Przejdź do głównej treści

Dwór w Nowej Krępie

dwór w Nowej Krępie

Autor: Piotr Libicki, 2007 r.

Informacje ogólne
Rodzaj obiektu:
Dwór
Numer rejestru zabytków:
A-112
Data wpisu do rejestru:
07 marzec 1977
Stan zachowania:
Ruiny
Zastosowanie:
Własność prywatna, niedostępny dla zwiedzających

Historia dworu w Nowej Krępie

Krępa to dawna wieś królewska, wzmiankowana w XVI wieku. Właścicielem majątku w latach 1489–1508 był Jan Ciołek, syn Andrzeja. W latach 1516–1532 jako kolejny właściciel wymieniany był Abraham Leżeński.

W XVIII wieku dzierżawa obejmowała wieś Krępę, wzmiankowaną od XV wieku, z młynem, wieś Pogorzelec, również z XV wieku, wieś Budy Krępskie oraz folwark Krępa z XVII wieku. W latach 1826–1837 obszar tej dzierżawy, wraz z wsiami Wargocin i Wróble oraz folwarkami Wargocin i Wróble, znalazł się w składzie Dóbr Ziemskich Narodowych Garwolin i stanowił własność Skarbu Publicznego Królestwa Polskiego. Przed 1830 rokiem dzierżawcą dóbr rządowych Krępa była księżna de Nassau-Siegen. W latach 1837–1857 majątek dzierżawił Ksawery Dobrowolski.

W 1888 roku wieś i majątek należały do gminy Podłęż oraz parafii Maciejowice. Dobra Krępa wchodziły wówczas w skład dominium Podzamcze Zamoyskich i obejmowały folwarki: Krępa, Ksawerynów, Pogorzelec, oraz wsie: Krępa Nowa, Budy Krępskie, Pogorzelec, Leonów, Celinów i Ewelin. Dzierżawcami majątku byli Jan Głuchowski i Józef Pawliszewski. Właścicielem dóbr do 1890 roku był Stanisław Kostka hrabia Zamoyski młodszy. Po nim, w latach 1890–1926, majątkiem zarządzał Andrzej Przemysław hrabia Zamoyski.

Po jego śmierci w 1926 roku rozpoczęło się postępowanie spadkowe, a właścicielem majątku został Franciszek Józef a’Paulo hrabia Zamoyski, który posiadał go do 1932 roku.

W 1932 roku majątek został kupiony na licytacji przez Helenę Zofię Abakanowicz.

Historia po 1945 roku

W 1944 roku majątek przejął Państwowy Fundusz Ziemi. Przeprowadzono parcelację, a zabudowania dworskie oraz park oddano w użytkowanie Państwowemu Gospodarstwu Ogrodniczemu w Podzamczu. W 1953 roku dzierżawcą była Spółdzielnia Rybacka „Bogusze”. Później obiekt przeszedł w ręce prywatne. W 1982 roku w dworze wybuchł pożar. Cztery lata później prywatny właściciel przeprowadził wstępne prace remontowe (m. in. nowy dach), który jednak szybko zaprzestano.

Obecnie dwór znajduje się w stanie trwałej ruiny i pozostaje w rękach prywatnych. Nie jest dostępny dla zwiedzających.

Architektura

Dwór został wzniesiony w latach 1883–1884 według projektu Ksawerego Dionizego Makowskiego dla rodziny Zamoyskich. Rozplanowano go na rzucie prostokąta, z wejściem od strony wschodniej oraz licznymi dobudówkami po bokach. Budynek był parterowy, nakryty dachem dwuspadowym. W elewacji frontowej znajdowały się dwa piętrowe ryzality zwieńczone trójkątnymi szczytami, połączone piętrowym łącznikiem. Neogotycki charakter nadawały dworowi ostrołukowo wycięte okna, drzwi oraz płyciny w ryzalitach. Ksawery Makowski zaprojektował budynek jako polski odpowiednik nowej amerykańskiej architektury mieszkaniowej o wysokim standardzie, dlatego zastosował w nim niespotykane dotąd w Polsce rozwiązania, takie jak szafy wbudowane w ściany.

Źródła wiedzy

Fragment przewodnika Dwory i pałace Mazowsza. Powiat garwoliński, 2026 r., Nina Herzberg-Zielezińska

Data publikacji artykułu:

28 lipiec 2026
Dwór w Nowej Krępie
Dwór w Nowej Krępie, 1980 r.
Źródło: Janina Szklarczyk-Kobyłecka, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Nowej Krępie
Dwór w Nowej Krępie, 1980 r.
Źródło: Janina Szklarczyk-Kobyłecka, Ewidencja parkowa, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Nowej Krępie
Dwór w Nowej Krępie, 1991 r.
Źródło: Krzysztof Jabłoński, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Nowej Krępie
Dwór w Nowej Krępie, 1991 r.
Źródło: Krzysztof Jabłoński, Karta biała, www.zabytek.pl, domena publiczna
Dwór w Nowej Krępie
Dwór w Nowej Krępie, 2007 r.
Autor: Piotr Libicki