mieszkał we dworze do wybuchu II wojny światowej. Jako filantrop wybudował we wsi szkołę podstawową, a w planach miał jeszcze wzniesienie szpitala oraz siedziby gminy. W czasie okupacji przeniósł się do Warszawy, gdzie zmarł w 1942 roku. Po wojnie jego zwłoki sprowadzono do Jaciążka i pochowano na cmentarzu parafialnym w Płoniawach.
W czasie wojny Niemcy zniszczyli placówkę salezjańską, organizując w niej obóz Hitlerjugend.
Sklep
Ogłoszenia
